Theo Reuters, SpaceX dự kiến niêm yết cổ phiếu với mức giá 135 USD/cổ phiếu, qua đó huy động khoảng 75 tỷ USD và đạt mức định giá lên tới 1.750 tỷ USD. Nếu thương vụ này thành công (mà chắc chắn rồi vì ngày mai lên sàn chưa chắc có còn cổ phiếu SpaceX để mua, và giá 135 USD là quá rẻ), Elon Musk, người đang đứng đầu danh sách những người giàu nhất thế giới, có thể trở thành người đầu tiên trong lịch sử nhân loại sở hữu khối tài sản vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Điều đáng ngạc nhiên là SpaceX không phải một công ty tạo ra lợi nhuận khổng lồ. Ngược lại, năm ngoái hãng ghi nhận khoản lỗ ròng khoảng 4,94 tỷ USD.
Với một doanh nghiệp thông thường, một báo cáo tài chính như vậy đủ khiến nhà đầu tư e ngại và rút lui. Nhưng với SpaceX, câu chuyện hoàn toàn khác. Các ngân hàng đầu tư hàng đầu vẫn tranh nhau tham gia thương vụ, trong khi nhu cầu của thị trường được cho là cao gấp nhiều lần lượng cổ phiếu chào bán.
Điều này càng khiến mọi người nhớ lại một tuyên bố trước đây của Musk: "SpaceX sẽ không niêm yết cho đến khi chúng tôi xây dựng được một thuộc địa tự duy trì trên sao Hỏa." Tại một cuộc họp nội bộ năm 2022, ông thậm chí còn cảnh báo nhân viên rằng việc niêm yết có thể khiến công ty mất tập trung: "Giá cổ phiếu sẽ khiến các bạn xao nhãng. Nó mang đến rất nhiều rắc rối."
Điều gây kinh ngạc hơn là ngay trước thềm IPO, hội đồng quản trị SpaceX được cho là đã thông qua một cơ chế đãi ngộ mới, trong đó các mục tiêu của Musk không chỉ gắn với doanh thu, lợi nhuận hay giá cổ phiếu, mà còn gắn với một mục tiêu gần như điên rồ:
Để trả lời câu hỏi đó, phải quay lại thời điểm SpaceX ra đời, khi đây chỉ là một canh bạc mà gần như không ai tin sẽ thành công.
Khi SpaceX chỉ còn cách phá sản một lần phóng tên lửa
Ngày nay, SpaceX dường như là "người được chọn" của ngành hàng không vũ trụ với chuỗi thành công liên tiếp. Nhưng khi mới ra đời, kịch bản dành cho công ty không phải một câu chuyện thần kỳ, mà là một cuộc đếm ngược đến phá sản.
Sau khi rời PayPal, Musk sở hữu khoảng 160 triệu USD tiền mặt. Ông đứng trước ba lựa chọn: năng lượng mặt trời, xe điện hoặc hàng không vũ trụ. Trong mắt nhiều người, một doanh nhân trẻ giàu lên từ Internet hoàn toàn có thể chọn con đường an toàn và sinh lời hơn. Nhưng Musk lại chọn lĩnh vực khó nhất: chinh phục không gian. Ông đặt ra một câu hỏi: "Lần cuối cùng con người đặt chân lên Mặt Trăng là năm 1972. Sau hơn nửa thế kỷ, tại sao chúng ta vẫn chưa quay trở lại? Chẳng lẽ chúng ta sẽ mãi mãi bị mắc kẹt trên Trái Đất?"
Ý tưởng đó nghe đầy cảm hứng, nhưng thực tế nhanh chóng giáng cho ông một đòn đau.
Thời điểm đó, Musk gần như không có kinh nghiệm trong ngành hàng không vũ trụ. Trong mắt giới chuyên môn, một doanh nhân Internet muốn chế tạo tên lửa chẳng khác nào một kẻ mơ mộng viển vông. Ban đầu, ông định mua các tên lửa cũ từ Nga để tiết kiệm thời gian và chi phí. Thương vụ thất bại. Ông không chỉ bị từ chối mà còn bị đối xử đầy coi thường.
Sau nhiều lần thất bại, Musk đi đến một quyết định táo bạo hơn: Nếu mua tên lửa quá đắt, vậy hãy tự chế tạo tên lửa.
Năm 2002, SpaceX ra đời trong một nhà kho nhỏ tại California. Musk đặt ra một giới hạn tàn nhẫn cho chính mình: nếu ba lần phóng liên tiếp thất bại, công ty sẽ phá sản.
Ba lần phát nổ và một lần phóng cứu cả đế chế
Nhưng số phận dường như muốn thử thách Musk đến tận cùng. Năm 2006, lần phóng đầu tiên của Falcon 1 thất bại. Năm 2007, lần phóng thứ hai lại gặp sự cố chỉ vài phút sau khi cất cánh. Đến năm 2008, lần phóng thứ ba cũng kết thúc trong một quả cầu lửa trên bầu trời.
Ba lần phóng, ba lần thất bại. Gần như toàn bộ số tiền Musk kiếm được từ PayPal đã bị đốt vào SpaceX và Tesla. Từ một người sở hữu hàng trăm triệu USD, ông từng rơi vào tình cảnh chỉ còn vài trăm nghìn USD trong tài khoản. Điều tồi tệ hơn là cùng thời điểm đó, Tesla cũng đang bên bờ vực sụp đổ. Mẫu Roadster liên tục chậm tiến độ, chi phí sản xuất vượt ngoài tầm kiểm soát, còn công ty thì cạn dần tiền mặt. Musk phải liên tục di chuyển giữa hai doanh nghiệp đang hấp hối, làm việc đến kiệt sức, nhiều đêm ngủ ngay trên sàn nhà máy.
Nếu mục tiêu duy nhất là kiếm tiền, có lẽ Musk đã từ bỏ từ rất lâu. Mọi dấu hiệu lúc đó đều cho thấy đây là một quyết định kinh doanh điên rồ. Một công ty tư nhân không có nền tảng trong ngành hàng không vũ trụ lại muốn cạnh tranh với những gã khổng lồ đã tồn tại hàng chục năm, được chống lưng bởi chính phủ và những hợp đồng quân sự trị giá hàng tỷ USD.
Nhưng trong suy nghĩ của Musk, SpaceX chưa bao giờ chỉ là một công ty phóng tên lửa. Mục tiêu của ông là giảm chi phí tiếp cận không gian, biến việc du hành giữa các hành tinh trở thành điều khả thi. Chừng nào mục tiêu đó chưa thay đổi, mỗi thất bại chỉ là dữ liệu cho vòng cải tiến tiếp theo. Cuối năm 2008, Musk đưa ra tối hậu thư cuối cùng: SpaceX chỉ còn một cơ hội phóng nữa. Nếu Falcon 1 thất bại lần thứ tư, công ty sẽ phá sản.
Ngày 28/09/2008, điều kỳ diệu đã xảy ra. Falcon 1 cuối cùng cũng bay thành công vào quỹ đạo. Đó không chỉ là một vụ phóng thành công, mà là khoảnh khắc cứu sống SpaceX. Chỉ vài tháng sau, NASA trao cho SpaceX hợp đồng trị giá hàng tỷ USD để vận chuyển hàng hóa lên Trạm Vũ trụ Quốc tế. Công ty từng bị xem là một trò đùa của một tỷ phú Internet đã chính thức bước vào hàng ngũ những doanh nghiệp hàng không vũ trụ quan trọng nhất nước Mỹ.
Musk, người từng bị chế giễu là không hiểu gì về tên lửa, đã chứng minh rằng ông không hề mơ mộng viển vông. Ông đang cố gắng viết lại các quy tắc của cả một ngành công nghiệp. Nhưng với Musk, sống sót chỉ mới là bước khởi đầu. Mục tiêu tiếp theo của SpaceX còn táo bạo hơn nhiều: làm cho việc chinh phục không gian trở nên rẻ đến mức con người có thể xây dựng một nền văn minh trên sao Hỏa.
Tên lửa tái sử dụng: Khoảnh khắc SpaceX thay đổi luật chơi của ngành vũ trụ
Sau khi vượt qua bờ vực phá sản, SpaceX lại đối mặt với một sự hoài nghi khác. Nhiều người cho rằng công ty chỉ may mắn sống sót, nhưng thị trường hàng không vũ trụ vẫn quá nhỏ và quá đắt đỏ để trở thành một ngành kinh doanh hấp dẫn. Ngay cả NASA trong những năm đầu cũng chỉ xem SpaceX như một đơn vị vận chuyển hàng hóa lên Trạm Vũ trụ Quốc tế. Những dự án quan trọng hơn vẫn thuộc về các tập đoàn lâu đời như Boeing hay Lockheed Martin.
Nhưng Musk chưa bao giờ muốn trở thành một nhà thầu phụ trong hệ thống cũ. Tham vọng của ông là viết lại toàn bộ quy tắc của ngành hàng không vũ trụ. Theo Musk, nguyên nhân khiến con người chưa thể trở thành một nền văn minh liên hành tinh không nằm ở việc thiếu công nghệ, mà ở chi phí quá cao. Trong nhiều thập kỷ, một tên lửa sau khi hoàn thành nhiệm vụ gần như sẽ bị phá hủy. Điều đó giống như việc chế tạo một chiếc máy bay, cho nó bay một lần rồi ném vào bãi phế liệu.
Vậy tại sao máy bay có thể hạ cánh, tiếp nhiên liệu và bay tiếp, nhưng tên lửa thì không? Câu hỏi tưởng như đơn giản đó đã tạo ra cuộc cách mạng lớn nhất của SpaceX: tên lửa tái sử dụng. Khi những tầng đẩy Falcon 9 lần đầu tiên hạ cánh thành công trở lại mặt đất, cả ngành hàng không vũ trụ nhận ra rằng luật chơi đã thay đổi. Chi phí phóng giảm mạnh, tần suất phóng tăng lên, và SpaceX dần chuyển từ một kẻ thách thức thành người dẫn đầu.
Ngày nay, Falcon 9 đã trở thành một trong những tên lửa thương mại hoạt động nhiều nhất trong lịch sử. Hàng trăm nhiệm vụ thành công đã giúp SpaceX xây dựng một lợi thế mà các đối thủ phải mất nhiều năm mới có thể theo kịp. Nhưng Musk hiểu rằng phóng tên lửa vẫn chỉ là một phần của bức tranh lớn. Một công ty chỉ kiếm tiền từ các hợp đồng phóng sẽ luôn bị giới hạn bởi nhu cầu của chính phủ và các doanh nghiệp. Nếu muốn xây dựng một đế chế đủ sức đưa con người lên sao Hỏa, SpaceX cần một cỗ máy kiếm tiền khác.
Starlink: Cỗ máy in tiền để tài trợ cho giấc mơ sao Hỏa
Đó chính là lý do Starlink ra đời. Musk nhìn thấy một cơ hội khổng lồ: sử dụng hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo thấp để xây dựng một mạng Internet phủ sóng toàn cầu. Đây không chỉ là một dự án công nghệ, mà còn là một mô hình kinh doanh có khả năng tạo ra dòng tiền đều đặn. Tên lửa giúp SpaceX đưa vệ tinh lên quỹ đạo. Vệ tinh tạo ra dịch vụ Internet. Doanh thu từ Internet lại quay trở về tài trợ cho việc phát triển những thế hệ tên lửa mạnh hơn.
Đây là một vòng tuần hoàn mà rất ít công ty trên thế giới có khả năng xây dựng.
Khi Starlink tăng trưởng nhanh chóng với hàng triệu khách hàng trên toàn cầu, nhiều người cho rằng Musk cuối cùng đã từ bỏ những giấc mơ viển vông và bắt đầu tập trung vào một mô hình kinh doanh thực tế. Nhưng họ đã hiểu sai. Đối với Musk, Starlink chưa bao giờ là đích đến. Nó chỉ là phương tiện để tài trợ cho tham vọng lớn hơn nhiều: đưa con người trở thành một loài sống trên nhiều hành tinh.
Canh bạc mới mang tên trí tuệ nhân tạo
Tuy nhiên, Musk không dừng lại ở tên lửa và vệ tinh. Sau khi chứng kiến sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, ông một lần nữa đặt cược vào lĩnh vực có thể định hình tương lai của nhân loại. Musk từng là một trong những người đồng sáng lập OpenAI, nhưng sau đó rời đi trước khi công ty trở thành một trong những biểu tượng lớn nhất của làn sóng AI.
Việc bỏ lỡ cơ hội đó trở thành một trong những điều khiến ông tiếc nuối. Vì vậy, Musk thành lập xAI với tham vọng xây dựng một đối trọng với những gã khổng lồ AI hiện tại. Trong một thị trường đã có những người đi trước mạnh mẽ, cạnh tranh bằng một mô hình AI đơn thuần là chưa đủ. Lợi thế của Musk nằm ở việc kết nối các mảnh ghép mà không nhiều người khác sở hữu: khả năng phóng tên lửa của SpaceX, mạng lưới vệ tinh Starlink, dữ liệu từ nền tảng X và sức mạnh tính toán từ các trung tâm dữ liệu AI.
Nếu thành công, ông sẽ không chỉ sở hữu một công ty tên lửa, một mạng Internet toàn cầu hay một doanh nghiệp AI riêng lẻ. Ông đang cố xây dựng một hệ sinh thái công nghệ khổng lồ kết nối giữa không gian, thông tin liên lạc và trí tuệ nhân tạo. Đó cũng là câu chuyện khiến Phố Wall sẵn sàng đặt cược vào SpaceX với những mức định giá chưa từng có.
Nhưng giấc mơ nghìn tỷ USD không phải không có rủi ro
Dù vậy, một đế chế công nghệ càng lớn thì cái giá để duy trì nó càng khổng lồ. Starship vẫn tiêu tốn hàng tỷ USD cho nghiên cứu và thử nghiệm. Hàng chục nghìn vệ tinh Starlink cần được phóng, bảo trì và thay thế liên tục. Cuộc đua AI cũng đòi hỏi lượng vốn khổng lồ cho trung tâm dữ liệu và phần cứng tính toán. Ngay cả Starlink, mảng kinh doanh được xem là nguồn tiền ổn định nhất của SpaceX, cũng sẽ đối mặt với áp lực cạnh tranh và bài toán duy trì lợi nhuận trong dài hạn.
Đó là lý do nhiều nhà phân tích cho rằng mức định giá hàng nghìn tỷ USD của SpaceX chứa đựng rất nhiều kỳ vọng về tương lai, chứ không chỉ phản ánh kết quả kinh doanh hiện tại. Có lẽ đây luôn là cách Musk xây dựng mọi đế chế của mình.
Khi ông nói xe điện sẽ thay thế động cơ đốt trong, nhiều người cười nhạo.
Khi ông nói tên lửa có thể quay trở lại và hạ cánh như máy bay, nhiều người cho rằng điều đó bất khả thi.
Khi ông nói con người sẽ xây dựng thành phố trên sao Hỏa, sự hoài nghi lại xuất hiện một lần nữa.
Mỗi lần như vậy, Musk đều đặt cược rằng công nghệ sẽ tiến xa hơn những gì phần lớn mọi người tưởng tượng. Ông có thể thất bại. Thậm chí, ông có thể thất bại một cách ngoạn mục. Nhưng sự tàn nhẫn và cũng là sức hấp dẫn lớn nhất của thế giới kinh doanh nằm ở chính điều đó: những người đủ táo bạo để đặt cược vào những điều tưởng chừng bất khả thi đôi khi lại là những người tạo ra tương lai.
Điều đáng ngạc nhiên là SpaceX không phải một công ty tạo ra lợi nhuận khổng lồ. Ngược lại, năm ngoái hãng ghi nhận khoản lỗ ròng khoảng 4,94 tỷ USD.
Với một doanh nghiệp thông thường, một báo cáo tài chính như vậy đủ khiến nhà đầu tư e ngại và rút lui. Nhưng với SpaceX, câu chuyện hoàn toàn khác. Các ngân hàng đầu tư hàng đầu vẫn tranh nhau tham gia thương vụ, trong khi nhu cầu của thị trường được cho là cao gấp nhiều lần lượng cổ phiếu chào bán.
Điều này càng khiến mọi người nhớ lại một tuyên bố trước đây của Musk: "SpaceX sẽ không niêm yết cho đến khi chúng tôi xây dựng được một thuộc địa tự duy trì trên sao Hỏa." Tại một cuộc họp nội bộ năm 2022, ông thậm chí còn cảnh báo nhân viên rằng việc niêm yết có thể khiến công ty mất tập trung: "Giá cổ phiếu sẽ khiến các bạn xao nhãng. Nó mang đến rất nhiều rắc rối."
Điều gây kinh ngạc hơn là ngay trước thềm IPO, hội đồng quản trị SpaceX được cho là đã thông qua một cơ chế đãi ngộ mới, trong đó các mục tiêu của Musk không chỉ gắn với doanh thu, lợi nhuận hay giá cổ phiếu, mà còn gắn với một mục tiêu gần như điên rồ:
Vậy tại sao một công ty vẫn đang thua lỗ lại có thể được định giá tới hàng nghìn tỷ USD? Vì sao Phố Wall sẵn sàng trả tiền cho giấc mơ chinh phục sao Hỏa của Musk?
Để trả lời câu hỏi đó, phải quay lại thời điểm SpaceX ra đời, khi đây chỉ là một canh bạc mà gần như không ai tin sẽ thành công.
Khi SpaceX chỉ còn cách phá sản một lần phóng tên lửa
Ngày nay, SpaceX dường như là "người được chọn" của ngành hàng không vũ trụ với chuỗi thành công liên tiếp. Nhưng khi mới ra đời, kịch bản dành cho công ty không phải một câu chuyện thần kỳ, mà là một cuộc đếm ngược đến phá sản.
Sau khi rời PayPal, Musk sở hữu khoảng 160 triệu USD tiền mặt. Ông đứng trước ba lựa chọn: năng lượng mặt trời, xe điện hoặc hàng không vũ trụ. Trong mắt nhiều người, một doanh nhân trẻ giàu lên từ Internet hoàn toàn có thể chọn con đường an toàn và sinh lời hơn. Nhưng Musk lại chọn lĩnh vực khó nhất: chinh phục không gian. Ông đặt ra một câu hỏi: "Lần cuối cùng con người đặt chân lên Mặt Trăng là năm 1972. Sau hơn nửa thế kỷ, tại sao chúng ta vẫn chưa quay trở lại? Chẳng lẽ chúng ta sẽ mãi mãi bị mắc kẹt trên Trái Đất?"
Ý tưởng đó nghe đầy cảm hứng, nhưng thực tế nhanh chóng giáng cho ông một đòn đau.
Thời điểm đó, Musk gần như không có kinh nghiệm trong ngành hàng không vũ trụ. Trong mắt giới chuyên môn, một doanh nhân Internet muốn chế tạo tên lửa chẳng khác nào một kẻ mơ mộng viển vông. Ban đầu, ông định mua các tên lửa cũ từ Nga để tiết kiệm thời gian và chi phí. Thương vụ thất bại. Ông không chỉ bị từ chối mà còn bị đối xử đầy coi thường.
Sau nhiều lần thất bại, Musk đi đến một quyết định táo bạo hơn: Nếu mua tên lửa quá đắt, vậy hãy tự chế tạo tên lửa.
Năm 2002, SpaceX ra đời trong một nhà kho nhỏ tại California. Musk đặt ra một giới hạn tàn nhẫn cho chính mình: nếu ba lần phóng liên tiếp thất bại, công ty sẽ phá sản.
Ba lần phát nổ và một lần phóng cứu cả đế chế
Nhưng số phận dường như muốn thử thách Musk đến tận cùng. Năm 2006, lần phóng đầu tiên của Falcon 1 thất bại. Năm 2007, lần phóng thứ hai lại gặp sự cố chỉ vài phút sau khi cất cánh. Đến năm 2008, lần phóng thứ ba cũng kết thúc trong một quả cầu lửa trên bầu trời.
Ba lần phóng, ba lần thất bại. Gần như toàn bộ số tiền Musk kiếm được từ PayPal đã bị đốt vào SpaceX và Tesla. Từ một người sở hữu hàng trăm triệu USD, ông từng rơi vào tình cảnh chỉ còn vài trăm nghìn USD trong tài khoản. Điều tồi tệ hơn là cùng thời điểm đó, Tesla cũng đang bên bờ vực sụp đổ. Mẫu Roadster liên tục chậm tiến độ, chi phí sản xuất vượt ngoài tầm kiểm soát, còn công ty thì cạn dần tiền mặt. Musk phải liên tục di chuyển giữa hai doanh nghiệp đang hấp hối, làm việc đến kiệt sức, nhiều đêm ngủ ngay trên sàn nhà máy.
Nếu mục tiêu duy nhất là kiếm tiền, có lẽ Musk đã từ bỏ từ rất lâu. Mọi dấu hiệu lúc đó đều cho thấy đây là một quyết định kinh doanh điên rồ. Một công ty tư nhân không có nền tảng trong ngành hàng không vũ trụ lại muốn cạnh tranh với những gã khổng lồ đã tồn tại hàng chục năm, được chống lưng bởi chính phủ và những hợp đồng quân sự trị giá hàng tỷ USD.
Nhưng trong suy nghĩ của Musk, SpaceX chưa bao giờ chỉ là một công ty phóng tên lửa. Mục tiêu của ông là giảm chi phí tiếp cận không gian, biến việc du hành giữa các hành tinh trở thành điều khả thi. Chừng nào mục tiêu đó chưa thay đổi, mỗi thất bại chỉ là dữ liệu cho vòng cải tiến tiếp theo. Cuối năm 2008, Musk đưa ra tối hậu thư cuối cùng: SpaceX chỉ còn một cơ hội phóng nữa. Nếu Falcon 1 thất bại lần thứ tư, công ty sẽ phá sản.
Ngày 28/09/2008, điều kỳ diệu đã xảy ra. Falcon 1 cuối cùng cũng bay thành công vào quỹ đạo. Đó không chỉ là một vụ phóng thành công, mà là khoảnh khắc cứu sống SpaceX. Chỉ vài tháng sau, NASA trao cho SpaceX hợp đồng trị giá hàng tỷ USD để vận chuyển hàng hóa lên Trạm Vũ trụ Quốc tế. Công ty từng bị xem là một trò đùa của một tỷ phú Internet đã chính thức bước vào hàng ngũ những doanh nghiệp hàng không vũ trụ quan trọng nhất nước Mỹ.
Musk, người từng bị chế giễu là không hiểu gì về tên lửa, đã chứng minh rằng ông không hề mơ mộng viển vông. Ông đang cố gắng viết lại các quy tắc của cả một ngành công nghiệp. Nhưng với Musk, sống sót chỉ mới là bước khởi đầu. Mục tiêu tiếp theo của SpaceX còn táo bạo hơn nhiều: làm cho việc chinh phục không gian trở nên rẻ đến mức con người có thể xây dựng một nền văn minh trên sao Hỏa.
Tên lửa tái sử dụng: Khoảnh khắc SpaceX thay đổi luật chơi của ngành vũ trụ
Sau khi vượt qua bờ vực phá sản, SpaceX lại đối mặt với một sự hoài nghi khác. Nhiều người cho rằng công ty chỉ may mắn sống sót, nhưng thị trường hàng không vũ trụ vẫn quá nhỏ và quá đắt đỏ để trở thành một ngành kinh doanh hấp dẫn. Ngay cả NASA trong những năm đầu cũng chỉ xem SpaceX như một đơn vị vận chuyển hàng hóa lên Trạm Vũ trụ Quốc tế. Những dự án quan trọng hơn vẫn thuộc về các tập đoàn lâu đời như Boeing hay Lockheed Martin.
Nhưng Musk chưa bao giờ muốn trở thành một nhà thầu phụ trong hệ thống cũ. Tham vọng của ông là viết lại toàn bộ quy tắc của ngành hàng không vũ trụ. Theo Musk, nguyên nhân khiến con người chưa thể trở thành một nền văn minh liên hành tinh không nằm ở việc thiếu công nghệ, mà ở chi phí quá cao. Trong nhiều thập kỷ, một tên lửa sau khi hoàn thành nhiệm vụ gần như sẽ bị phá hủy. Điều đó giống như việc chế tạo một chiếc máy bay, cho nó bay một lần rồi ném vào bãi phế liệu.
Vậy tại sao máy bay có thể hạ cánh, tiếp nhiên liệu và bay tiếp, nhưng tên lửa thì không? Câu hỏi tưởng như đơn giản đó đã tạo ra cuộc cách mạng lớn nhất của SpaceX: tên lửa tái sử dụng. Khi những tầng đẩy Falcon 9 lần đầu tiên hạ cánh thành công trở lại mặt đất, cả ngành hàng không vũ trụ nhận ra rằng luật chơi đã thay đổi. Chi phí phóng giảm mạnh, tần suất phóng tăng lên, và SpaceX dần chuyển từ một kẻ thách thức thành người dẫn đầu.
Ngày nay, Falcon 9 đã trở thành một trong những tên lửa thương mại hoạt động nhiều nhất trong lịch sử. Hàng trăm nhiệm vụ thành công đã giúp SpaceX xây dựng một lợi thế mà các đối thủ phải mất nhiều năm mới có thể theo kịp. Nhưng Musk hiểu rằng phóng tên lửa vẫn chỉ là một phần của bức tranh lớn. Một công ty chỉ kiếm tiền từ các hợp đồng phóng sẽ luôn bị giới hạn bởi nhu cầu của chính phủ và các doanh nghiệp. Nếu muốn xây dựng một đế chế đủ sức đưa con người lên sao Hỏa, SpaceX cần một cỗ máy kiếm tiền khác.
Starlink: Cỗ máy in tiền để tài trợ cho giấc mơ sao Hỏa
Đó chính là lý do Starlink ra đời. Musk nhìn thấy một cơ hội khổng lồ: sử dụng hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo thấp để xây dựng một mạng Internet phủ sóng toàn cầu. Đây không chỉ là một dự án công nghệ, mà còn là một mô hình kinh doanh có khả năng tạo ra dòng tiền đều đặn. Tên lửa giúp SpaceX đưa vệ tinh lên quỹ đạo. Vệ tinh tạo ra dịch vụ Internet. Doanh thu từ Internet lại quay trở về tài trợ cho việc phát triển những thế hệ tên lửa mạnh hơn.
Đây là một vòng tuần hoàn mà rất ít công ty trên thế giới có khả năng xây dựng.
Khi Starlink tăng trưởng nhanh chóng với hàng triệu khách hàng trên toàn cầu, nhiều người cho rằng Musk cuối cùng đã từ bỏ những giấc mơ viển vông và bắt đầu tập trung vào một mô hình kinh doanh thực tế. Nhưng họ đã hiểu sai. Đối với Musk, Starlink chưa bao giờ là đích đến. Nó chỉ là phương tiện để tài trợ cho tham vọng lớn hơn nhiều: đưa con người trở thành một loài sống trên nhiều hành tinh.
Canh bạc mới mang tên trí tuệ nhân tạo
Tuy nhiên, Musk không dừng lại ở tên lửa và vệ tinh. Sau khi chứng kiến sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, ông một lần nữa đặt cược vào lĩnh vực có thể định hình tương lai của nhân loại. Musk từng là một trong những người đồng sáng lập OpenAI, nhưng sau đó rời đi trước khi công ty trở thành một trong những biểu tượng lớn nhất của làn sóng AI.
Việc bỏ lỡ cơ hội đó trở thành một trong những điều khiến ông tiếc nuối. Vì vậy, Musk thành lập xAI với tham vọng xây dựng một đối trọng với những gã khổng lồ AI hiện tại. Trong một thị trường đã có những người đi trước mạnh mẽ, cạnh tranh bằng một mô hình AI đơn thuần là chưa đủ. Lợi thế của Musk nằm ở việc kết nối các mảnh ghép mà không nhiều người khác sở hữu: khả năng phóng tên lửa của SpaceX, mạng lưới vệ tinh Starlink, dữ liệu từ nền tảng X và sức mạnh tính toán từ các trung tâm dữ liệu AI.
Nếu thành công, ông sẽ không chỉ sở hữu một công ty tên lửa, một mạng Internet toàn cầu hay một doanh nghiệp AI riêng lẻ. Ông đang cố xây dựng một hệ sinh thái công nghệ khổng lồ kết nối giữa không gian, thông tin liên lạc và trí tuệ nhân tạo. Đó cũng là câu chuyện khiến Phố Wall sẵn sàng đặt cược vào SpaceX với những mức định giá chưa từng có.
Nhưng giấc mơ nghìn tỷ USD không phải không có rủi ro
Dù vậy, một đế chế công nghệ càng lớn thì cái giá để duy trì nó càng khổng lồ. Starship vẫn tiêu tốn hàng tỷ USD cho nghiên cứu và thử nghiệm. Hàng chục nghìn vệ tinh Starlink cần được phóng, bảo trì và thay thế liên tục. Cuộc đua AI cũng đòi hỏi lượng vốn khổng lồ cho trung tâm dữ liệu và phần cứng tính toán. Ngay cả Starlink, mảng kinh doanh được xem là nguồn tiền ổn định nhất của SpaceX, cũng sẽ đối mặt với áp lực cạnh tranh và bài toán duy trì lợi nhuận trong dài hạn.
Đó là lý do nhiều nhà phân tích cho rằng mức định giá hàng nghìn tỷ USD của SpaceX chứa đựng rất nhiều kỳ vọng về tương lai, chứ không chỉ phản ánh kết quả kinh doanh hiện tại. Có lẽ đây luôn là cách Musk xây dựng mọi đế chế của mình.
Khi ông nói xe điện sẽ thay thế động cơ đốt trong, nhiều người cười nhạo.
Khi ông nói tên lửa có thể quay trở lại và hạ cánh như máy bay, nhiều người cho rằng điều đó bất khả thi.
Khi ông nói con người sẽ xây dựng thành phố trên sao Hỏa, sự hoài nghi lại xuất hiện một lần nữa.
Mỗi lần như vậy, Musk đều đặt cược rằng công nghệ sẽ tiến xa hơn những gì phần lớn mọi người tưởng tượng. Ông có thể thất bại. Thậm chí, ông có thể thất bại một cách ngoạn mục. Nhưng sự tàn nhẫn và cũng là sức hấp dẫn lớn nhất của thế giới kinh doanh nằm ở chính điều đó: những người đủ táo bạo để đặt cược vào những điều tưởng chừng bất khả thi đôi khi lại là những người tạo ra tương lai.
