Meta đã đồng ý chi 17 tỷ USD và triển khai thêm hàng loạt biện pháp bảo vệ trẻ em trên Facebook và Instagram nhằm giải quyết các khiếu nại từ 47 tiểu bang của Mỹ liên quan đến cáo buộc mạng xã hội gây nghiện và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên. Thỏa thuận được công bố hôm thứ Tư, đồng thời khiến phiên tòa liên bang đang diễn ra tại California kết thúc sớm hơn dự kiến, trước khi CEO Meta Mark Zuckerberg phải ra làm chứng trước bồi thẩm đoàn.
Vụ kiện được khởi xướng từ năm 2023, với California, Colorado, Kentucky và New Jersey nằm trong số 29 tiểu bang cùng kiện Meta. Riêng tại Virginia, Tổng chưởng lý Jay Jones cho biết phần dàn xếp trị giá 353 triệu USD, thuộc nhóm những thỏa thuận bảo vệ người tiêu dùng lớn nhất lịch sử tiểu bang. Ông cáo buộc Meta trong nhiều năm đã đánh lừa công chúng về những đặc điểm thiết kế có khả năng gây nghiện và gây tổn hại đến sức khỏe tâm thần của giới trẻ. Dù 17 tỷ USD là con số rất lớn, khoản tiền này vẫn chỉ tương đương một phần nhỏ so với doanh thu 201 tỷ USD mà Meta đạt được trong năm 2025.
Trọng tâm của vụ kiện là cáo buộc Meta cố tình thiết kế Facebook và Instagram theo cách khiến trẻ em và thanh thiếu niên sử dụng nền tảng lâu hơn, trong khi không công khai đầy đủ những nguy cơ đối với sức khỏe tâm thần. Các nguyên đơn cũng cho rằng công ty vi phạm luật liên bang khi thường xuyên thu thập dữ liệu của trẻ dưới 13 tuổi mà không có sự đồng ý của cha mẹ.
Phiên tòa bắt đầu tại Oakland, California, dưới sự chủ trì của Thẩm phán Tòa án Quận Mỹ Yvonne Gonzalez Rogers. Adam Mosseri, người đứng đầu Instagram, đã bắt đầu lời khai và bảo vệ những nỗ lực của Meta trong việc cải thiện an toàn cũng như bảo mật thông tin trẻ em. Bên cạnh vụ kiện liên bang, Meta vẫn phải đối mặt với những vụ kiện khác tại cấp tiểu bang.
Một phần quan trọng của thỏa thuận là Meta phải thay đổi chính các sản phẩm của mình. Công ty đồng ý áp dụng giới hạn thời gian sử dụng hằng ngày và những khoảng tạm dừng đối với trẻ em sử dụng Facebook, Instagram; ngừng gửi thông báo đẩy trong giờ học vào các ngày trong tuần; tăng cường xác minh độ tuổi và áp dụng biện pháp kiểm soát nội dung phù hợp với từng nhóm tuổi. Các biện pháp này đặc biệt nhằm hạn chế nội dung liên quan đến bắt nạt, rối loạn ăn uống và tự gây hại.
Phụ huynh cũng sẽ được cung cấp công cụ kiểm soát mạnh hơn và dễ sử dụng hơn. Một số tính năng có thể thúc đẩy tâm lý so sánh trên mạng xã hội, chẳng hạn số lượt “thích”, cũng sẽ bị giới hạn đối với người dùng trẻ tuổi.
Cuộc chiến pháp lý này bắt nguồn từ cuộc điều tra của một liên minh lưỡng đảng gồm nhiều tổng chưởng lý tiểu bang, sau những tiết lộ từ năm 2021 cho thấy Meta được cho là đã biết Instagram có thể gây tác động tiêu cực đến thanh thiếu niên, đặc biệt là các bé gái, trong những vấn đề như sức khỏe tâm thần và hình ảnh cơ thể. Sau đó, Meta triển khai nhiều biện pháp bảo vệ như tài khoản Instagram dành riêng cho thanh thiếu niên, mặc định quyền riêng tư cao hơn, hạn chế tin nhắn và kiểm soát nội dung chặt chẽ hơn.
Dù vậy, một số chuyên gia an toàn trẻ em và cựu nhân viên Meta cho rằng những thay đổi này chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi. Arturo Béjar, cựu giám đốc kỹ thuật của Meta, khai trước tòa rằng công ty từng đặt trọng tâm vào tần suất và thời gian người dùng tương tác với sản phẩm, ngay cả khi điều đó có thể gây tổn hại đến sức khỏe tinh thần. Theo ông, mô hình kinh doanh của nền tảng phụ thuộc trực tiếp vào việc giữ người dùng ở lại càng lâu càng tốt.
Trước khi đạt thỏa thuận, quy mô trách nhiệm tài chính tiềm tàng của Meta từng gây chú ý đặc biệt. Công ty cho biết trong một hồ sơ tòa án rằng nếu áp dụng các mức phạt theo cách rộng nhất, tổng số tiền lý thuyết có thể lên tới 1,4 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, giới chuyên gia pháp lý đánh giá một mức phạt khổng lồ như vậy rất khó, thậm chí gần như không thể xảy ra. Thỏa thuận 17 tỷ USD vì thế không chỉ khép lại một phần cuộc chiến pháp lý kéo dài mà còn có thể trở thành dấu mốc quan trọng trong cách các nền tảng mạng xã hội phải chịu trách nhiệm đối với sự an toàn của trẻ em và thanh thiếu niên.
Vụ Meta phải dàn xếp 17 tỷ USD tại Mỹ cũng đặt ra câu hỏi đáng chú ý đối với Việt Nam, nơi Facebook, Threads, Instagram, TikTok và các nền tảng trực tuyến đã trở thành một phần trong đời sống hằng ngày của trẻ em và thanh thiếu niên. Vấn đề giờ đây không còn đơn thuần là trẻ xem phải nội dung xấu, mà còn là cách các nền tảng được thiết kế để giữ người dùng ở lại càng lâu càng tốt, thông qua thông báo liên tục, lượt thích, đề xuất nội dung và những cơ chế tạo vòng lặp tương tác.
Việt Nam đang đi theo hướng tăng trách nhiệm của cả gia đình lẫn doanh nghiệp nền tảng. Luật An ninh mạng năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định cha mẹ hoặc người giám hộ phải quản lý, giám sát hoạt động của trẻ em khi sử dụng các dịch vụ trên không gian mạng; đồng thời yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát, ngăn chặn và xóa bỏ nội dung gây nguy hại hoặc xâm hại trẻ em. Chính phủ cũng đã ban hành Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030”, hướng tới đồng thời bảo vệ trẻ em và giúp trẻ phát triển năng lực số một cách lành mạnh.
Gần đây, Việt Nam đang xem xét các quy định mới đối với người dùng mạng xã hội dưới 16 tuổi. Theo dự thảo được công bố vừa qua, nền tảng có thể phải triển khai biện pháp xác minh độ tuổi, trong khi trẻ dưới 16 tuổi sử dụng thông tin của cha mẹ hoặc người giám hộ để đăng ký tài khoản và chịu những giới hạn nhất định về hoạt động trên mạng xã hội. Mục tiêu được cơ quan quản lý nhấn mạnh không phải đơn giản là cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội, mà là tạo ra môi trường phù hợp với độ tuổi và giảm nguy cơ tiếp xúc với nội dung độc hại.
Vì thế, vụ kiện Meta tại Mỹ có ý nghĩa vượt ra ngoài nước Mỹ: nó đặt ra một câu hỏi mà Việt Nam cũng đang phải đối mặt, rằng trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên mạng nên dừng ở việc cha mẹ quản lý con cái, hay các công ty công nghệ cũng phải chịu trách nhiệm đối với chính những thuật toán và tính năng được thiết kế để khiến người trẻ khó rời khỏi màn hình?
Vụ kiện được khởi xướng từ năm 2023, với California, Colorado, Kentucky và New Jersey nằm trong số 29 tiểu bang cùng kiện Meta. Riêng tại Virginia, Tổng chưởng lý Jay Jones cho biết phần dàn xếp trị giá 353 triệu USD, thuộc nhóm những thỏa thuận bảo vệ người tiêu dùng lớn nhất lịch sử tiểu bang. Ông cáo buộc Meta trong nhiều năm đã đánh lừa công chúng về những đặc điểm thiết kế có khả năng gây nghiện và gây tổn hại đến sức khỏe tâm thần của giới trẻ. Dù 17 tỷ USD là con số rất lớn, khoản tiền này vẫn chỉ tương đương một phần nhỏ so với doanh thu 201 tỷ USD mà Meta đạt được trong năm 2025.
Trọng tâm của vụ kiện là cáo buộc Meta cố tình thiết kế Facebook và Instagram theo cách khiến trẻ em và thanh thiếu niên sử dụng nền tảng lâu hơn, trong khi không công khai đầy đủ những nguy cơ đối với sức khỏe tâm thần. Các nguyên đơn cũng cho rằng công ty vi phạm luật liên bang khi thường xuyên thu thập dữ liệu của trẻ dưới 13 tuổi mà không có sự đồng ý của cha mẹ.
Phiên tòa bắt đầu tại Oakland, California, dưới sự chủ trì của Thẩm phán Tòa án Quận Mỹ Yvonne Gonzalez Rogers. Adam Mosseri, người đứng đầu Instagram, đã bắt đầu lời khai và bảo vệ những nỗ lực của Meta trong việc cải thiện an toàn cũng như bảo mật thông tin trẻ em. Bên cạnh vụ kiện liên bang, Meta vẫn phải đối mặt với những vụ kiện khác tại cấp tiểu bang.
Một phần quan trọng của thỏa thuận là Meta phải thay đổi chính các sản phẩm của mình. Công ty đồng ý áp dụng giới hạn thời gian sử dụng hằng ngày và những khoảng tạm dừng đối với trẻ em sử dụng Facebook, Instagram; ngừng gửi thông báo đẩy trong giờ học vào các ngày trong tuần; tăng cường xác minh độ tuổi và áp dụng biện pháp kiểm soát nội dung phù hợp với từng nhóm tuổi. Các biện pháp này đặc biệt nhằm hạn chế nội dung liên quan đến bắt nạt, rối loạn ăn uống và tự gây hại.
Phụ huynh cũng sẽ được cung cấp công cụ kiểm soát mạnh hơn và dễ sử dụng hơn. Một số tính năng có thể thúc đẩy tâm lý so sánh trên mạng xã hội, chẳng hạn số lượt “thích”, cũng sẽ bị giới hạn đối với người dùng trẻ tuổi.
Cuộc chiến pháp lý này bắt nguồn từ cuộc điều tra của một liên minh lưỡng đảng gồm nhiều tổng chưởng lý tiểu bang, sau những tiết lộ từ năm 2021 cho thấy Meta được cho là đã biết Instagram có thể gây tác động tiêu cực đến thanh thiếu niên, đặc biệt là các bé gái, trong những vấn đề như sức khỏe tâm thần và hình ảnh cơ thể. Sau đó, Meta triển khai nhiều biện pháp bảo vệ như tài khoản Instagram dành riêng cho thanh thiếu niên, mặc định quyền riêng tư cao hơn, hạn chế tin nhắn và kiểm soát nội dung chặt chẽ hơn.
Dù vậy, một số chuyên gia an toàn trẻ em và cựu nhân viên Meta cho rằng những thay đổi này chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi. Arturo Béjar, cựu giám đốc kỹ thuật của Meta, khai trước tòa rằng công ty từng đặt trọng tâm vào tần suất và thời gian người dùng tương tác với sản phẩm, ngay cả khi điều đó có thể gây tổn hại đến sức khỏe tinh thần. Theo ông, mô hình kinh doanh của nền tảng phụ thuộc trực tiếp vào việc giữ người dùng ở lại càng lâu càng tốt.
Trước khi đạt thỏa thuận, quy mô trách nhiệm tài chính tiềm tàng của Meta từng gây chú ý đặc biệt. Công ty cho biết trong một hồ sơ tòa án rằng nếu áp dụng các mức phạt theo cách rộng nhất, tổng số tiền lý thuyết có thể lên tới 1,4 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, giới chuyên gia pháp lý đánh giá một mức phạt khổng lồ như vậy rất khó, thậm chí gần như không thể xảy ra. Thỏa thuận 17 tỷ USD vì thế không chỉ khép lại một phần cuộc chiến pháp lý kéo dài mà còn có thể trở thành dấu mốc quan trọng trong cách các nền tảng mạng xã hội phải chịu trách nhiệm đối với sự an toàn của trẻ em và thanh thiếu niên.
Vụ Meta phải dàn xếp 17 tỷ USD tại Mỹ cũng đặt ra câu hỏi đáng chú ý đối với Việt Nam, nơi Facebook, Threads, Instagram, TikTok và các nền tảng trực tuyến đã trở thành một phần trong đời sống hằng ngày của trẻ em và thanh thiếu niên. Vấn đề giờ đây không còn đơn thuần là trẻ xem phải nội dung xấu, mà còn là cách các nền tảng được thiết kế để giữ người dùng ở lại càng lâu càng tốt, thông qua thông báo liên tục, lượt thích, đề xuất nội dung và những cơ chế tạo vòng lặp tương tác.
Việt Nam đang đi theo hướng tăng trách nhiệm của cả gia đình lẫn doanh nghiệp nền tảng. Luật An ninh mạng năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định cha mẹ hoặc người giám hộ phải quản lý, giám sát hoạt động của trẻ em khi sử dụng các dịch vụ trên không gian mạng; đồng thời yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát, ngăn chặn và xóa bỏ nội dung gây nguy hại hoặc xâm hại trẻ em. Chính phủ cũng đã ban hành Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030”, hướng tới đồng thời bảo vệ trẻ em và giúp trẻ phát triển năng lực số một cách lành mạnh.
Gần đây, Việt Nam đang xem xét các quy định mới đối với người dùng mạng xã hội dưới 16 tuổi. Theo dự thảo được công bố vừa qua, nền tảng có thể phải triển khai biện pháp xác minh độ tuổi, trong khi trẻ dưới 16 tuổi sử dụng thông tin của cha mẹ hoặc người giám hộ để đăng ký tài khoản và chịu những giới hạn nhất định về hoạt động trên mạng xã hội. Mục tiêu được cơ quan quản lý nhấn mạnh không phải đơn giản là cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội, mà là tạo ra môi trường phù hợp với độ tuổi và giảm nguy cơ tiếp xúc với nội dung độc hại.
Vì thế, vụ kiện Meta tại Mỹ có ý nghĩa vượt ra ngoài nước Mỹ: nó đặt ra một câu hỏi mà Việt Nam cũng đang phải đối mặt, rằng trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên mạng nên dừng ở việc cha mẹ quản lý con cái, hay các công ty công nghệ cũng phải chịu trách nhiệm đối với chính những thuật toán và tính năng được thiết kế để khiến người trẻ khó rời khỏi màn hình?
