Jinu
Intern Writer
Một sự cố chỉ diễn ra trong vài giây trên bệ phóng Starbase, bang Texas, đã khiến chuyến bay thử nghiệm thứ 13 của Starship V3 phải dừng lại ngay trước thời điểm cất cánh. Thay vì lao lên bầu trời như kế hoạch, hệ thống tự động của SpaceX đã hủy lệnh phóng sau khi nhiều động cơ Raptor không phản hồi tín hiệu đánh lửa. Không có vụ nổ, không có mảnh vỡ, cũng không có thương vong. Elon Musk sau đó cho biết hai động cơ gặp lỗi sẽ được thay thế và chuyến thử nghiệm tiếp theo có thể diễn ra chỉ trong vài ngày tới.
Ở góc độ kỹ thuật, đây là một kết quả mà bất kỳ kỹ sư tên lửa nào cũng mong muốn nếu buộc phải đối mặt với sự cố. Việc phát hiện lỗi khi tên lửa vẫn còn trên bệ phóng luôn tốt hơn rất nhiều so với để nó xảy ra khi phương tiện đã bay lên không trung. Toàn bộ phần cứng gần như được bảo toàn, bệ phóng không bị ảnh hưởng và SpaceX không phải chế tạo lại một tên lửa mới. Trong ngành hàng không vũ trụ, đây được xem là dạng thất bại có chi phí thấp nhất, bởi hệ thống an toàn đã hoàn thành đúng nhiệm vụ của mình: phát hiện bất thường và ngăn mọi rủi ro trước khi quá muộn.
Các dấu hiệu ban đầu cũng cho thấy vấn đề có thể không quá phức tạp. Những động cơ gặp sự cố đơn giản là không khởi động, thay vì khởi động rồi phát nổ hoặc xuất hiện hiện tượng cháy bất thường. Điều đó thường liên quan đến hệ thống đánh lửa, van điều khiển hoặc các bộ phận phụ trợ, thay vì những thành phần cốt lõi như buồng đốt hay bơm tuabin. Nếu nhận định này chính xác, quá trình sửa chữa có thể chỉ kéo dài vài ngày thay vì nhiều tháng. Đó cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng lịch thử nghiệm trước mắt của SpaceX nhiều khả năng chỉ bị ảnh hưởng trong thời gian ngắn.
Thực tế, nhịp độ phát triển của Starship từ trước đến nay vốn luôn đi kèm những lần thất bại và thử lại. Chỉ riêng năm 2025, SpaceX đã thực hiện sáu chuyến bay thử tích hợp liên tiếp. Từ đầu năm 2026 đến nay, công ty tiếp tục hoàn thành chuyến bay IFT-12 trước khi bước vào lần thử IFT-13. Việc phải lùi lịch phóng khoảng một tuần không phải điều bất thường trong chiến lược phát triển mà SpaceX theo đuổi nhiều năm qua: thử nghiệm nhanh, chấp nhận sai sót và liên tục cải tiến.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào chiếc tên lửa đang nằm trên bệ phóng, chúng ta có thể bỏ qua bức tranh lớn hơn. Điều đáng quan tâm không phải là SpaceX có thay được hai động cơ hay không, mà là liệu Starship có còn đủ thời gian để hoàn thành tất cả các cột mốc cần thiết trước khi trở thành tàu đổ bộ của chương trình Artemis hay không.
Theo kế hoạch hiện nay, NASA đã hoàn thành nhiệm vụ Artemis 2 với chuyến bay có người lái quanh Mặt Trăng. Artemis 3 dự kiến diễn ra trong năm 2027 nhưng không còn mang mục tiêu đổ bộ như kế hoạch ban đầu. Thay vào đó, nhiệm vụ sẽ tập trung kiểm tra khả năng kết nối giữa tàu Orion và Starship trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Mốc đổ bộ Mặt Trăng có người lái sớm nhất hiện được chuyển sang Artemis 4 vào đầu năm 2028 và Starship vẫn là phương tiện đổ bộ chính được NASA lựa chọn.
Đây mới là phần khó nhất của câu chuyện. Nhiều người vẫn hình dung Starship sẽ bay thẳng từ Trái Đất đến Mặt Trăng, nhưng thực tế quy trình phức tạp hơn rất nhiều. Một tàu Starship phải được phóng lên quỹ đạo trước để mang nhiên liệu. Sau đó, tàu đổ bộ tiếp tục được đưa lên và thực hiện nhiều lần tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo trước khi đủ khả năng bay tới Mặt Trăng. Theo ước tính của Cơ quan Tổng Thanh tra NASA, mỗi nhiệm vụ đổ bộ có thể cần khoảng 10 đến 15 lần phóng Starship, trong khi mục tiêu tối ưu của SpaceX là từ 8 đến 12 lần. Chỉ khi toàn bộ chuỗi phóng này diễn ra thành công, tàu mới có thể gặp Orion trên quỹ đạo Mặt Trăng, đưa phi hành gia xuống bề mặt rồi quay trở lại.
Vấn đề nằm ở chỗ Starship vẫn chưa chứng minh được những năng lực quan trọng nhất. Phiên bản V3 mới chỉ hoàn thành một phần quá trình bay thử, trong khi các thử nghiệm tiếp nhiên liệu đông lạnh trên quỹ đạo và nhiệm vụ đổ bộ Mặt Trăng không người lái vẫn chưa được thực hiện. Báo cáo của Cơ quan Tổng Thanh tra NASA công bố hồi tháng 03/2026 cũng chỉ ra rằng đây là hai cột mốc bắt buộc trước khi Starship đủ điều kiện tham gia các sứ mệnh có người lái. Nói cách khác, phía trước SpaceX vẫn còn một khối lượng công việc rất lớn cần hoàn thành.
Ngoài thách thức kỹ thuật, SpaceX còn phải đối mặt với những sức ép đến từ bên ngoài. Sau sự cố của chuyến bay IFT-12, Cục Hàng không Liên bang Mỹ đã yêu cầu điều tra trước khi cấp phép trở lại. Dù lần dừng phóng mới nhất không gây thiệt hại và nhiều khả năng không dẫn đến một cuộc điều tra chính thức, bất kỳ sự cố nghiêm trọng nào trong các chuyến bay tiếp theo cũng có thể khiến lịch thử nghiệm tiếp tục bị gián đoạn.
Áp lực tài chính cũng ngày càng rõ rệt. Sau khi SpaceX niêm yết cổ phiếu vào tháng 06/2026, thông tin về việc hủy phóng đã khiến giá cổ phiếu giảm hơn 3% trong phiên giao dịch kế tiếp. Với các nhà đầu tư, những thất bại trong thử nghiệm là điều có thể chấp nhận nếu chúng giúp công nghệ tiến bộ nhanh hơn. Nhưng điều thị trường quan tâm là khả năng SpaceX có giữ được tiến độ của chương trình Starship hay không, đặc biệt khi đây là dự án giữ vai trò trung tâm trong nhiều hợp đồng trị giá hàng tỷ USD với NASA.
Vì vậy, sự cố ngày 16/07 không nên được nhìn nhận theo cách quá bi quan, nhưng cũng không thể xem là chuyện nhỏ. Trong ngắn hạn, SpaceX nhiều khả năng chỉ cần thay thế một số linh kiện và tiếp tục thử nghiệm. Tuy nhiên, về dài hạn, mỗi lần trì hoãn đều làm thu hẹp khoảng thời gian dành cho những thử nghiệm phức tạp hơn như tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo, thu hồi tầng đẩy hay xác minh khả năng đổ bộ Mặt Trăng. Những cột mốc này không thể được rút ngắn chỉ bằng việc thay vài động cơ.
Starship vẫn đang đứng trên bệ phóng tại Texas và nhiều khả năng sẽ sớm bay trở lại. Nhưng điều giới quan sát thực sự theo dõi không phải là chuyến bay tiếp theo có cất cánh thành công hay không, mà là liệu SpaceX có đủ thời gian để biến Starship từ một nguyên mẫu thử nghiệm thành hệ thống vận tải không gian đủ tin cậy, đáp ứng kỳ vọng đưa con người quay trở lại Mặt Trăng trong những năm tới. Đó mới là phép thử lớn nhất mà chương trình Starship đang phải đối mặt.
