Vũ Nguyễn✔
Writer
Cuộc hội thoại giữa một CEO startup lĩnh vực LLM và người viết trên MIT Technology Review đã mở ra một góc nhìn đầy ám ảnh về sự mâu thuẫn nội tại của những người đang trực tiếp xây dựng tương lai công nghệ. Vị lãnh đạo này tự gọi công ty của mình là một đơn vị AI tự ghê tởm, thừa nhận rằng chính họ cũng không chắc chắn về những giá trị mà sản phẩm của mình mang lại cho xã hội. Cảm giác này không chỉ gói gọn trong giới kỹ sư mà còn lan tỏa sang những người làm nội dung, những người hàng ngày phải quan sát sự biến dạng của công nghệ dưới áp lực truyền thông và sự bành trướng không kiểm soát. Dường như cả những người tạo ra và những người tiêu thụ đều đang mắc kẹt trong một vòng lặp hoài nghi nhưng không thể cưỡng lại sự tò mò và tính ứng dụng của nó.
Dữ liệu khảo sát từ các tổ chức uy tín cho thấy một bức tranh xám xịt về tâm lý người dùng đối với các mô hình trí tuệ nhân tạo hiện nay. Theo Pew Research Center, số lượng người trưởng thành tại Mỹ dự báo tác động tiêu cực của AI lên đời sống cá nhân và cộng đồng đang chiếm ưu thế vượt trội so với những cái nhìn lạc quan, đặc biệt là ở nhóm người trẻ. Nghiên cứu của Đại học Stanford chỉ ra rằng hơn một nửa dân số thế giới cảm thấy lo lắng khi tiếp xúc với các sản phẩm AI, thậm chí mức độ phản đối xây dựng trung tâm dữ liệu AI cao hơn nhiều so với việc xây dựng các nhà máy điện hạt nhân. Những con số này minh chứng cho sự bất an sâu sắc về một tương lai mà công nghệ này định hình, nơi quyền riêng tư và bản sắc cá nhân bị đe dọa.
Mặc dù làn sóng bài trừ dâng cao, thực tế sử dụng AI vẫn chứng kiến những con số tăng trưởng không tưởng. ChatGPT đã chính thức cán mốc một tỷ người dùng hàng tháng vào tháng 5, trong khi Google DeepMind với Gemini cũng bám đuổi sát nút với 950 triệu người dùng chỉ hai tháng sau đó. Thói quen sử dụng chatbot đã trở thành một phần không thể tách rời của cuộc sống hiện đại khi số lượng người dùng tại Mỹ đã tăng gấp đôi so với năm 2023, với tỉ lệ một phần tư số người sử dụng hàng ngày. Trên quy mô toàn cầu, hơn một phần ba người trưởng thành tại các quốc gia OECD đã sử dụng các công cụ AI tạo sinh trong ba tháng gần nhất, khẳng định sự thâm nhập mạnh mẽ của công nghệ này vào đời sống hàng ngày.
Sự tồn tại song song giữa ghét bỏ và lệ thuộc đang tạo ra một nghịch lý khó giải mã nếu nhìn dưới lăng kính tâm lý học thông thường. Có khả năng cao rằng sự bi quan tăng dần theo tỉ lệ nghịch với mức độ tiếp cận, khi các khu vực Global North phát triển cao lại có cái nhìn khắt khe hơn so với Global South. Người dùng không hẳn ghét bản chất kỹ thuật của AI mà họ phản kháng lại sự áp đặt quá mức từ các tập đoàn công nghệ khi ép buộc tích hợp công cụ này vào mọi ngóc ngách của cuộc sống. Cảm giác bị đẩy vào một cuộc đại tu xã hội mà không có sự lựa chọn đã khiến công chúng cảm thấy mất kiểm soát và phản ứng gay gắt để bảo vệ không gian sống của mình.
Lịch sử đang lặp lại những gì đã diễn ra với mạng xã hội trong hai thập kỷ trước, nơi hàng tỷ người vẫn duy trì sử dụng Facebook hay Twitter dù làn sóng phản đối công ty mẹ diễn ra dữ dội. Điểm khác biệt quan trọng hiện nay chính là cơ hội để người dùng và các nhà lập pháp có tiếng nói định hình lại cuộc chơi thông qua các khung pháp lý chặt chẽ hơn. Chỉ riêng tại Mỹ, hơn 2.100 dự luật quản lý AI đã được đề xuất hoặc thông qua trên khắp 50 bang, cho thấy sự sẵn sàng chính trị đang tăng vọt gấp mười lần so với ba năm trước. Cùng với đó, các lựa chọn mã nguồn mở đầy tiềm năng đang bắt đầu tạo ra áp lực thị trường, buộc các ông lớn phải cân nhắc kỹ hơn về trách nhiệm đối với người dùng cuối.
Dữ liệu khảo sát từ các tổ chức uy tín cho thấy một bức tranh xám xịt về tâm lý người dùng đối với các mô hình trí tuệ nhân tạo hiện nay. Theo Pew Research Center, số lượng người trưởng thành tại Mỹ dự báo tác động tiêu cực của AI lên đời sống cá nhân và cộng đồng đang chiếm ưu thế vượt trội so với những cái nhìn lạc quan, đặc biệt là ở nhóm người trẻ. Nghiên cứu của Đại học Stanford chỉ ra rằng hơn một nửa dân số thế giới cảm thấy lo lắng khi tiếp xúc với các sản phẩm AI, thậm chí mức độ phản đối xây dựng trung tâm dữ liệu AI cao hơn nhiều so với việc xây dựng các nhà máy điện hạt nhân. Những con số này minh chứng cho sự bất an sâu sắc về một tương lai mà công nghệ này định hình, nơi quyền riêng tư và bản sắc cá nhân bị đe dọa.
Mặc dù làn sóng bài trừ dâng cao, thực tế sử dụng AI vẫn chứng kiến những con số tăng trưởng không tưởng. ChatGPT đã chính thức cán mốc một tỷ người dùng hàng tháng vào tháng 5, trong khi Google DeepMind với Gemini cũng bám đuổi sát nút với 950 triệu người dùng chỉ hai tháng sau đó. Thói quen sử dụng chatbot đã trở thành một phần không thể tách rời của cuộc sống hiện đại khi số lượng người dùng tại Mỹ đã tăng gấp đôi so với năm 2023, với tỉ lệ một phần tư số người sử dụng hàng ngày. Trên quy mô toàn cầu, hơn một phần ba người trưởng thành tại các quốc gia OECD đã sử dụng các công cụ AI tạo sinh trong ba tháng gần nhất, khẳng định sự thâm nhập mạnh mẽ của công nghệ này vào đời sống hàng ngày.
Sự tồn tại song song giữa ghét bỏ và lệ thuộc đang tạo ra một nghịch lý khó giải mã nếu nhìn dưới lăng kính tâm lý học thông thường. Có khả năng cao rằng sự bi quan tăng dần theo tỉ lệ nghịch với mức độ tiếp cận, khi các khu vực Global North phát triển cao lại có cái nhìn khắt khe hơn so với Global South. Người dùng không hẳn ghét bản chất kỹ thuật của AI mà họ phản kháng lại sự áp đặt quá mức từ các tập đoàn công nghệ khi ép buộc tích hợp công cụ này vào mọi ngóc ngách của cuộc sống. Cảm giác bị đẩy vào một cuộc đại tu xã hội mà không có sự lựa chọn đã khiến công chúng cảm thấy mất kiểm soát và phản ứng gay gắt để bảo vệ không gian sống của mình.
Lịch sử đang lặp lại những gì đã diễn ra với mạng xã hội trong hai thập kỷ trước, nơi hàng tỷ người vẫn duy trì sử dụng Facebook hay Twitter dù làn sóng phản đối công ty mẹ diễn ra dữ dội. Điểm khác biệt quan trọng hiện nay chính là cơ hội để người dùng và các nhà lập pháp có tiếng nói định hình lại cuộc chơi thông qua các khung pháp lý chặt chẽ hơn. Chỉ riêng tại Mỹ, hơn 2.100 dự luật quản lý AI đã được đề xuất hoặc thông qua trên khắp 50 bang, cho thấy sự sẵn sàng chính trị đang tăng vọt gấp mười lần so với ba năm trước. Cùng với đó, các lựa chọn mã nguồn mở đầy tiềm năng đang bắt đầu tạo ra áp lực thị trường, buộc các ông lớn phải cân nhắc kỹ hơn về trách nhiệm đối với người dùng cuối.
