Dù thường được dùng để khử trùng trong gia đình, oxy già lại không phải là lựa chọn an toàn cho điện thoại hay laptop do nguy cơ ăn mòn và lượng nước quá cao trong dung dịch.
Đại dịch COVID-19 từng mở ra thời kỳ vệ sinh và khử trùng gắt gao khắp mọi nơi. Khi đó, người ta gần như làm sạch mọi đồ vật sở hữu, từ việc rửa cả túi khoai tây chiên cho đến kỳ cọ điện thoại và laptop. Bên cạnh cồn, oxy già (hydrogen peroxide) cũng được xem như một giải pháp khử trùng phổ biến. Và nếu cồn an toàn để lau chùi đồ điện tử, không ít người tự hỏi liệu chai oxy già màu nâu trong tủ thuốc gia đình có an toàn để dùng tương tự hay không.
Đáng tiếc, câu trả lời lại là không — hoặc ít nhất là theo nhận định từ các nhà sản xuất. Vào tháng 7/2021, giữa đỉnh điểm của đại dịch, Apple đã âm thầm bổ sung oxy già vào danh sách các chất cần tránh khi vệ sinh thiết bị của hãng. Vấn đề của loại dung dịch này — đặc biệt là chai màu nâu quen thuộc trong nhà — nằm ở chỗ cả hai thành phần cấu tạo nên nó đều không có lợi cho đồ điện tử. Dung dịch dùng trong gia đình thông thường chỉ chứa 3% hydrogen peroxide, phần còn lại hoàn toàn là nước. Do đó, việc lau chùi laptop bằng dung dịch này đồng nghĩa với việc bạn đang chấm phần lớn là nước lên máy, điều rất dễ gây hư hại.
Trong khi đó, 3% còn lại lại là chất mà Viện Quốc gia về An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Mỹ (NIOSH) gọi là chất oxy hóa mạnh. Một chất oxy hóa sẽ dễ dàng hút electron từ các vật liệu khác, dẫn đến hiện tượng ăn mòn ở nhiều kim loại.
Dù vậy, các nghiên cứu lại cho thấy thiết bị thực tế có thể chống chịu tốt hơn những gì lý thuyết hóa học chỉ ra. Trong một thử nghiệm vào năm 2010, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) đã bơm khí hydrogen peroxide vào các buồng kín chứa điện thoại di động, thiết bị PDA, máy fax và máy tính để bàn của Dell. Trong suốt một năm sau đó, các nhà nghiên cứu không ghi nhận bất kỳ sự thay đổi nào về mặt hình thức hay chức năng trên toàn bộ số thiết bị này.
Tuy nhiên, bản thân các nhà sản xuất thiết bị vẫn không bị thuyết phục bởi điều đó, và như đã nêu, các dung dịch oxy già vốn chứa rất nhiều nước. Hơn nữa, các hãng như Apple và HP còn cảnh báo rằng những chất tẩy rửa dạng này có thể làm hỏng lớp phủ bề mặt ngoài của sản phẩm. Không hãng nào tranh luận về nồng độ hay tỷ lệ phần trăm của oxy già; thay vào đó, các trang hỗ trợ chính thức của Microsoft, Apple, Dell và Google đều hướng dẫn người dùng sử dụng cồn isopropyl (còn gọi là cồn xoa bóp). Hướng dẫn vệ sinh laptop Mac của Apple gợi ý dùng cồn isopropyl 70% để xử lý các vết bẩn cứng đầu trên màn hình hoặc thân máy. Trong khi đó, Dell khuyến nghị làm ẩm khăn sợi mịn (microfiber) bằng hỗn hợp gồm 70% cồn và 30% nước.
Có thể bạn sẽ thắc mắc rằng cách làm này vẫn dùng đến nước — yếu tố vốn khiến chai oxy già trở nên tiềm ẩn rủi ro. Dẫu vậy, lượng nước đó vẫn ít hơn rất nhiều so với lượng nước có trong chai oxy già mua ngoài hiệu thuốc. Ngoài ra, hỗn hợp chứa phần lớn là cồn sẽ bay hơi rất nhanh, trái ngược với dung dịch oxy già chủ yếu là nước vốn có xu hướng đọng lại lâu hơn nhiều.
Dù vậy, vẫn có một số trường hợp ngoại lệ. Chẳng hạn, Lenovo có các dòng laptop và máy tính bảng chuyên phục vụ trong bệnh viện để dùng luân phiên giữa các bệnh nhân. Với trường hợp cá biệt này, hãng có tài liệu hướng dẫn vệ sinh riêng dành cho khăn lau khử trùng chuẩn y tế. Lenovo cho biết khăn lau chứa hydrogen peroxide nồng độ không quá 0,5% là lựa chọn có rủi ro thấp hơn — mức này chỉ bằng một phần sáu nồng độ của chai oxy già ngoài tiệm thuốc. Nhưng ngay cả khi đó, hãng vẫn cảnh báo khăn lau y tế có thể gây ăn mòn và làm hỏng hoàn toàn các linh kiện điện tử. Cần lưu ý thêm rằng các hãng như Apple hoàn toàn không bảo hành cho các hư hại do chất lỏng gây ra.
Đại dịch COVID-19 từng mở ra thời kỳ vệ sinh và khử trùng gắt gao khắp mọi nơi. Khi đó, người ta gần như làm sạch mọi đồ vật sở hữu, từ việc rửa cả túi khoai tây chiên cho đến kỳ cọ điện thoại và laptop. Bên cạnh cồn, oxy già (hydrogen peroxide) cũng được xem như một giải pháp khử trùng phổ biến. Và nếu cồn an toàn để lau chùi đồ điện tử, không ít người tự hỏi liệu chai oxy già màu nâu trong tủ thuốc gia đình có an toàn để dùng tương tự hay không.
Đáng tiếc, câu trả lời lại là không — hoặc ít nhất là theo nhận định từ các nhà sản xuất. Vào tháng 7/2021, giữa đỉnh điểm của đại dịch, Apple đã âm thầm bổ sung oxy già vào danh sách các chất cần tránh khi vệ sinh thiết bị của hãng. Vấn đề của loại dung dịch này — đặc biệt là chai màu nâu quen thuộc trong nhà — nằm ở chỗ cả hai thành phần cấu tạo nên nó đều không có lợi cho đồ điện tử. Dung dịch dùng trong gia đình thông thường chỉ chứa 3% hydrogen peroxide, phần còn lại hoàn toàn là nước. Do đó, việc lau chùi laptop bằng dung dịch này đồng nghĩa với việc bạn đang chấm phần lớn là nước lên máy, điều rất dễ gây hư hại.
Trong khi đó, 3% còn lại lại là chất mà Viện Quốc gia về An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Mỹ (NIOSH) gọi là chất oxy hóa mạnh. Một chất oxy hóa sẽ dễ dàng hút electron từ các vật liệu khác, dẫn đến hiện tượng ăn mòn ở nhiều kim loại.
Dù vậy, các nghiên cứu lại cho thấy thiết bị thực tế có thể chống chịu tốt hơn những gì lý thuyết hóa học chỉ ra. Trong một thử nghiệm vào năm 2010, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) đã bơm khí hydrogen peroxide vào các buồng kín chứa điện thoại di động, thiết bị PDA, máy fax và máy tính để bàn của Dell. Trong suốt một năm sau đó, các nhà nghiên cứu không ghi nhận bất kỳ sự thay đổi nào về mặt hình thức hay chức năng trên toàn bộ số thiết bị này.
Các nhà sản xuất thiết bị khuyến nghị dùng gì thay thế?
Tuy nhiên, bản thân các nhà sản xuất thiết bị vẫn không bị thuyết phục bởi điều đó, và như đã nêu, các dung dịch oxy già vốn chứa rất nhiều nước. Hơn nữa, các hãng như Apple và HP còn cảnh báo rằng những chất tẩy rửa dạng này có thể làm hỏng lớp phủ bề mặt ngoài của sản phẩm. Không hãng nào tranh luận về nồng độ hay tỷ lệ phần trăm của oxy già; thay vào đó, các trang hỗ trợ chính thức của Microsoft, Apple, Dell và Google đều hướng dẫn người dùng sử dụng cồn isopropyl (còn gọi là cồn xoa bóp). Hướng dẫn vệ sinh laptop Mac của Apple gợi ý dùng cồn isopropyl 70% để xử lý các vết bẩn cứng đầu trên màn hình hoặc thân máy. Trong khi đó, Dell khuyến nghị làm ẩm khăn sợi mịn (microfiber) bằng hỗn hợp gồm 70% cồn và 30% nước.
Có thể bạn sẽ thắc mắc rằng cách làm này vẫn dùng đến nước — yếu tố vốn khiến chai oxy già trở nên tiềm ẩn rủi ro. Dẫu vậy, lượng nước đó vẫn ít hơn rất nhiều so với lượng nước có trong chai oxy già mua ngoài hiệu thuốc. Ngoài ra, hỗn hợp chứa phần lớn là cồn sẽ bay hơi rất nhanh, trái ngược với dung dịch oxy già chủ yếu là nước vốn có xu hướng đọng lại lâu hơn nhiều.
Dù vậy, vẫn có một số trường hợp ngoại lệ. Chẳng hạn, Lenovo có các dòng laptop và máy tính bảng chuyên phục vụ trong bệnh viện để dùng luân phiên giữa các bệnh nhân. Với trường hợp cá biệt này, hãng có tài liệu hướng dẫn vệ sinh riêng dành cho khăn lau khử trùng chuẩn y tế. Lenovo cho biết khăn lau chứa hydrogen peroxide nồng độ không quá 0,5% là lựa chọn có rủi ro thấp hơn — mức này chỉ bằng một phần sáu nồng độ của chai oxy già ngoài tiệm thuốc. Nhưng ngay cả khi đó, hãng vẫn cảnh báo khăn lau y tế có thể gây ăn mòn và làm hỏng hoàn toàn các linh kiện điện tử. Cần lưu ý thêm rằng các hãng như Apple hoàn toàn không bảo hành cho các hư hại do chất lỏng gây ra.
