Lý do Trung Quốc khai tử cơ chế định giá điện theo khung giờ

[Zoey]

Một hệ thống định giá điện đã tồn tại hàng thập kỷ, định hình thói quen sinh hoạt của hàng trăm triệu người dân Trung Quốc, giờ đây đang đứng trước ngưỡng cửa thay đổi lớn. Theo Li Xin của Sixth Tone, Trung Quốc đang dần loại bỏ cơ chế định giá điện theo khung giờ (time-of-use) cũ kỹ, một động thái quan trọng nhằm điều chỉnh giá điện phù hợp hơn với nguồn cung ngày càng phụ thuộc vào năng lượng tái tạo.

Trong những tháng gần đây, đã có 9 khu vực, bao gồm Quý Châu ở phía tây nam, Thiểm Tây ở phía tây bắc và Hồ Bắc ở miền trung, chính thức chuyển đổi khỏi hệ thống định giá này. Các tỉnh Giang Tô ở phía đông và Sơn Tây ở phía bắc cũng đã công bố kế hoạch tương tự, dù chưa chính thức áp dụng.

Hệ thống định giá điện theo khung giờ được giới thiệu từ những năm 1980, thời điểm than đá và nhiệt điện chiếm ưu thế trên thị trường năng lượng. Mục đích chính là giảm áp lực lên lưới điện. Theo cơ chế này, các nhà quản lý chia ngày thành các giai đoạn cao điểm, bình thường và thấp điểm, thậm chí có cả giờ siêu cao điểm ở một số nơi. Giá điện được đặt khác nhau cho mỗi giai đoạn dựa trên dự đoán mức tiêu thụ. Giá cao hơn vào giờ cao điểm, thường từ 6 giờ sáng đến 10 giờ tối, khi nhu cầu sử dụng điện đạt mức cao nhất, và thấp hơn vào ban đêm.

Hệ thống này đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống người dân Trung Quốc và định hình thói quen hàng ngày của họ. Nhiều người, đặc biệt là người lớn tuổi, thường đợi đến tối muộn mới bật điều hòa vào mùa hè. Người dùng xe máy điện cũng thường trì hoãn việc sạc pin cho đến các khung giờ thấp điểm để tiết kiệm chi phí.

Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của năng lượng tái tạo đã làm lộ rõ những bất cập của hệ thống cũ. Các khu vực có nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, như Thanh Hải ở phía tây bắc và Vân Nam ở phía tây nam, nơi cường độ nắng cao đã thúc đẩy phát triển các trang trại điện mặt trời, có nguồn cung điện lớn hơn. Thế nhưng, việc áp dụng hệ thống định giá theo khung giờ trên toàn quốc lại khiến giờ trưa ở những khu vực này vẫn bị coi là giờ cao điểm, đẩy giá lên cao dù nhu cầu thực tế không quá lớn.

Sự mất kết nối này dẫn đến tình trạng giá cả bị bóp méo, "không còn phản ánh chính xác điều kiện cung và cầu theo thời gian thực trong một hệ thống điện nặng về năng lượng tái tạo," ông Han Fang, một quan chức của Hội đồng Điện lực Trung Quốc, chia sẻ với truyền thông trong nước.

Thêm vào đó, thị trường điện quốc gia của Trung Quốc, ra mắt vào năm 2017 và đã được triển khai trên tất cả các khu vực vào năm ngoái, cho phép các nhà cung cấp đấu thầu điện theo thời gian thực. "Thị trường chứng khoán điện" này tạo ra mức giá phù hợp với cung và cầu tức thời, theo ông Han, và càng làm giảm đi sự phù hợp của hệ thống định giá theo khung giờ.

Việc các chính quyền địa phương chuyển đổi khỏi hệ thống cũ phản ánh việc thực hiện các cải cách quốc gia trước đó. Tháng 12 năm ngoái, chính phủ trung ương đã ban hành hướng dẫn phát triển thị trường điện trung và dài hạn, thông báo rằng các nhà môi giới điện sẽ không còn phải trả giá điện theo khung giờ do chính phủ quy định bắt đầu từ ngày 1 tháng 3 năm nay.

Động thái này nằm trong khuôn khổ mục tiêu "carbon kép" của Trung Quốc, theo đó nước này đã tăng cường nỗ lực mở rộng các nguồn năng lượng tái tạo trong những năm gần đây. Dữ liệu từ Cục Năng lượng Quốc gia cho thấy, năng lượng gió và mặt trời đã chiếm hơn 60% tổng công suất phát điện lắp đặt của cả nước vào năm ngoái.