Mỹ Lệ✔
Writer
Những dòng kính thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) – điển hình là Ray-Ban Meta – đang biến nhân viên bán lẻ, dịch vụ và giới nghệ sĩ thành nạn nhân của các trò chơi khăm, quấy rối và hành vi xâm phạm quyền riêng tư ngay trong ca làm việc.
Tháng 8 vừa qua, khi đang xếp hàng lên kệ tại một cửa hàng Target, Toru Hinkle chủ động tiến lại gần hai vị khách nam để hỗ trợ. Họ nhờ cô kiểm tra giá một món đồ. Thế nhưng, dù Hinkle đã báo giá rõ ràng là 20 USD, hai người này vẫn liên tục lặp lại câu hỏi với thái độ cợt nhả.
"Một lúc sau, tôi mới nhận ra mình đang bị chơi khăm và chú ý đến cặp kính của họ," Hinkle nhớ lại. Đó là chiếc Ray-Ban Meta tích hợp camera và đèn báo nhấp nháy.
Khi Hinkle gọi quản lý đến xử lý, hai kẻ chơi khăm tiếp tục gây hấn, cố tình gọi sai giới tính của cô và nữ quản lý. Bất lực, Hinkle thậm chí phải hô to "Meta, stop recording" với hy vọng kích hoạt tính năng điều khiển bằng giọng nói để dừng ghi hình. Vụ việc chỉ kết thúc khi cảnh sát xuất hiện và áp giải hai người đàn ông ra khỏi cửa hàng. Tuy nhiên, toàn bộ cuộc đối thoại đã bị biến thành nội dung câu view trên mạng xã hội, thu hút gần 400.000 lượt xem trên Instagram và hơn 155.000 lượt xem trên TikTok.
Hinkle không phải là nạn nhân duy nhất. Làn sóng phản đối kính thông minh đang bùng nổ mạnh mẽ cùng với sự gia tăng doanh số của dòng thiết bị này.
Nạn nhân bị biến thành trò cười câu view
Các nhân viên ngành bán lẻ và dịch vụ – những người bắt buộc phải tiếp xúc với công chúng – đang trở thành mục tiêu hàng đầu của hành vi quay lén. Người đeo kính Meta thường bước vào cửa hàng để thực hiện các trò "chơi khăm", cố tình khiêu khích nhân viên rồi đăng tải hình ảnh của họ lên mạng để làm trò đùa cho thiên hạ.
Sự xuất hiện của kính thông minh làm trầm trọng thêm sự chênh lệch quyền lực tại nơi làm việc. Khác với điện thoại di động – vốn dễ dàng bị phát hiện khi giơ lên quay – kính AI cho phép người đeo ghi hình một cách tự nhiên. Nhân viên dịch vụ rất khó từ chối tương tác vì lo ngại ảnh hưởng đến công việc và thu nhập.
Tại Seattle, Emily – nhân viên thu ngân tiếp xúc với hàng nghìn lượt khách mỗi ngày tại một điểm du lịch – chia sẻ sự hãi hùng khi một người đàn ông cao lớn đứng ngay phía trên và dùng kính Meta quay hướng về phía cô. "Cảm giác giống như anh ta đang quay vào bên trong cổ áo tôi vậy," Emily nói.
Đáng lo ngại hơn, kính AI đang bị lợi dụng cho các nội dung nhắm vào phụ nữ, tiêu biểu là trào lưu nam giới đeo kính tiếp cận, tán tỉnh ép buộc người lạ (cold approach) để biến cuộc gặp gỡ thành nội dung mạng xã hội.
Lỗ hổng an ninh thông tin và áp lực từ quản lý
Không chỉ đối mặt với nguy cơ từ khách hàng, người lao động còn chịu áp lực từ chính nội bộ doanh nghiệp.
Jennifer, cựu nhân viên cửa hàng thực phẩm Sprouts tại Atlanta, đã vô cùng bàng hoàng khi phát hiện quản lý của mình đeo kính Meta trong ca làm việc. Tại cửa hàng, nhân viên bị cấm mang điện thoại và tai nghe để đảm bảo an toàn vận hành, đồng thời việc quay phim, chụp ảnh bị nghiêm cấm triệt để nhằm bảo vệ thông tin thẻ tín dụng, tên tuổi và email của khách hàng.
"Việc cho phép nhân viên đeo kính tích hợp camera trong phòng nghỉ hay nhà vệ sinh về cơ bản sẽ phá vỡ khế ước xã hội," Jennifer bức xúc. Khi cô gửi khiếu nại lên bộ phận nhân sự và yêu cầu ban hành quy định rõ ràng, công ty chỉ đưa ra tối hậu thư: chấp nhận hoặc nghỉ việc. Jennifer đã chọn từ chức.
Trong giới nghệ thuật, các nghệ sĩ cũng đối mặt với nguy cơ mất trắng bản quyền. Nữ diễn viên hài Electra Telesford từng phải dừng sớm buổi diễn tại một quán bar khi phát hiện khán giả đeo kính Meta quay lén tiết mục của cô. Việc các nội dung độc quyền bị phát tán trái phép lên mạng có thể khiến nghệ sĩ mất đi các hợp đồng phân phối truyền hình giá trị trong tương lai.
Khung pháp lý lỗi thời và tham vọng của các hãng công nghệ
Trước làn sóng phản ứng tiêu cực, người phát ngôn của Meta, bà Dina El-Kassaby, khẳng định công ty luôn chú trọng bảo mật ngay từ khâu thiết kế: tích hợp đèn LED báo hiệu khi quay, chặn các hashtag quấy rối như "rizz" hay "pickup artist", đồng thời nghiên cứu tính năng vô hiệu hóa camera nếu đèn báo bị che khuất.
Phần lớn sự phản đối tập trung vào khả năng xâm phạm quyền riêng tư của kính Meta.
Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định các biện pháp này vẫn chưa đủ. Giáo sư luật Woodrow Hartzog (Đại học Boston) cho biết luật pháp về quyền riêng tư tại Mỹ hiện vẫn phụ thuộc vào từng bang và đã quá lỗi thời so với sự phát triển của công nghệ. Khi ở nơi công cộng, kỳ vọng về sự riêng tư của cá nhân bị hạ thấp, khiến nạn nhân rất khó bảo vệ quyền lợi.
Mọi chuyện có thể trở nên tồi tệ hơn khi Meta đang ấp ủ tham vọng phát triển dòng kính thông minh mới có khả năng ghi hình liên tục. Ở chế độ "siêu cảm biến" (super sensing), đèn LED báo hiệu thậm chí sẽ không sáng trừ khi người dùng chủ động lưu dữ liệu.
Nếu các doanh nghiệp không sớm ban hành chính sách nghiêm ngặt cấm sử dụng kính thông minh tại nơi làm việc, người lao động sẽ tiếp tục phải sống và làm việc trong một bầu không khí ngột ngạt – nơi mọi cử chỉ, lời nói đều có thể bị giám sát và biến thành trò tiêu khiển cho cộng đồng mạng.
Tháng 8 vừa qua, khi đang xếp hàng lên kệ tại một cửa hàng Target, Toru Hinkle chủ động tiến lại gần hai vị khách nam để hỗ trợ. Họ nhờ cô kiểm tra giá một món đồ. Thế nhưng, dù Hinkle đã báo giá rõ ràng là 20 USD, hai người này vẫn liên tục lặp lại câu hỏi với thái độ cợt nhả.
"Một lúc sau, tôi mới nhận ra mình đang bị chơi khăm và chú ý đến cặp kính của họ," Hinkle nhớ lại. Đó là chiếc Ray-Ban Meta tích hợp camera và đèn báo nhấp nháy.
Khi Hinkle gọi quản lý đến xử lý, hai kẻ chơi khăm tiếp tục gây hấn, cố tình gọi sai giới tính của cô và nữ quản lý. Bất lực, Hinkle thậm chí phải hô to "Meta, stop recording" với hy vọng kích hoạt tính năng điều khiển bằng giọng nói để dừng ghi hình. Vụ việc chỉ kết thúc khi cảnh sát xuất hiện và áp giải hai người đàn ông ra khỏi cửa hàng. Tuy nhiên, toàn bộ cuộc đối thoại đã bị biến thành nội dung câu view trên mạng xã hội, thu hút gần 400.000 lượt xem trên Instagram và hơn 155.000 lượt xem trên TikTok.
Hinkle không phải là nạn nhân duy nhất. Làn sóng phản đối kính thông minh đang bùng nổ mạnh mẽ cùng với sự gia tăng doanh số của dòng thiết bị này.
Nạn nhân bị biến thành trò cười câu view
Các nhân viên ngành bán lẻ và dịch vụ – những người bắt buộc phải tiếp xúc với công chúng – đang trở thành mục tiêu hàng đầu của hành vi quay lén. Người đeo kính Meta thường bước vào cửa hàng để thực hiện các trò "chơi khăm", cố tình khiêu khích nhân viên rồi đăng tải hình ảnh của họ lên mạng để làm trò đùa cho thiên hạ.
Sự xuất hiện của kính thông minh làm trầm trọng thêm sự chênh lệch quyền lực tại nơi làm việc. Khác với điện thoại di động – vốn dễ dàng bị phát hiện khi giơ lên quay – kính AI cho phép người đeo ghi hình một cách tự nhiên. Nhân viên dịch vụ rất khó từ chối tương tác vì lo ngại ảnh hưởng đến công việc và thu nhập.
Tại Seattle, Emily – nhân viên thu ngân tiếp xúc với hàng nghìn lượt khách mỗi ngày tại một điểm du lịch – chia sẻ sự hãi hùng khi một người đàn ông cao lớn đứng ngay phía trên và dùng kính Meta quay hướng về phía cô. "Cảm giác giống như anh ta đang quay vào bên trong cổ áo tôi vậy," Emily nói.
Đáng lo ngại hơn, kính AI đang bị lợi dụng cho các nội dung nhắm vào phụ nữ, tiêu biểu là trào lưu nam giới đeo kính tiếp cận, tán tỉnh ép buộc người lạ (cold approach) để biến cuộc gặp gỡ thành nội dung mạng xã hội.
Lỗ hổng an ninh thông tin và áp lực từ quản lý
Không chỉ đối mặt với nguy cơ từ khách hàng, người lao động còn chịu áp lực từ chính nội bộ doanh nghiệp.
Jennifer, cựu nhân viên cửa hàng thực phẩm Sprouts tại Atlanta, đã vô cùng bàng hoàng khi phát hiện quản lý của mình đeo kính Meta trong ca làm việc. Tại cửa hàng, nhân viên bị cấm mang điện thoại và tai nghe để đảm bảo an toàn vận hành, đồng thời việc quay phim, chụp ảnh bị nghiêm cấm triệt để nhằm bảo vệ thông tin thẻ tín dụng, tên tuổi và email của khách hàng.
"Việc cho phép nhân viên đeo kính tích hợp camera trong phòng nghỉ hay nhà vệ sinh về cơ bản sẽ phá vỡ khế ước xã hội," Jennifer bức xúc. Khi cô gửi khiếu nại lên bộ phận nhân sự và yêu cầu ban hành quy định rõ ràng, công ty chỉ đưa ra tối hậu thư: chấp nhận hoặc nghỉ việc. Jennifer đã chọn từ chức.
Trong giới nghệ thuật, các nghệ sĩ cũng đối mặt với nguy cơ mất trắng bản quyền. Nữ diễn viên hài Electra Telesford từng phải dừng sớm buổi diễn tại một quán bar khi phát hiện khán giả đeo kính Meta quay lén tiết mục của cô. Việc các nội dung độc quyền bị phát tán trái phép lên mạng có thể khiến nghệ sĩ mất đi các hợp đồng phân phối truyền hình giá trị trong tương lai.
Khung pháp lý lỗi thời và tham vọng của các hãng công nghệ
Trước làn sóng phản ứng tiêu cực, người phát ngôn của Meta, bà Dina El-Kassaby, khẳng định công ty luôn chú trọng bảo mật ngay từ khâu thiết kế: tích hợp đèn LED báo hiệu khi quay, chặn các hashtag quấy rối như "rizz" hay "pickup artist", đồng thời nghiên cứu tính năng vô hiệu hóa camera nếu đèn báo bị che khuất.
Phần lớn sự phản đối tập trung vào khả năng xâm phạm quyền riêng tư của kính Meta.
Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định các biện pháp này vẫn chưa đủ. Giáo sư luật Woodrow Hartzog (Đại học Boston) cho biết luật pháp về quyền riêng tư tại Mỹ hiện vẫn phụ thuộc vào từng bang và đã quá lỗi thời so với sự phát triển của công nghệ. Khi ở nơi công cộng, kỳ vọng về sự riêng tư của cá nhân bị hạ thấp, khiến nạn nhân rất khó bảo vệ quyền lợi.
Mọi chuyện có thể trở nên tồi tệ hơn khi Meta đang ấp ủ tham vọng phát triển dòng kính thông minh mới có khả năng ghi hình liên tục. Ở chế độ "siêu cảm biến" (super sensing), đèn LED báo hiệu thậm chí sẽ không sáng trừ khi người dùng chủ động lưu dữ liệu.
Nếu các doanh nghiệp không sớm ban hành chính sách nghiêm ngặt cấm sử dụng kính thông minh tại nơi làm việc, người lao động sẽ tiếp tục phải sống và làm việc trong một bầu không khí ngột ngạt – nơi mọi cử chỉ, lời nói đều có thể bị giám sát và biến thành trò tiêu khiển cho cộng đồng mạng.
Nguồn: The Verge
