Các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) cỡ nhỏ có thể tiến gần khả năng tự sao chép và lan truyền giữa các thiết bị kết nối Internet mà không cần con người điều khiển. Nếu kịch bản này trở thành hiện thực, những chiếc TV thông minh, camera an ninh hay thiết bị gia dụng có bảo mật yếu có thể bị biến thành một mạng lưới vận hành AI ngoài tầm kiểm soát.
Ngày 12/10/2026, nhóm nghiên cứu an ninh của Anthropic, công ty phát triển chatbot Claude, công bố cảnh báo rằng các mô hình AI nhỏ có thể chỉ còn cách khả năng tự nhân bản hoàn chỉnh vài tháng. Nhận định này dựa trên những thử nghiệm về khả năng AI tự thiết lập môi trường vận hành trên phần cứng xa lạ và thực hiện các bước cần thiết để sao chép sang thiết bị khác.
Theo Anthropic, các mô hình có quy mô từ 30 tỷ tham số trở xuống hiện đã thực hiện được nhiều công đoạn riêng lẻ cần thiết cho quá trình này, dù vẫn gặp khó khăn khi phải kết hợp tất cả thành một chuỗi hành động hoàn chỉnh. Nếu tốc độ tiến bộ tiếp tục được duy trì, những mô hình nhỏ có thể đạt năng lực cần thiết vào cuối năm 2026.
Đây là dự báo của nhóm nghiên cứu, không phải khẳng định rằng AI đã có thể tự do nhân bản và phát tán trên toàn Internet.
Theo Anthropic, các mô hình có quy mô từ 30 tỷ tham số trở xuống hiện đã thực hiện được nhiều công đoạn riêng lẻ cần thiết cho quá trình này, dù vẫn gặp khó khăn khi phải kết hợp tất cả thành một chuỗi hành động hoàn chỉnh. Nếu tốc độ tiến bộ tiếp tục được duy trì, những mô hình nhỏ có thể đạt năng lực cần thiết vào cuối năm 2026.
Đây là dự báo của nhóm nghiên cứu, không phải khẳng định rằng AI đã có thể tự do nhân bản và phát tán trên toàn Internet.
Khi AI có thể trở thành một loại sâu máy tính mới
Thông thường, các mô hình AI lớn được vận hành trên máy chủ hoặc trung tâm dữ liệu có hạ tầng tính toán chuyên dụng. Tuy nhiên, Anthropic cho rằng AI không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào những hệ thống này.
Trong thử nghiệm, nhóm nghiên cứu đã phân chia một mô hình AI Gemma4-26B-A4B thành nhiều phần và vận hành trên 15 thiết bị Android TV giá rẻ, mỗi thiết bị có giá khoảng 55 USD. Thay vì yêu cầu một thiết bị đủ mạnh để chạy toàn bộ mô hình, mỗi thiết bị đảm nhận một phần xử lý và phối hợp với các thiết bị còn lại.
Kết quả cho thấy những thiết bị tiêu dùng có cấu hình khiêm tốn vẫn có thể kết hợp thành một hệ thống chạy mô hình AI tương đối lớn. Điều này mở ra khả năng tận dụng sức mạnh tính toán phân tán, dù tốc độ vận hành trong thử nghiệm còn chậm.
Trong thử nghiệm, nhóm nghiên cứu đã phân chia một mô hình AI Gemma4-26B-A4B thành nhiều phần và vận hành trên 15 thiết bị Android TV giá rẻ, mỗi thiết bị có giá khoảng 55 USD. Thay vì yêu cầu một thiết bị đủ mạnh để chạy toàn bộ mô hình, mỗi thiết bị đảm nhận một phần xử lý và phối hợp với các thiết bị còn lại.
Kết quả cho thấy những thiết bị tiêu dùng có cấu hình khiêm tốn vẫn có thể kết hợp thành một hệ thống chạy mô hình AI tương đối lớn. Điều này mở ra khả năng tận dụng sức mạnh tính toán phân tán, dù tốc độ vận hành trong thử nghiệm còn chậm.
Kịch bản đáng lo ngại xuất hiện khi khả năng này kết hợp với mã độc tự lây lan, thường được gọi là worm hay sâu máy tính. Loại mã độc này có thể tự tìm kiếm thiết bị dễ bị tấn công, xâm nhập và tiếp tục phát tán mà không cần người dùng mở từng tệp độc hại.
Nếu được trang bị khả năng của AI, mã độc không chỉ làm theo những chỉ dẫn được lập trình sẵn. Nó có thể hỗ trợ tìm hiểu môi trường thiết bị mới, lựa chọn cách thiết lập phù hợp và điều chỉnh phương án khi gặp trở ngại. Các bản sao cũng có thể kế thừa ghi chú, mã lệnh và kinh nghiệm từ những phiên trước.
Theo cách hình dung của Anthropic, một mạng lưới như vậy có thể lan truyền chậm nhưng dai dẳng, giống một dạng “mạng lưới sống” phân tán trên nhiều thiết bị thay vì tập trung tại một máy chủ duy nhất.
Vì sao việc ngăn chặn có thể khó hơn?
Với một hệ thống AI tập trung, đơn vị vận hành có thể ngắt máy chủ hoặc thu hồi quyền truy cập khi phát hiện sự cố. Nhưng nếu mô hình được sao chép và vận hành trên hàng nghìn thiết bị riêng lẻ, việc dừng toàn bộ hệ thống sẽ phức tạp hơn nhiều.
Kẻ tấn công có thể lợi dụng các thiết bị kết nối Internet có mật khẩu yếu, phần mềm lỗi thời hoặc thiếu cơ chế cập nhật bảo mật. Những thiết bị này có thể trở thành nguồn tài nguyên tính toán cho mạng lưới AI mà chủ sở hữu không hề hay biết.
Nguy cơ không chỉ nằm ở việc thiết bị bị chiếm quyền điều khiển. Nếu một mạng lưới như vậy được sử dụng để chạy các mô hình AI, nó có thể cung cấp tài nguyên cho những hoạt động trái phép, hỗ trợ các chiến dịch tấn công mạng hoặc tiếp tục tìm kiếm những thiết bị mới để mở rộng quy mô.
Tuy nhiên, khả năng tự nhân bản không đồng nghĩa AI tự hình thành ý thức hay tự quyết định mọi thứ như con người. Trong kịch bản đang được nghiên cứu, mô hình vẫn hoạt động thông qua phần mềm, công cụ và quyền truy cập mà nó có được. Mối nguy hiểm nằm ở việc các hành động có thể được phối hợp và thực hiện tự động trên nhiều thiết bị, khiến việc kiểm soát trở nên khó khăn hơn.
Kẻ tấn công có thể lợi dụng các thiết bị kết nối Internet có mật khẩu yếu, phần mềm lỗi thời hoặc thiếu cơ chế cập nhật bảo mật. Những thiết bị này có thể trở thành nguồn tài nguyên tính toán cho mạng lưới AI mà chủ sở hữu không hề hay biết.
Nguy cơ không chỉ nằm ở việc thiết bị bị chiếm quyền điều khiển. Nếu một mạng lưới như vậy được sử dụng để chạy các mô hình AI, nó có thể cung cấp tài nguyên cho những hoạt động trái phép, hỗ trợ các chiến dịch tấn công mạng hoặc tiếp tục tìm kiếm những thiết bị mới để mở rộng quy mô.
Tuy nhiên, khả năng tự nhân bản không đồng nghĩa AI tự hình thành ý thức hay tự quyết định mọi thứ như con người. Trong kịch bản đang được nghiên cứu, mô hình vẫn hoạt động thông qua phần mềm, công cụ và quyền truy cập mà nó có được. Mối nguy hiểm nằm ở việc các hành động có thể được phối hợp và thực hiện tự động trên nhiều thiết bị, khiến việc kiểm soát trở nên khó khăn hơn.
Kịch bản đáng lo nhưng chưa phải mối đe dọa đã hoàn chỉnh
Anthropic cũng thừa nhận vẫn còn khoảng cách giữa việc chứng minh từng công đoạn có thể thực hiện được và tạo ra một hệ thống tự nhân bản hoàn toàn trong môi trường thực tế.
Trong các thử nghiệm, nhóm nghiên cứu đã xây dựng một môi trường mạng mô phỏng có kiểm soát, trong đó một số mô hình có thể thực hiện chuỗi hành động lan truyền giữa các máy. Tuy nhiên, môi trường này sử dụng điều kiện truy cập đơn giản hóa, không phản ánh đầy đủ những trở ngại khi tấn công thiết bị thật trên Internet.
Việc tự tìm mục tiêu, khai thác lỗ hổng, sao chép mô hình, thiết lập môi trường vận hành và tiếp tục lan truyền đòi hỏi nhiều bước liên tiếp. Chỉ cần một bước thất bại, toàn bộ quá trình có thể bị gián đoạn. Tốc độ xử lý trên thiết bị giá rẻ cũng là một hạn chế đáng kể.
Do đó, điều cần quan tâm không phải là viễn cảnh AI lập tức chiếm lĩnh Internet, mà là khả năng những công nghệ vốn được phát triển để hỗ trợ lập trình và tự động hóa có thể bị tận dụng cho hoạt động mã độc ngày càng linh hoạt.
Trong các thử nghiệm, nhóm nghiên cứu đã xây dựng một môi trường mạng mô phỏng có kiểm soát, trong đó một số mô hình có thể thực hiện chuỗi hành động lan truyền giữa các máy. Tuy nhiên, môi trường này sử dụng điều kiện truy cập đơn giản hóa, không phản ánh đầy đủ những trở ngại khi tấn công thiết bị thật trên Internet.
Việc tự tìm mục tiêu, khai thác lỗ hổng, sao chép mô hình, thiết lập môi trường vận hành và tiếp tục lan truyền đòi hỏi nhiều bước liên tiếp. Chỉ cần một bước thất bại, toàn bộ quá trình có thể bị gián đoạn. Tốc độ xử lý trên thiết bị giá rẻ cũng là một hạn chế đáng kể.
Do đó, điều cần quan tâm không phải là viễn cảnh AI lập tức chiếm lĩnh Internet, mà là khả năng những công nghệ vốn được phát triển để hỗ trợ lập trình và tự động hóa có thể bị tận dụng cho hoạt động mã độc ngày càng linh hoạt.
Bảo vệ thiết bị từ những điểm yếu cơ bản
Trước nguy cơ này, Anthropic nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao mức độ bảo mật cho các thiết bị kết nối Internet. Các nhà sản xuất cần loại bỏ mật khẩu mặc định dễ đoán, cung cấp cơ chế cập nhật phần mềm và hạn chế những dịch vụ không cần thiết có thể bị lợi dụng để xâm nhập.
Với người dùng, việc thay mật khẩu mặc định, cập nhật firmware cho TV thông minh, camera, router và các thiết bị gia dụng có kết nối mạng là những bước phòng vệ cơ bản nhưng quan trọng. Những thiết bị đã hết hỗ trợ bảo mật cần được cân nhắc thay thế nếu tiếp tục được kết nối Internet.
Các doanh nghiệp và nhà cung cấp dịch vụ Internet cũng cần chú ý đến lưu lượng mạng bất thường, đặc biệt là những kết nối kéo dài giữa các thiết bị vốn không có nhu cầu trao đổi dữ liệu lớn. Theo Anthropic, việc một thiết bị đột ngột nhận lượng dữ liệu lớn hoặc liên tục giao tiếp với nhiều thiết bị khác có thể là dấu hiệu cần kiểm tra.
AI tự nhân bản vẫn là một kịch bản đang được nghiên cứu, chưa phải một mối đe dọa đã hoàn thiện và phổ biến. Tuy nhiên, cảnh báo của Anthropic cho thấy ranh giới giữa một công cụ AI hữu ích và một thành phần của mã độc tự động có thể ngày càng khó kiểm soát nếu các năng lực mới không đi kèm những biện pháp bảo vệ tương xứng.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều thiết bị gia đình được kết nối Internet, bảo mật không còn chỉ là vấn đề của máy tính hay điện thoại. Một chiếc TV giá rẻ hoặc camera ít được cập nhật cũng có thể trở thành mắt xích trong một mạng lưới tấn công lớn hơn.
Với người dùng, việc thay mật khẩu mặc định, cập nhật firmware cho TV thông minh, camera, router và các thiết bị gia dụng có kết nối mạng là những bước phòng vệ cơ bản nhưng quan trọng. Những thiết bị đã hết hỗ trợ bảo mật cần được cân nhắc thay thế nếu tiếp tục được kết nối Internet.
Các doanh nghiệp và nhà cung cấp dịch vụ Internet cũng cần chú ý đến lưu lượng mạng bất thường, đặc biệt là những kết nối kéo dài giữa các thiết bị vốn không có nhu cầu trao đổi dữ liệu lớn. Theo Anthropic, việc một thiết bị đột ngột nhận lượng dữ liệu lớn hoặc liên tục giao tiếp với nhiều thiết bị khác có thể là dấu hiệu cần kiểm tra.
AI tự nhân bản vẫn là một kịch bản đang được nghiên cứu, chưa phải một mối đe dọa đã hoàn thiện và phổ biến. Tuy nhiên, cảnh báo của Anthropic cho thấy ranh giới giữa một công cụ AI hữu ích và một thành phần của mã độc tự động có thể ngày càng khó kiểm soát nếu các năng lực mới không đi kèm những biện pháp bảo vệ tương xứng.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều thiết bị gia đình được kết nối Internet, bảo mật không còn chỉ là vấn đề của máy tính hay điện thoại. Một chiếc TV giá rẻ hoặc camera ít được cập nhật cũng có thể trở thành mắt xích trong một mạng lưới tấn công lớn hơn.
