Siêu El Nino có xuất hiện năm 2026?

[Bùi Minh Nhật]

Sau nhiều tháng duy trì trạng thái trung tính, hệ thống khí hậu toàn cầu đang xuất hiện những dấu hiệu cho thấy hiện tượng El Nino có thể sớm quay trở lại. Các cơ quan khí tượng trong nước và quốc tế đều nâng mức dự báo về khả năng hình thành El Nino trong năm 2026, đồng thời theo dõi sát nguy cơ xuất hiện một đợt El Nino rất mạnh tương đương các sự kiện lịch sử trước đây.

Theo các chuyên gia khí tượng, xác suất ENSO chuyển sang pha El Nino trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8 đã vượt 90%. Đáng chú ý hơn, các dự báo mới nhất cho thấy khả năng xuất hiện một đợt El Nino mạnh đến rất mạnh đang gia tăng. Một số mô hình dự báo cho thấy xác suất xảy ra El Nino cường độ tương đương sự kiện năm 2015–2016 đã tăng lên khoảng 37% trong giai đoạn từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027.

Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng hiện vẫn còn quá sớm để khẳng định chắc chắn một “siêu El Nino” sẽ xảy ra. Việc đánh giá cường độ của El Nino cần dựa trên nhiều yếu tố như nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Nino 3.4, sức mạnh của gió tín phong, dao động khí quyển và sự tương tác giữa đại dương với khí quyển trong thời gian dài.

Vì vậy, điều có thể khẳng định ở thời điểm hiện nay là nguy cơ El Nino xuất hiện đang tăng lên rõ rệt, trong khi khả năng hình thành một đợt El Nino cực mạnh vẫn cần tiếp tục được theo dõi.

Nắng nóng, hạn hán và thiếu nước có thể gia tăng​

Nếu El Nino thực sự hình thành và kéo dài trong năm 2026, Việt Nam có thể phải đối mặt với nhiều tác động đáng kể.

Một trong những ảnh hưởng dễ nhận thấy nhất là nền nhiệt tăng cao. Trong các năm El Nino, nhiệt độ trung bình thường cao hơn mức bình thường, số ngày nắng nóng tăng lên và các đợt nắng nóng có xu hướng kéo dài hơn, đặc biệt tại Bắc Bộ và Trung Bộ. Các chuyên gia cũng cảnh báo khả năng xuất hiện thêm nhiều kỷ lục nhiệt độ mới trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, lượng mưa tại nhiều khu vực có thể giảm đáng kể. El Nino thường làm thay đổi quy luật phân bố mưa theo mùa, khiến nguy cơ hạn hán gia tăng ở Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Tình trạng thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt và phát điện cũng có thể trở nên nghiêm trọng hơn khi dòng chảy trên các sông suối suy giảm và mực nước tại các hồ chứa giảm xuống.

Tại đồng bằng sông Cửu Long, nguy cơ xâm nhập mặn được dự báo sẽ tăng cao nếu lượng nước từ thượng nguồn sông Mekong suy giảm trong khi mùa khô kéo dài. Đây là hiện tượng từng gây thiệt hại lớn trong các đợt El Nino mạnh vào các năm 2015–2016 và 2019–2020.

Tuy nhiên, El Nino không đồng nghĩa với việc mọi nơi đều khô hạn. Ngay trong các năm El Nino, Việt Nam vẫn có thể xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan như dông mạnh, lốc xoáy, sét, mưa đá hoặc mưa lớn cục bộ nếu các điều kiện khí quyển thuận lợi.

Ít bão hơn nhưng nguy cơ thiên tai vẫn rất lớn​

Một đặc điểm thường thấy trong các năm El Nino là số lượng bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông có xu hướng giảm. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rủi ro thiên tai cũng giảm theo.

Các chuyên gia cho rằng bão trong những năm El Nino thường có xu hướng xuất hiện muộn hơn, quỹ đạo khó dự đoán hơn và đôi khi đạt cường độ rất mạnh. Chỉ cần một cơn bão lớn đổ bộ vào khu vực đông dân cư cũng có thể gây ra thiệt hại nghiêm trọng.

Ngoài tác động trực tiếp của bão, các hiện tượng đi kèm như mưa lớn kéo dài, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị vẫn có thể xảy ra. Thực tế cho thấy nhiều đợt thiên tai nghiêm trọng tại Việt Nam không chỉ do bão mà còn do lượng mưa cực lớn xuất hiện sau bão hoặc từ các hình thế thời tiết khác.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, các nhà khoa học nhận định khí quyển ấm hơn sẽ giữ được nhiều hơi nước hơn, trong khi đại dương ấm lên cung cấp thêm năng lượng cho các hệ thống thời tiết cực đoan. Điều này làm gia tăng nguy cơ xuất hiện những trận mưa kỷ lục hoặc các cơn bão có cường độ rất mạnh.

Các chuyên gia khuyến cáo các ngành như nông nghiệp, tài nguyên nước, năng lượng và phòng chống thiên tai cần chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó ngay từ bây giờ. Dù siêu El Nino có xảy ra hay không, những tín hiệu hiện tại cho thấy năm 2026 và đầu năm 2027 có thể là giai đoạn thời tiết nhiều biến động, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng để giảm thiểu thiệt hại.