Nhung Phan✔
Intern Writer
Sáng 18/9/2026, tại cuộc họp Hội đồng tư vấn xây dựng nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược thuộc Bộ Công Thương, Chủ tịch Bkav Nguyễn Tử Quảng đề xuất xây dựng hệ thống Bản sao số (Digital Twin) kết hợp AI chuyên ngành để Việt Nam làm chủ công nghệ quản lý hệ thống điện. Theo đề xuất, hệ thống sử dụng hạ tầng IoT và nền tảng dữ liệu trong nước để thu thập dữ liệu thời gian thực trên toàn lưới điện, ứng dụng AI phân tích cung cầu, tối ưu vận hành và đầu tư năng lượng, đồng thời bảo đảm an ninh dữ liệu và hướng tới thương mại hóa, xuất khẩu công nghệ.
Vậy bản sao số (Digital Twin) mà ông Quảng đề xuất là gì?
Để dễ hình dung, hãy tưởng tượng bạn có một “bản sao kỹ thuật số” của chính mình, sống trong một thế giới số mô phỏng chính xác ngôi nhà, nơi làm việc hay thành phố ngoài đời thực. Bạn có thể để bản sao này thử trước những tình huống khác nhau mà không phải chịu bất kỳ rủi ro nào, sau đó xem kết quả để lựa chọn phương án tốt nhất cho mình. Đó cũng chính là ý tưởng cơ bản của công nghệ Digital Twin: tạo một phiên bản số của một đối tượng hoặc hệ thống thực để theo dõi, thử nghiệm, dự báo và hỗ trợ đưa ra quyết định trước khi áp dụng vào thực tế.
Trong kinh doanh, mức độ chắc chắn cao hơn này vô cùng quý giá - và các mô hình song sinh kỹ thuật số mới nổi có thể giúp hiện thực hóa điều đó.
Nói một cách đơn giản, theo hãng phân tích McKinsey bản sao kỹ thuật số là một bản sao ảo của một vật thể, con người hoặc quy trình vật lý, được sử dụng để mô phỏng hành vi của chúng nhằm hiểu rõ hơn cách chúng hoạt động trong thực tế. Bản sao kỹ thuật số được liên kết với các nguồn dữ liệu thực từ môi trường, có nghĩa là bản sao sẽ cập nhật theo thời gian thực để phản ánh phiên bản gốc. Bản sao kỹ thuật số cũng bao gồm một lớp thông tin chi tiết về hành vi và hình ảnh trực quan được tạo ra từ dữ liệu. Khi được kết nối trong một hệ thống, bản sao kỹ thuật số có thể tạo ra một môi trường kỹ thuật số và thường là môi trường nhập vai, sao chép và kết nối mọi khía cạnh của một tổ chức để tối ưu hóa các mô phỏng, lập kế hoạch kịch bản và ra quyết định.
Các loại bản sao kỹ thuật số
Có một vài loại bản sao kỹ thuật số khác nhau. Đầu tiên là bản sao sản phẩm, là một mô hình đại diện cho sản phẩm. Bản sao kỹ thuật số này có thể bao gồm các sản phẩm ở nhiều giai đoạn khác nhau của vòng đời, từ thiết kế ý tưởng ban đầu và kỹ thuật cho đến khi hoạt động đầy đủ chức năng - nghĩa là bạn nhận được dữ liệu trực tiếp, thời gian thực về sản phẩm như thể nó đang được sử dụng.
Một loại bản sao kỹ thuật số khác là bản sao dữ liệu. Có lẽ bạn đã có một ví dụ tuyệt vời về bản sao dữ liệu trong túi của mình: Google Maps là một bản sao kỹ thuật số của bề mặt Trái đất. Nó liên kết dữ liệu thời gian thực về giao thông để giúp tối ưu hóa hành trình đi lại của bạn.
Các loại mô hình song sinh khác bao gồm mô hình song sinh hệ thống, mô phỏng sự tương tác giữa các quy trình vật lý và kỹ thuật số, bao gồm quy trình sản xuất, quản lý chuỗi cung ứng từ đầu đến cuối, hoạt động cửa hàng và hành trình khách hàng. Và cuối cùng, mô hình song sinh cơ sở hạ tầng đại diện cho cơ sở hạ tầng vật lý như đường cao tốc, tòa nhà hoặc thậm chí là sân vận động.
Yếu tố then chốt mà một tổ chức cần có để triển khai mô hình song sinh kỹ thuật số là sự trưởng thành về kỹ thuật số. Về cơ bản, điều này có nghĩa là dữ liệu: một cơ sở hạ tầng dữ liệu chất lượng cao cung cấp dữ liệu đáng tin cậy từ cả môi trường thử nghiệm và môi trường hoạt động thực tế, cũng như nhân tài cần thiết để xây dựng và duy trì cơ sở hạ tầng đó. Đây cũng chính là điểm ông Nguyễn Tử Quảng đề xuất Việt Nam làm chủ hạ tầng IoT và nền tảng dữ liệu trong nước để thu thập hàng triệu luồng dữ liệu theo thời gian thực từ các thành phần của hệ thống điện. Những dữ liệu này được tập trung về nền tảng chung, xử lý và cập nhật liên tục vào bản sao số, qua đó tạo nên một bức tranh số phản ánh trạng thái vận hành của lưới điện tại từng thời điểm.
Trên nền dữ liệu đó, AI có thể phân tích cung cầu điện, dự báo nhu cầu, hỗ trợ điều tiết nạp xả, san phẳng phụ tải và phát hiện những điểm có nguy cơ quá tải hoặc nghẽn truyền tải. Ở tầm vĩ mô, dữ liệu còn giúp cơ quan quản lý đánh giá chính xác nhu cầu đầu tư, cân đối giữa nhiệt điện, thủy điện và năng lượng tái tạo, từ đó hạn chế tình trạng đầu tư nguồn điện không phù hợp với nhu cầu hoặc khả năng truyền tải. Theo đề xuất của ông Quảng, việc tự làm chủ toàn bộ quá trình thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu còn giúp Việt Nam giảm phụ thuộc vào nền tảng nước ngoài và tăng khả năng kiểm soát, bảo vệ dữ liệu của hệ thống điện quốc gia.
Vậy bản sao số (Digital Twin) mà ông Quảng đề xuất là gì?
Để dễ hình dung, hãy tưởng tượng bạn có một “bản sao kỹ thuật số” của chính mình, sống trong một thế giới số mô phỏng chính xác ngôi nhà, nơi làm việc hay thành phố ngoài đời thực. Bạn có thể để bản sao này thử trước những tình huống khác nhau mà không phải chịu bất kỳ rủi ro nào, sau đó xem kết quả để lựa chọn phương án tốt nhất cho mình. Đó cũng chính là ý tưởng cơ bản của công nghệ Digital Twin: tạo một phiên bản số của một đối tượng hoặc hệ thống thực để theo dõi, thử nghiệm, dự báo và hỗ trợ đưa ra quyết định trước khi áp dụng vào thực tế.
Trong kinh doanh, mức độ chắc chắn cao hơn này vô cùng quý giá - và các mô hình song sinh kỹ thuật số mới nổi có thể giúp hiện thực hóa điều đó.
Nói một cách đơn giản, theo hãng phân tích McKinsey bản sao kỹ thuật số là một bản sao ảo của một vật thể, con người hoặc quy trình vật lý, được sử dụng để mô phỏng hành vi của chúng nhằm hiểu rõ hơn cách chúng hoạt động trong thực tế. Bản sao kỹ thuật số được liên kết với các nguồn dữ liệu thực từ môi trường, có nghĩa là bản sao sẽ cập nhật theo thời gian thực để phản ánh phiên bản gốc. Bản sao kỹ thuật số cũng bao gồm một lớp thông tin chi tiết về hành vi và hình ảnh trực quan được tạo ra từ dữ liệu. Khi được kết nối trong một hệ thống, bản sao kỹ thuật số có thể tạo ra một môi trường kỹ thuật số và thường là môi trường nhập vai, sao chép và kết nối mọi khía cạnh của một tổ chức để tối ưu hóa các mô phỏng, lập kế hoạch kịch bản và ra quyết định.
Các loại bản sao kỹ thuật số
Có một vài loại bản sao kỹ thuật số khác nhau. Đầu tiên là bản sao sản phẩm, là một mô hình đại diện cho sản phẩm. Bản sao kỹ thuật số này có thể bao gồm các sản phẩm ở nhiều giai đoạn khác nhau của vòng đời, từ thiết kế ý tưởng ban đầu và kỹ thuật cho đến khi hoạt động đầy đủ chức năng - nghĩa là bạn nhận được dữ liệu trực tiếp, thời gian thực về sản phẩm như thể nó đang được sử dụng.
Một loại bản sao kỹ thuật số khác là bản sao dữ liệu. Có lẽ bạn đã có một ví dụ tuyệt vời về bản sao dữ liệu trong túi của mình: Google Maps là một bản sao kỹ thuật số của bề mặt Trái đất. Nó liên kết dữ liệu thời gian thực về giao thông để giúp tối ưu hóa hành trình đi lại của bạn.
Các loại mô hình song sinh khác bao gồm mô hình song sinh hệ thống, mô phỏng sự tương tác giữa các quy trình vật lý và kỹ thuật số, bao gồm quy trình sản xuất, quản lý chuỗi cung ứng từ đầu đến cuối, hoạt động cửa hàng và hành trình khách hàng. Và cuối cùng, mô hình song sinh cơ sở hạ tầng đại diện cho cơ sở hạ tầng vật lý như đường cao tốc, tòa nhà hoặc thậm chí là sân vận động.
Yếu tố then chốt mà một tổ chức cần có để triển khai mô hình song sinh kỹ thuật số là sự trưởng thành về kỹ thuật số. Về cơ bản, điều này có nghĩa là dữ liệu: một cơ sở hạ tầng dữ liệu chất lượng cao cung cấp dữ liệu đáng tin cậy từ cả môi trường thử nghiệm và môi trường hoạt động thực tế, cũng như nhân tài cần thiết để xây dựng và duy trì cơ sở hạ tầng đó. Đây cũng chính là điểm ông Nguyễn Tử Quảng đề xuất Việt Nam làm chủ hạ tầng IoT và nền tảng dữ liệu trong nước để thu thập hàng triệu luồng dữ liệu theo thời gian thực từ các thành phần của hệ thống điện. Những dữ liệu này được tập trung về nền tảng chung, xử lý và cập nhật liên tục vào bản sao số, qua đó tạo nên một bức tranh số phản ánh trạng thái vận hành của lưới điện tại từng thời điểm.
Trên nền dữ liệu đó, AI có thể phân tích cung cầu điện, dự báo nhu cầu, hỗ trợ điều tiết nạp xả, san phẳng phụ tải và phát hiện những điểm có nguy cơ quá tải hoặc nghẽn truyền tải. Ở tầm vĩ mô, dữ liệu còn giúp cơ quan quản lý đánh giá chính xác nhu cầu đầu tư, cân đối giữa nhiệt điện, thủy điện và năng lượng tái tạo, từ đó hạn chế tình trạng đầu tư nguồn điện không phù hợp với nhu cầu hoặc khả năng truyền tải. Theo đề xuất của ông Quảng, việc tự làm chủ toàn bộ quá trình thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu còn giúp Việt Nam giảm phụ thuộc vào nền tảng nước ngoài và tăng khả năng kiểm soát, bảo vệ dữ liệu của hệ thống điện quốc gia.
