Sasha✔
Writer
Ngày 18/10, một bài phóng sự điều tra của CCTV.com đã phơi bày tình trạng loạn giá đối với các loại tròng kính kiểm soát cận thị ở trẻ em.
Tại Đan Dương (tỉnh Giang Tô), một cặp tròng kính đa điểm (multi-point defocus) có chiết suất 1.56 – loại dùng cho người cận thị dưới 3 diop – có giá bán buôn chỉ 30 nhân dân tệ (120.000 đồng), không chênh lệch nhiều so với các loại tròng kính cận thông thường. Thế nhưng, trong các tài liệu giới thiệu sản phẩm mà người bán đưa cho khách hàng, cùng loại tròng kính đó lại có giá bán lẻ tham khảo lên tới 1.980 nhân dân tệ (7,7 triệu đồng) – mức chênh lệch gấp hơn 66 lần. Tuy nhiên, nếu chỉ nói "mức giá bị đẩy lên quá cao" thì vẫn chưa giải đáp được câu hỏi "số tiền đó thực sự đi đâu?".
Con số 1.980 nhân dân tệ này có thể tạm chia thành ba phần: chi phí cố định cho các dịch vụ đo thị lực, gia công và hậu mãi tại cửa hàng kính; phần chênh lệch giá từ khâu sản xuất theo đơn đặt hàng (OEM) và tự định giá của thị trường bán buôn; và cuối cùng là khoản phí trả cho một công dụng chưa được kiểm chứng – chức năng "ngăn ngừa cận thị". Phần chi phí đầu tiên là hợp lý, trong khi hai phần sau chính là tâm điểm gây tranh cãi.
Làm thế nào mà 30 nhân dân tệ lại "biến" thành 1.980 nhân dân tệ?
Dữ liệu ngành được công bố trên trang web chính thức của chính quyền địa phương cho thấy, Đan Dương sản xuất gần 400 triệu cặp tròng kính mỗi năm, trở thành cơ sở sản xuất tròng kính lớn nhất tại Trung Quốc. Chuỗi cung ứng ở đây rất ngắn. Các thương nhân cho biết, người mua có thể tham khảo giá bán lẻ rồi tự quyết định chọn thương hiệu nào và bán với mức giá bao nhiêu. Nhiều loại tròng kính trên thị trường được bán với giá hàng trăm, thậm chí hàng nghìn nhân dân tệ, thực chất đều có nguồn gốc từ đây. Chỉ cần thay đổi thương hiệu, một cặp tròng kính vốn có giá 30 nhân dân tệ có thể được bán với "giá đề xuất" lên tới hàng nghìn nhân dân tệ.
Kiểu nâng giá như thế này không phải là chuyện mới lạ. Ngay từ năm 2013, CCTV.com đã đưa tin rằng giá một cặp tròng kính thường tăng gấp mười lần từ khi xuất xưởng đến tay người tiêu dùng, với quy trình định giá từ nhà máy đến cửa hàng tuân theo quy tắc "nhân ba". Và mức chênh lệch giá này vẫn không ngừng bị đẩy lên cao hơn nữa. Vào tháng 3 năm 2026, một loại tròng kính phổ thông có chiết suất 1.61 chỉ có giá nhập vào là 15 nhân dân tệ, nhưng lại được bán với giá lên tới 799 nhân dân tệ — mức chênh lệch gấp 53 lần. Dù các số liệu này khác nhau về thời điểm, đối tượng và phạm vi — nên không thể cộng gộp trực tiếp để so sánh — nhưng xu hướng chung vẫn rất rõ ràng: mức chênh lệch giá liên tục lập đỉnh mới, trong khi sự minh bạch về giá cả lại không hề cải thiện tương xứng.
Giá bán phản ánh chi phí thực tế, nhưng người tiêu dùng lại không thấy được cơ cấu chi phí đó
Không thể đơn giản cho rằng nếu một cặp tròng kính có giá vốn 30 nhân dân tệ mà được bán với giá 1.980 nhân dân tệ thì toàn bộ số chênh lệch đó đều là lợi nhuận. Ngành kính mắt có đặc thù là tần suất tiêu dùng thấp, đòi hỏi dịch vụ chuyên sâu và chi phí nhân công cao. Các khoản chi phí cố định bao gồm tiền thuê mặt bằng, lương của chuyên gia khúc xạ, bảo trì thiết bị, điện nước, quản lý hàng tồn kho và các dịch vụ điều chỉnh sau bán hàng.
Mặc dù các công đoạn như đo thị lực, gia công tròng kính và tinh chỉnh kính đòi hỏi sự đầu tư thực sự về dịch vụ và tài sản, nhưng những chi phí này không nên bị coi là "thuế thông tin" (chi phí vô lý do thiếu thông tin). Vấn đề thực sự nằm ở chỗ thiếu sự minh bạch trong cơ cấu chi phí: trước hàng loạt thuật ngữ kỹ thuật như chiết suất, hệ số Abbe, thiết kế phi cầu hay khả năng lọc ánh sáng xanh, người tiêu dùng không thể phân biệt đâu là chi phí thực tế, đâu là chiêu trò tiếp thị, từ đó đành chấp nhận mức giá được niêm yết trong tài liệu sản phẩm. Nguyên nhân chính là do các doanh nghiệp lợi dụng việc người tiêu dùng thiếu hiểu biết về chi phí thực tế cũng như các thuật ngữ kỹ thuật liên quan đến vật liệu làm tròng kính, từ đó tùy ý định giá nhằm thu lợi nhuận khổng lồ.
Một phần chi phí còn bị chi trả cho các sản phẩm chưa được chứng minh về hiệu quả.
Trong các hình thức đẩy giá lên cao, nguy hiểm nhất chính là việc thổi phồng dựa trên các tính năng sản phẩm. Bản thân công nghệ kiểm soát sự mất nét (defocus technology) không phải là một khái niệm giả khoa học. Các loại tròng kính kiểm soát cận thị chính thống thực sự đều trải qua các thử nghiệm lâm sàng: sản phẩm "Easy Control Pro 2.0" của thương hiệu Mingyue Lens đã công bố dữ liệu mới nhất, cho thấy tỷ lệ hiệu quả đạt 73,82% trong việc làm chậm quá trình tiến triển của cận thị. Nói cách khác, tròng kính kiểm soát cận thị (loại có cơ chế tạo tiêu điểm ngoại vi - defocus lenses) thường đắt hơn tròng kính đơn tiêu cự thông thường. Điều này có cơ sở kỹ thuật xác đáng, với điều kiện là hiệu quả của chúng phải được chứng minh.
Những bằng chứng được đưa ra trong báo cáo này hoàn toàn không đạt yêu cầu tối thiểu. Một phóng viên đã khảo sát hơn 20 cửa hàng kính mắt và phát hiện ra rằng, mặc dù một số loại tròng kính có thương hiệu quảng cáo là có khả năng làm chậm quá trình lão hóa mắt và bảo vệ thị lực, nhưng phần lớn lại thiếu các báo cáo thử nghiệm lâm sàng. Thậm chí, một số sản phẩm còn không ghi rõ tên và địa chỉ nhà sản xuất trên bao bì. Số tiền mà người tiêu dùng bỏ ra thực chất chỉ chi trả cho bao bì, chứ không phải cho một công nghệ đã được kiểm chứng.
Các cơ quan quản lý đã vào cuộc; các bậc phụ huynh trước hết nên tự bảo vệ tài chính của chính mình
Ngay trong ngày bản tin của CCTV.com được phát sóng, các cơ quan chức năng đã có động thái phản hồi: Liên quan đến các thông tin trên truyền thông về việc Công ty TNHH Kính mắt Xiamen Laifu (Hạ Môn) sản xuất các loại tròng kính kiểm soát cận thị cho trẻ em là hàng giả, kém chất lượng, Cục Quản lý Thị trường quận Tư Minh (thành phố Hạ Môn) đã tiến hành kiểm tra tại chỗ. Kết quả xác nhận các cáo buộc phần lớn là đúng sự thật; cơ quan này đã lập hồ sơ để điều tra và xử lý theo quy định pháp luật. Đối với các bậc phụ huynh đang tìm mua tròng kính kiểm soát cận thị, việc xác định đúng sản phẩm quan trọng hơn nhiều so với việc so sánh giá cả. Hãy kiểm tra xem bao bì bên ngoài có ghi rõ tên và địa chỉ nhà sản xuất hay không, các tuyên bố về hiệu quả sản phẩm có được chứng minh bằng các báo cáo lâm sàng tương ứng hay không, và cửa hàng có niêm yết giá rõ ràng hay không.
Người tiêu dùng cũng cần nâng cao khả năng nhận định, nắm rõ các thông số cốt lõi, tránh tin mù quáng vào các chiêu trò quảng cáo, đồng thời từ chối những "nâng cấp tính năng" không cần thiết. Hơn nữa, đừng nuôi dưỡng những kỳ vọng phi thực tế.
Bác sĩ Yi Junhui, Phó trưởng khoa Nhãn khoa tại Bệnh viện số 3 Xiangya (thuộc Đại học Trung Nam), giải thích rằng cùng với sự phát triển của công nghệ kiểm soát cận thị, chức năng của kính mắt đã mở rộng từ việc chỉ đơn thuần điều chỉnh thị lực sang làm chậm quá trình tăng trưởng bất thường của chiều dài trục nhãn cầu. Việc lựa chọn các loại tròng kính kiểm soát cận thị đạt chuẩn có thể giúp làm chậm tốc độ tăng chiều dài trục nhãn cầu ở một mức độ nhất định. Tuy nhiên, việc tròng kính có khả năng làm chậm quá trình này không đồng nghĩa với việc độ cận sẽ không tăng thêm.
Tại Đan Dương (tỉnh Giang Tô), một cặp tròng kính đa điểm (multi-point defocus) có chiết suất 1.56 – loại dùng cho người cận thị dưới 3 diop – có giá bán buôn chỉ 30 nhân dân tệ (120.000 đồng), không chênh lệch nhiều so với các loại tròng kính cận thông thường. Thế nhưng, trong các tài liệu giới thiệu sản phẩm mà người bán đưa cho khách hàng, cùng loại tròng kính đó lại có giá bán lẻ tham khảo lên tới 1.980 nhân dân tệ (7,7 triệu đồng) – mức chênh lệch gấp hơn 66 lần. Tuy nhiên, nếu chỉ nói "mức giá bị đẩy lên quá cao" thì vẫn chưa giải đáp được câu hỏi "số tiền đó thực sự đi đâu?".
Con số 1.980 nhân dân tệ này có thể tạm chia thành ba phần: chi phí cố định cho các dịch vụ đo thị lực, gia công và hậu mãi tại cửa hàng kính; phần chênh lệch giá từ khâu sản xuất theo đơn đặt hàng (OEM) và tự định giá của thị trường bán buôn; và cuối cùng là khoản phí trả cho một công dụng chưa được kiểm chứng – chức năng "ngăn ngừa cận thị". Phần chi phí đầu tiên là hợp lý, trong khi hai phần sau chính là tâm điểm gây tranh cãi.
Làm thế nào mà 30 nhân dân tệ lại "biến" thành 1.980 nhân dân tệ?
Dữ liệu ngành được công bố trên trang web chính thức của chính quyền địa phương cho thấy, Đan Dương sản xuất gần 400 triệu cặp tròng kính mỗi năm, trở thành cơ sở sản xuất tròng kính lớn nhất tại Trung Quốc. Chuỗi cung ứng ở đây rất ngắn. Các thương nhân cho biết, người mua có thể tham khảo giá bán lẻ rồi tự quyết định chọn thương hiệu nào và bán với mức giá bao nhiêu. Nhiều loại tròng kính trên thị trường được bán với giá hàng trăm, thậm chí hàng nghìn nhân dân tệ, thực chất đều có nguồn gốc từ đây. Chỉ cần thay đổi thương hiệu, một cặp tròng kính vốn có giá 30 nhân dân tệ có thể được bán với "giá đề xuất" lên tới hàng nghìn nhân dân tệ.
Kiểu nâng giá như thế này không phải là chuyện mới lạ. Ngay từ năm 2013, CCTV.com đã đưa tin rằng giá một cặp tròng kính thường tăng gấp mười lần từ khi xuất xưởng đến tay người tiêu dùng, với quy trình định giá từ nhà máy đến cửa hàng tuân theo quy tắc "nhân ba". Và mức chênh lệch giá này vẫn không ngừng bị đẩy lên cao hơn nữa. Vào tháng 3 năm 2026, một loại tròng kính phổ thông có chiết suất 1.61 chỉ có giá nhập vào là 15 nhân dân tệ, nhưng lại được bán với giá lên tới 799 nhân dân tệ — mức chênh lệch gấp 53 lần. Dù các số liệu này khác nhau về thời điểm, đối tượng và phạm vi — nên không thể cộng gộp trực tiếp để so sánh — nhưng xu hướng chung vẫn rất rõ ràng: mức chênh lệch giá liên tục lập đỉnh mới, trong khi sự minh bạch về giá cả lại không hề cải thiện tương xứng.
Giá bán phản ánh chi phí thực tế, nhưng người tiêu dùng lại không thấy được cơ cấu chi phí đó
Không thể đơn giản cho rằng nếu một cặp tròng kính có giá vốn 30 nhân dân tệ mà được bán với giá 1.980 nhân dân tệ thì toàn bộ số chênh lệch đó đều là lợi nhuận. Ngành kính mắt có đặc thù là tần suất tiêu dùng thấp, đòi hỏi dịch vụ chuyên sâu và chi phí nhân công cao. Các khoản chi phí cố định bao gồm tiền thuê mặt bằng, lương của chuyên gia khúc xạ, bảo trì thiết bị, điện nước, quản lý hàng tồn kho và các dịch vụ điều chỉnh sau bán hàng.
Mặc dù các công đoạn như đo thị lực, gia công tròng kính và tinh chỉnh kính đòi hỏi sự đầu tư thực sự về dịch vụ và tài sản, nhưng những chi phí này không nên bị coi là "thuế thông tin" (chi phí vô lý do thiếu thông tin). Vấn đề thực sự nằm ở chỗ thiếu sự minh bạch trong cơ cấu chi phí: trước hàng loạt thuật ngữ kỹ thuật như chiết suất, hệ số Abbe, thiết kế phi cầu hay khả năng lọc ánh sáng xanh, người tiêu dùng không thể phân biệt đâu là chi phí thực tế, đâu là chiêu trò tiếp thị, từ đó đành chấp nhận mức giá được niêm yết trong tài liệu sản phẩm. Nguyên nhân chính là do các doanh nghiệp lợi dụng việc người tiêu dùng thiếu hiểu biết về chi phí thực tế cũng như các thuật ngữ kỹ thuật liên quan đến vật liệu làm tròng kính, từ đó tùy ý định giá nhằm thu lợi nhuận khổng lồ.
Một phần chi phí còn bị chi trả cho các sản phẩm chưa được chứng minh về hiệu quả.
Trong các hình thức đẩy giá lên cao, nguy hiểm nhất chính là việc thổi phồng dựa trên các tính năng sản phẩm. Bản thân công nghệ kiểm soát sự mất nét (defocus technology) không phải là một khái niệm giả khoa học. Các loại tròng kính kiểm soát cận thị chính thống thực sự đều trải qua các thử nghiệm lâm sàng: sản phẩm "Easy Control Pro 2.0" của thương hiệu Mingyue Lens đã công bố dữ liệu mới nhất, cho thấy tỷ lệ hiệu quả đạt 73,82% trong việc làm chậm quá trình tiến triển của cận thị. Nói cách khác, tròng kính kiểm soát cận thị (loại có cơ chế tạo tiêu điểm ngoại vi - defocus lenses) thường đắt hơn tròng kính đơn tiêu cự thông thường. Điều này có cơ sở kỹ thuật xác đáng, với điều kiện là hiệu quả của chúng phải được chứng minh.
Những bằng chứng được đưa ra trong báo cáo này hoàn toàn không đạt yêu cầu tối thiểu. Một phóng viên đã khảo sát hơn 20 cửa hàng kính mắt và phát hiện ra rằng, mặc dù một số loại tròng kính có thương hiệu quảng cáo là có khả năng làm chậm quá trình lão hóa mắt và bảo vệ thị lực, nhưng phần lớn lại thiếu các báo cáo thử nghiệm lâm sàng. Thậm chí, một số sản phẩm còn không ghi rõ tên và địa chỉ nhà sản xuất trên bao bì. Số tiền mà người tiêu dùng bỏ ra thực chất chỉ chi trả cho bao bì, chứ không phải cho một công nghệ đã được kiểm chứng.
Các cơ quan quản lý đã vào cuộc; các bậc phụ huynh trước hết nên tự bảo vệ tài chính của chính mình
Ngay trong ngày bản tin của CCTV.com được phát sóng, các cơ quan chức năng đã có động thái phản hồi: Liên quan đến các thông tin trên truyền thông về việc Công ty TNHH Kính mắt Xiamen Laifu (Hạ Môn) sản xuất các loại tròng kính kiểm soát cận thị cho trẻ em là hàng giả, kém chất lượng, Cục Quản lý Thị trường quận Tư Minh (thành phố Hạ Môn) đã tiến hành kiểm tra tại chỗ. Kết quả xác nhận các cáo buộc phần lớn là đúng sự thật; cơ quan này đã lập hồ sơ để điều tra và xử lý theo quy định pháp luật. Đối với các bậc phụ huynh đang tìm mua tròng kính kiểm soát cận thị, việc xác định đúng sản phẩm quan trọng hơn nhiều so với việc so sánh giá cả. Hãy kiểm tra xem bao bì bên ngoài có ghi rõ tên và địa chỉ nhà sản xuất hay không, các tuyên bố về hiệu quả sản phẩm có được chứng minh bằng các báo cáo lâm sàng tương ứng hay không, và cửa hàng có niêm yết giá rõ ràng hay không.
Người tiêu dùng cũng cần nâng cao khả năng nhận định, nắm rõ các thông số cốt lõi, tránh tin mù quáng vào các chiêu trò quảng cáo, đồng thời từ chối những "nâng cấp tính năng" không cần thiết. Hơn nữa, đừng nuôi dưỡng những kỳ vọng phi thực tế.
Bác sĩ Yi Junhui, Phó trưởng khoa Nhãn khoa tại Bệnh viện số 3 Xiangya (thuộc Đại học Trung Nam), giải thích rằng cùng với sự phát triển của công nghệ kiểm soát cận thị, chức năng của kính mắt đã mở rộng từ việc chỉ đơn thuần điều chỉnh thị lực sang làm chậm quá trình tăng trưởng bất thường của chiều dài trục nhãn cầu. Việc lựa chọn các loại tròng kính kiểm soát cận thị đạt chuẩn có thể giúp làm chậm tốc độ tăng chiều dài trục nhãn cầu ở một mức độ nhất định. Tuy nhiên, việc tròng kính có khả năng làm chậm quá trình này không đồng nghĩa với việc độ cận sẽ không tăng thêm.
