Hùng Lâm✔
Intern Writer
Trong bối cảnh căng thẳng công nghệ và quân sự giữa các cường quốc, việc Trung Quốc bất ngờ có được các bộ phận nhạy cảm của tiêm kích F-35 đang tạo ra những lo ngại không hề nhỏ. Vậy thực hư câu chuyện này ra sao và nó có ý nghĩa gì đối với an ninh quốc phòng toàn cầu?
Theo Bloomberg, vụ việc xảy ra vào cuối tháng 5 vừa qua khi các bộ phận gồm vòm buồng lái và cửa khoang vũ khí của một chiếc F-35A thuộc Không quân Hoàng gia Australia đang trên đường vận chuyển từ Australia đến Mỹ để kiểm tra, sửa chữa hoặc loại bỏ. Đơn vị vận chuyển là UPS. Đây là quy trình bảo trì thông thường của F-35, được hệ thống hậu cần quốc tế của chương trình này quản lý chặt chẽ. Tuy nhiên, điều bất thường là lô hàng này đã dừng chân ở Hàn Quốc, sau đó lại bị chuyển hướng đến Hong Kong. Tại đây, chính quyền Trung Quốc đã thu giữ các bộ phận này và cho đến nay vẫn chưa trả lại.
Phía Lockheed Martin, nhà sản xuất F-35, từ chối bình luận chi tiết nhưng khẳng định mọi lô hàng đều được xử lý cẩn thận theo quy định của Mỹ. Văn phòng Chương trình F-35 của Lầu Năm Góc cũng xác nhận sự cố và cho biết đang làm việc để thu hồi các bộ phận và điều tra nguyên nhân. Bộ trưởng Quốc phòng Australia, Richard Marles, cũng xác nhận vụ việc và đang hợp tác với Mỹ, Lockheed Martin. Ông Marles cố gắng giảm nhẹ mức độ nhạy cảm của các bộ phận này, nhưng không thể phủ nhận rằng chúng có thể chứa đựng nhiều thông tin giá trị về thiết kế tàng hình của F-35.
Một vòm buồng lái và cửa khoang vũ khí tuy không phải là toàn bộ chiếc máy bay, nhưng chúng lại là những phần cấu thành quan trọng trong thiết kế tàng hình. Các vật liệu, cấu trúc, giao diện, dung sai và phương pháp xử lý đặc biệt của chúng đều đóng góp vào khả năng "tàng hình" trước radar. Đặc biệt, nếu các vật liệu hấp thụ radar hay các lớp phủ đặc biệt vẫn còn nguyên vẹn trên các bộ phận này, chúng có thể cung cấp thông tin cực kỳ nhạy cảm từ góc độ khai thác công nghệ.
Ví dụ, vòm buồng lái của F-35, vốn là một điểm yếu về tàng hình, đã trải qua nhiều năm nghiên cứu và cải tiến để vừa đảm bảo tầm nhìn, vừa giảm phản xạ radar và bền bỉ theo thời gian. Nếu Trung Quốc có được một vòm buồng lái phiên bản mới nhất, điều đó có thể giúp ích rất nhiều cho các chương trình phát triển máy bay tàng hình của họ. Tương tự, cửa khoang vũ khí cũng là một phần lớn của vỏ ngoài máy bay, với cấu trúc và vật liệu có thể tiết lộ nhiều về công nghệ tàng hình. Đặc biệt, công nghệ vật liệu hấp thụ radar (RAM) từ lâu đã là một trong những bí mật được bảo vệ chặt chẽ nhất của Mỹ.
Vụ việc này cho thấy một lỗ hổng đáng lo ngại trong chuỗi cung ứng và an ninh của chương trình F-35, dù không có bằng chứng rõ ràng đây là một hoạt động tình báo có chủ đích của Trung Quốc. Nó đặt ra câu hỏi về cách các bộ phận nhạy cảm được vận chuyển và quản lý, ngay cả khi không có sự can thiệp có chủ ý.
Thực tế, đây không phải lần đầu tiên Trung Quốc bị cáo buộc tìm cách thu thập thông tin về F-35. Lịch sử đã ghi nhận nhiều trường hợp:
* Năm 2014: Doanh nhân Trung Quốc Su Bin bị buộc tội âm mưu tấn công mạng các nhà thầu quốc phòng Mỹ để lấy thông tin về F-35 và F-22. Chiến dịch này kéo dài từ năm 2009 đến 2013. Su Bin sau đó nhận tội và bị kết án gần 4 năm tù.
* Tháng 2 năm 2026: Cựu phi công F-35 của Không quân Mỹ, Gerald “Runner” Brown, bị buộc tội cung cấp dịch vụ huấn luyện không được phép cho các phi công quân sự Trung Quốc. Ông này đã đến Trung Quốc vào tháng 12 năm 2023 để huấn luyện nhân sự của Không quân Quân Giải phóng Nhân dân (PLAAF) và trả lời các câu hỏi về Không quân Mỹ.
* Năm 2021: Honeywell bị phạt 13 triệu USD vì vi phạm Luật Kiểm soát Xuất khẩu Vũ khí và Quy định Vận chuyển Vũ khí Quốc tế (ITAR) khi xuất khẩu trái phép dữ liệu kỹ thuật nhạy cảm về F-22 và F-35 sang nhiều quốc gia, trong đó có Trung Quốc.
* Năm 2022: Việc giao hàng F-35 bị tạm dừng sau khi phát hiện một nam châm trong máy bơm turbin của Honeywell (thiết bị cung cấp năng lượng quan trọng cho máy bay) chứa hợp kim coban và samarium do Trung Quốc sản xuất. Dù không gây đe dọa an ninh hay an toàn bay, sự việc này cho thấy sự phức tạp trong việc kiểm soát chuỗi cung ứng toàn cầu.
Những trường hợp này cho thấy Trung Quốc đã tiếp cận thông tin về F-35 qua nhiều con đường: đánh cắp mạng, chuyển giao dữ liệu kỹ thuật trái phép, lỗ hổng chuỗi cung ứng và khai thác chuyên môn từ cựu quân nhân phương Tây. Giờ đây, vụ việc ở Hong Kong lại bổ sung thêm một con đường nữa: tiếp cận vật lý với các bộ phận thực tế của F-35.
Các mối lo ngại về việc Trung Quốc tiếp cận công nghệ F-35 cũng ảnh hưởng đến chính sách xuất khẩu của Mỹ. Điển hình là trường hợp bán F-35 cho Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Ả Rập Xê Út.
* UAE: Mỹ từng chấp thuận bán 50 chiếc F-35A cho UAE, nhưng sau đó đã nảy sinh lo ngại về hoạt động tình báo và công nghệ Trung Quốc tại UAE, đặc biệt là cơ sở hạ tầng viễn thông Trung Quốc và khả năng quân đội hoặc tình báo Trung Quốc tiếp cận các cơ sở liên quan đến vũ khí tiên tiến của Mỹ.
* Ả Rập Xê Út: Mới đây, Bộ Ngoại giao Mỹ đã phê duyệt tiềm năng bán 48 chiếc F-35 và thiết bị liên quan trị giá 24,3 tỷ USD (tương đương khoảng 617 nghìn tỷ VNĐ) cho Ả Rập Xê Út. Tuy nhiên, các cơ quan tình báo Mỹ đã cảnh báo rằng mối quan hệ quân sự và công nghệ của Trung Quốc với Ả Rập Xê Út có thể tạo cơ hội cho Bắc Kinh thu thập thông tin nhạy cảm về F-35.
Việc Trung Quốc có được các bộ phận F-35 diễn ra trong bối cảnh các nỗ lực phát triển tiêm kích tàng hình của chính nước này đang có những bước tiến vượt bậc. Không quân Quân Giải phóng Nhân dân (PLAAF) hiện đang vận hành số lượng lớn tiêm kích tàng hình thế hệ thứ năm J-20. Mẫu J-35 nhỏ hơn cũng đang dần đi vào hoạt động rộng rãi, bao gồm cả vai trò trên tàu sân bay. Trung Quốc cũng đang phát triển các máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu, với hai thiết kế không đuôi mới được công bố vào tháng 12 năm 2024 là J-36 và J-XDS (hoặc J-50).
Dù Trung Quốc có thể không cần tiếp cận trực tiếp các bộ phận F-35 để phát triển các tiêm kích thế hệ mới của mình, nhưng thông tin bổ sung về cách một máy bay tàng hình phương Tây hoàn chỉnh xử lý vật liệu, lớp phủ, giao diện, sản xuất và tích hợp các yếu tố đó vẫn có giá trị rất lớn. Điều này bao gồm cả công nghệ nhằm chống lại các đặc tính tàng hình của máy bay chiến đấu Mỹ.
F-35 đã được sản xuất với số lượng lớn, hoạt động trong liên minh ngày càng mở rộng và trải qua nhiều năm thử nghiệm. Thiết kế tàng hình của nó đại diện cho hàng thập kỷ nghiên cứu và bí quyết công nghiệp của Mỹ. Tuy nhiên, quy mô toàn cầu của chương trình này cũng khiến việc kiểm soát thông tin nhạy cảm trở nên phức tạp hơn. Nhiều máy bay, nhiều nhân viên bảo trì, nhiều đối tác công nghiệp và hệ thống hậu cần quốc tế đồng nghĩa với nhiều điểm có thể bị rò rỉ thông tin và phần cứng vật lý. Theo thời gian, một chương trình lớn như vậy sẽ dần mất đi bí mật, nhưng một sự cố lớn có thể đẩy nhanh quá trình suy giảm an ninh một cách đáng kể.
Cho đến nay, không có bằng chứng công khai nào cho thấy việc chuyển hướng lô hàng đến Hong Kong là một hoạt động tình báo có chủ đích của Trung Quốc. Tuy nhiên, việc các bộ phận này bị thu giữ và không được trả lại là một diễn biến bất thường. Nếu đây chỉ là lỗi hậu cần đơn thuần, nó vẫn đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng về các biện pháp kiểm soát an ninh xung quanh việc vận chuyển phần cứng F-35.
Vụ việc này xảy ra vào thời điểm nhạy cảm khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump trong bối cảnh căng thẳng về công nghệ và an ninh. Dù chưa biết liệu vấn đề F-35 có được đưa ra bàn bạc trực tiếp hay không, nhưng đây chắc chắn là một chủ đề mà các quan chức Mỹ và Trung Quốc sẽ giải quyết qua các kênh ngoại giao. Câu hỏi lớn nhất hiện tại vẫn là làm thế nào mà các bộ phận này lại đến được Hong Kong. Cho đến khi câu trả lời được đưa ra, chúng ta sẽ không biết đây là một lỗi hậu cần đơn giản hay một chiến dịch tình báo tinh vi. Và hơn thế nữa, những gì Trung Quốc đã biết về các bộ phận này, đó là một câu hỏi mà có lẽ chúng ta sẽ không bao giờ có được câu trả lời đầy đủ.
Theo Bloomberg, vụ việc xảy ra vào cuối tháng 5 vừa qua khi các bộ phận gồm vòm buồng lái và cửa khoang vũ khí của một chiếc F-35A thuộc Không quân Hoàng gia Australia đang trên đường vận chuyển từ Australia đến Mỹ để kiểm tra, sửa chữa hoặc loại bỏ. Đơn vị vận chuyển là UPS. Đây là quy trình bảo trì thông thường của F-35, được hệ thống hậu cần quốc tế của chương trình này quản lý chặt chẽ. Tuy nhiên, điều bất thường là lô hàng này đã dừng chân ở Hàn Quốc, sau đó lại bị chuyển hướng đến Hong Kong. Tại đây, chính quyền Trung Quốc đã thu giữ các bộ phận này và cho đến nay vẫn chưa trả lại.
Phía Lockheed Martin, nhà sản xuất F-35, từ chối bình luận chi tiết nhưng khẳng định mọi lô hàng đều được xử lý cẩn thận theo quy định của Mỹ. Văn phòng Chương trình F-35 của Lầu Năm Góc cũng xác nhận sự cố và cho biết đang làm việc để thu hồi các bộ phận và điều tra nguyên nhân. Bộ trưởng Quốc phòng Australia, Richard Marles, cũng xác nhận vụ việc và đang hợp tác với Mỹ, Lockheed Martin. Ông Marles cố gắng giảm nhẹ mức độ nhạy cảm của các bộ phận này, nhưng không thể phủ nhận rằng chúng có thể chứa đựng nhiều thông tin giá trị về thiết kế tàng hình của F-35.
Một vòm buồng lái và cửa khoang vũ khí tuy không phải là toàn bộ chiếc máy bay, nhưng chúng lại là những phần cấu thành quan trọng trong thiết kế tàng hình. Các vật liệu, cấu trúc, giao diện, dung sai và phương pháp xử lý đặc biệt của chúng đều đóng góp vào khả năng "tàng hình" trước radar. Đặc biệt, nếu các vật liệu hấp thụ radar hay các lớp phủ đặc biệt vẫn còn nguyên vẹn trên các bộ phận này, chúng có thể cung cấp thông tin cực kỳ nhạy cảm từ góc độ khai thác công nghệ.
Ví dụ, vòm buồng lái của F-35, vốn là một điểm yếu về tàng hình, đã trải qua nhiều năm nghiên cứu và cải tiến để vừa đảm bảo tầm nhìn, vừa giảm phản xạ radar và bền bỉ theo thời gian. Nếu Trung Quốc có được một vòm buồng lái phiên bản mới nhất, điều đó có thể giúp ích rất nhiều cho các chương trình phát triển máy bay tàng hình của họ. Tương tự, cửa khoang vũ khí cũng là một phần lớn của vỏ ngoài máy bay, với cấu trúc và vật liệu có thể tiết lộ nhiều về công nghệ tàng hình. Đặc biệt, công nghệ vật liệu hấp thụ radar (RAM) từ lâu đã là một trong những bí mật được bảo vệ chặt chẽ nhất của Mỹ.
Vụ việc này cho thấy một lỗ hổng đáng lo ngại trong chuỗi cung ứng và an ninh của chương trình F-35, dù không có bằng chứng rõ ràng đây là một hoạt động tình báo có chủ đích của Trung Quốc. Nó đặt ra câu hỏi về cách các bộ phận nhạy cảm được vận chuyển và quản lý, ngay cả khi không có sự can thiệp có chủ ý.
Thực tế, đây không phải lần đầu tiên Trung Quốc bị cáo buộc tìm cách thu thập thông tin về F-35. Lịch sử đã ghi nhận nhiều trường hợp:
* Năm 2014: Doanh nhân Trung Quốc Su Bin bị buộc tội âm mưu tấn công mạng các nhà thầu quốc phòng Mỹ để lấy thông tin về F-35 và F-22. Chiến dịch này kéo dài từ năm 2009 đến 2013. Su Bin sau đó nhận tội và bị kết án gần 4 năm tù.
* Tháng 2 năm 2026: Cựu phi công F-35 của Không quân Mỹ, Gerald “Runner” Brown, bị buộc tội cung cấp dịch vụ huấn luyện không được phép cho các phi công quân sự Trung Quốc. Ông này đã đến Trung Quốc vào tháng 12 năm 2023 để huấn luyện nhân sự của Không quân Quân Giải phóng Nhân dân (PLAAF) và trả lời các câu hỏi về Không quân Mỹ.
* Năm 2021: Honeywell bị phạt 13 triệu USD vì vi phạm Luật Kiểm soát Xuất khẩu Vũ khí và Quy định Vận chuyển Vũ khí Quốc tế (ITAR) khi xuất khẩu trái phép dữ liệu kỹ thuật nhạy cảm về F-22 và F-35 sang nhiều quốc gia, trong đó có Trung Quốc.
* Năm 2022: Việc giao hàng F-35 bị tạm dừng sau khi phát hiện một nam châm trong máy bơm turbin của Honeywell (thiết bị cung cấp năng lượng quan trọng cho máy bay) chứa hợp kim coban và samarium do Trung Quốc sản xuất. Dù không gây đe dọa an ninh hay an toàn bay, sự việc này cho thấy sự phức tạp trong việc kiểm soát chuỗi cung ứng toàn cầu.
Những trường hợp này cho thấy Trung Quốc đã tiếp cận thông tin về F-35 qua nhiều con đường: đánh cắp mạng, chuyển giao dữ liệu kỹ thuật trái phép, lỗ hổng chuỗi cung ứng và khai thác chuyên môn từ cựu quân nhân phương Tây. Giờ đây, vụ việc ở Hong Kong lại bổ sung thêm một con đường nữa: tiếp cận vật lý với các bộ phận thực tế của F-35.
Các mối lo ngại về việc Trung Quốc tiếp cận công nghệ F-35 cũng ảnh hưởng đến chính sách xuất khẩu của Mỹ. Điển hình là trường hợp bán F-35 cho Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Ả Rập Xê Út.
* UAE: Mỹ từng chấp thuận bán 50 chiếc F-35A cho UAE, nhưng sau đó đã nảy sinh lo ngại về hoạt động tình báo và công nghệ Trung Quốc tại UAE, đặc biệt là cơ sở hạ tầng viễn thông Trung Quốc và khả năng quân đội hoặc tình báo Trung Quốc tiếp cận các cơ sở liên quan đến vũ khí tiên tiến của Mỹ.
* Ả Rập Xê Út: Mới đây, Bộ Ngoại giao Mỹ đã phê duyệt tiềm năng bán 48 chiếc F-35 và thiết bị liên quan trị giá 24,3 tỷ USD (tương đương khoảng 617 nghìn tỷ VNĐ) cho Ả Rập Xê Út. Tuy nhiên, các cơ quan tình báo Mỹ đã cảnh báo rằng mối quan hệ quân sự và công nghệ của Trung Quốc với Ả Rập Xê Út có thể tạo cơ hội cho Bắc Kinh thu thập thông tin nhạy cảm về F-35.
Việc Trung Quốc có được các bộ phận F-35 diễn ra trong bối cảnh các nỗ lực phát triển tiêm kích tàng hình của chính nước này đang có những bước tiến vượt bậc. Không quân Quân Giải phóng Nhân dân (PLAAF) hiện đang vận hành số lượng lớn tiêm kích tàng hình thế hệ thứ năm J-20. Mẫu J-35 nhỏ hơn cũng đang dần đi vào hoạt động rộng rãi, bao gồm cả vai trò trên tàu sân bay. Trung Quốc cũng đang phát triển các máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu, với hai thiết kế không đuôi mới được công bố vào tháng 12 năm 2024 là J-36 và J-XDS (hoặc J-50).
Dù Trung Quốc có thể không cần tiếp cận trực tiếp các bộ phận F-35 để phát triển các tiêm kích thế hệ mới của mình, nhưng thông tin bổ sung về cách một máy bay tàng hình phương Tây hoàn chỉnh xử lý vật liệu, lớp phủ, giao diện, sản xuất và tích hợp các yếu tố đó vẫn có giá trị rất lớn. Điều này bao gồm cả công nghệ nhằm chống lại các đặc tính tàng hình của máy bay chiến đấu Mỹ.
F-35 đã được sản xuất với số lượng lớn, hoạt động trong liên minh ngày càng mở rộng và trải qua nhiều năm thử nghiệm. Thiết kế tàng hình của nó đại diện cho hàng thập kỷ nghiên cứu và bí quyết công nghiệp của Mỹ. Tuy nhiên, quy mô toàn cầu của chương trình này cũng khiến việc kiểm soát thông tin nhạy cảm trở nên phức tạp hơn. Nhiều máy bay, nhiều nhân viên bảo trì, nhiều đối tác công nghiệp và hệ thống hậu cần quốc tế đồng nghĩa với nhiều điểm có thể bị rò rỉ thông tin và phần cứng vật lý. Theo thời gian, một chương trình lớn như vậy sẽ dần mất đi bí mật, nhưng một sự cố lớn có thể đẩy nhanh quá trình suy giảm an ninh một cách đáng kể.
Cho đến nay, không có bằng chứng công khai nào cho thấy việc chuyển hướng lô hàng đến Hong Kong là một hoạt động tình báo có chủ đích của Trung Quốc. Tuy nhiên, việc các bộ phận này bị thu giữ và không được trả lại là một diễn biến bất thường. Nếu đây chỉ là lỗi hậu cần đơn thuần, nó vẫn đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng về các biện pháp kiểm soát an ninh xung quanh việc vận chuyển phần cứng F-35.
Vụ việc này xảy ra vào thời điểm nhạy cảm khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump trong bối cảnh căng thẳng về công nghệ và an ninh. Dù chưa biết liệu vấn đề F-35 có được đưa ra bàn bạc trực tiếp hay không, nhưng đây chắc chắn là một chủ đề mà các quan chức Mỹ và Trung Quốc sẽ giải quyết qua các kênh ngoại giao. Câu hỏi lớn nhất hiện tại vẫn là làm thế nào mà các bộ phận này lại đến được Hong Kong. Cho đến khi câu trả lời được đưa ra, chúng ta sẽ không biết đây là một lỗi hậu cần đơn giản hay một chiến dịch tình báo tinh vi. Và hơn thế nữa, những gì Trung Quốc đã biết về các bộ phận này, đó là một câu hỏi mà có lẽ chúng ta sẽ không bao giờ có được câu trả lời đầy đủ.
