Hư Trúc✔
Writer
Thấy thông tin hay liền chụp màn hình để dành, nhưng sự thật là bạn hiếm khi xem lại và cũng quên luôn nội dung đó. Nghiên cứu tâm lý học cho thấy cú bấm screenshot tưởng như giúp lưu giữ kiến thức hóa ra lại là tín hiệu khiến não bộ ngừng ghi nhớ.
Lướt thấy một mẹo hay, một công thức nấu ăn hoặc một đoạn kiến thức hữu ích, phản xạ quen thuộc của hầu hết chúng ta là bấm chụp màn hình. Cảm giác lúc đó rất an tâm vì thông tin đã nằm gọn trong máy. Thế nhưng, nghiên cứu công bố trên tạp chí Memory & Cognition lại chỉ ra một nghịch lý: càng ỷ lại vào việc chụp màn hình, bạn càng nhanh quên chính thông tin đó.
Các tình nguyện viên được cho xem nhiều tác phẩm nghệ thuật khác nhau. Một số bức tranh được yêu cầu chụp màn hình lại, trong khi số khác chỉ nhìn bằng mắt thường. Khi bước vào bài kiểm tra trí nhớ sau đó, kết quả cho thấy sự chênh lệch rõ ràng: những hình ảnh đã được chụp màn hình lại bị người tham gia nhớ kém hơn hẳn so với những hình ảnh chỉ đơn thuần quan sát.
Hiện tượng này có mối liên hệ mật thiết với hiệu ứng suy giảm trí nhớ do chụp ảnh mà giới tâm lý học từng ghi nhận trước đây. Khi chúng ta dùng máy ảnh ghi lại một khoảnh khắc hay trải nghiệm nhưng không xem lại, ký ức về trải nghiệm đó trong đầu cũng sẽ mờ nhạt dần.
Tuy nhiên, kết quả cho thấy não bộ không hề hoạt động hiệu quả hơn ở các bài kiểm tra phụ. Không có bất kỳ lợi ích rõ ràng nào xuất hiện để bù đắp cho phần trí nhớ đã bị suy giảm do hành động chụp màn hình.
Vấn đề cốt lõi nằm ở thói quen: chúng ta chụp hàng chục tấm mỗi ngày, gom đầy bộ nhớ máy rồi để chúng chìm nghỉm trong album mà gần như không bao giờ mở ra lần thứ hai.
Lướt thấy một mẹo hay, một công thức nấu ăn hoặc một đoạn kiến thức hữu ích, phản xạ quen thuộc của hầu hết chúng ta là bấm chụp màn hình. Cảm giác lúc đó rất an tâm vì thông tin đã nằm gọn trong máy. Thế nhưng, nghiên cứu công bố trên tạp chí Memory & Cognition lại chỉ ra một nghịch lý: càng ỷ lại vào việc chụp màn hình, bạn càng nhanh quên chính thông tin đó.
Thí nghiệm với gần 900 người: Càng chụp càng mau quên
Để tìm hiểu điều gì thực sự xảy ra với trí nhớ sau một cú bấm màn hình, nhóm nghiên cứu tại Đại học Binghamton (Mỹ) do nhà tâm lý học Sophia Fabrizio dẫn đầu đã thực hiện 7 thí nghiệm trên tổng cộng 892 người.Các tình nguyện viên được cho xem nhiều tác phẩm nghệ thuật khác nhau. Một số bức tranh được yêu cầu chụp màn hình lại, trong khi số khác chỉ nhìn bằng mắt thường. Khi bước vào bài kiểm tra trí nhớ sau đó, kết quả cho thấy sự chênh lệch rõ ràng: những hình ảnh đã được chụp màn hình lại bị người tham gia nhớ kém hơn hẳn so với những hình ảnh chỉ đơn thuần quan sát.
Hiện tượng này có mối liên hệ mật thiết với hiệu ứng suy giảm trí nhớ do chụp ảnh mà giới tâm lý học từng ghi nhận trước đây. Khi chúng ta dùng máy ảnh ghi lại một khoảnh khắc hay trải nghiệm nhưng không xem lại, ký ức về trải nghiệm đó trong đầu cũng sẽ mờ nhạt dần.
Não không hề rảnh hơn để làm việc khác
Nhiều người có thể lập luận rằng: việc để điện thoại nhớ hộ sẽ giúp giải phóng dung lượng não bộ cho những tác vụ quan trọng hơn. Nhóm nghiên cứu cũng đã kiểm chứng giả thuyết này bằng cách cho người tham gia giải toán và kiểm tra khả năng ghi nhớ các thông tin khác.Tuy nhiên, kết quả cho thấy não bộ không hề hoạt động hiệu quả hơn ở các bài kiểm tra phụ. Không có bất kỳ lợi ích rõ ràng nào xuất hiện để bù đắp cho phần trí nhớ đã bị suy giảm do hành động chụp màn hình.
Điều gì khiến não bộ "bỏ cuộc" sau một cú bấm?
Các nhà nghiên cứu đã đặt ra một số khả năng để giải thích cho cơ chế này:- Sự phân tán chú ý: Não phải chia bớt tài nguyên cho thao tác bấm chụp thay vì tập trung tiếp nhận thông tin. Dù vậy, ngay cả khi cho người tham gia thêm thời gian quan sát, hiện tượng mau quên vẫn xảy ra.
- Chuyển gánh nặng ra thiết bị ngoài: Khi biết chắc dữ liệu đã được lưu trong máy, não bộ tự động đưa ra quyết định rằng không cần tốn công ghi nhớ sâu nữa.
- Vô thức ngắt kết nối trải nghiệm: Đây là giả thuyết được nhóm nghiên cứu đặc biệt chú ý. Khoảnh khắc ngón tay bấm chụp vô tình phát đi một tín hiệu kết thúc, báo cho não biết thông tin đã an toàn và có thể lập tức chuyển sự chú ý sang việc khác.
Screenshot không có lỗi, lỗi ở việc "chụp rồi bỏ xó"
Hành động chụp màn hình không hoàn toàn vô dụng. Theo Sophia Fabrizio, nếu bạn chụp có chủ đích và sau đó chủ động mở lại thư viện ảnh, biến những bức ảnh đó thành công cụ gợi nhớ (retrieval cue), khả năng ghi nhớ dài hạn vẫn được hỗ trợ tốt.Vấn đề cốt lõi nằm ở thói quen: chúng ta chụp hàng chục tấm mỗi ngày, gom đầy bộ nhớ máy rồi để chúng chìm nghỉm trong album mà gần như không bao giờ mở ra lần thứ hai.
