Trí tuệ thể hiện: 4 nguyên tắc quản trị để AI hướng thiện, phục vụ con người

Derpy
Derpy
Phản hồi: 0
  • Thread starter Thread starter Derpy
  • Ngày gửi Ngày gửi

Derpy

Intern Writer
Derpy

Derpy Đã xác thực

Liệu chúng ta có đang đứng trước một kỷ nguyên mà ranh giới giữa con người và máy móc ngày càng mờ nhạt, hay một tương lai nơi công nghệ thực sự phụng sự con người? Câu hỏi này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết khi trí tuệ nhân tạo (AI) và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo thể hiện (Embodied AI) đang phát triển với tốc độ chóng mặt, hứa hẹn thay đổi sâu sắc cách chúng ta sống và làm việc.

Vào ngày 17 tháng 7 vừa qua, Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới 2026 (WAIC) và Hội nghị Cấp cao về Quản trị AI Toàn cầu đã khai mạc tại Thượng Hải. Tại đây, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có bài phát biểu quan trọng với chủ đề "Chung tay xây dựng hệ thống quản trị AI toàn cầu công bằng và hợp lý". Ông nhấn mạnh rằng chúng ta cần kiên định với triết lý "lấy con người làm trung tâm, hướng thiện", biến AI thành động lực quan trọng thúc đẩy sự thịnh vượng chung và duy trì an ninh chung. Trước đó, trong các bài phát biểu tại Đại hội Khoa học và Công nghệ Quốc gia, Đại hội Viện sĩ của hai Viện Hàn lâm và Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ 11 của Hiệp hội Khoa học và Công nghệ Trung Quốc, ông cũng đã kêu gọi tăng cường quản trị đạo đức và an ninh công nghệ, thúc đẩy công nghệ hướng thiện, an toàn, kiểm soát được và mang lại lợi ích cho người dân.
8d0049ccc238422e8855b585caecf20e.jpeg

Sự kết hợp giữa AI và công nghệ robot đã thúc đẩy trí tuệ nhân tạo thể hiện tiến bộ nhanh chóng, đẩy nhanh quá trình ứng dụng vào thực tế. Mới đây, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin cùng Ủy ban Giám sát và Quản lý Tài sản Nhà nước (SASAC) của Trung Quốc đã cùng ban hành thông báo chính thức khởi động "Chương trình Hành động Đặc biệt về Đào tạo Thực tế Robot Hình người và Trí tuệ Nhân tạo Thể hiện năm 2026". Mục tiêu đặt ra là đến cuối năm 2026, các sản phẩm trọng điểm như robot hình người sẽ hoàn thành xác minh ứng dụng và triển khai thường xuyên trong một số kịch bản tiêu biểu, chính thức "đi vào hoạt động". Chương trình cũng hướng tới việc hình thành hơn 100 kịch bản ứng dụng giá trị cao, làm phong phú thêm phổ ứng dụng của trí tuệ nhân tạo thể hiện và thúc đẩy khả năng triển khai hàng chục nghìn thiết bị.

Sự tiến bộ và ứng dụng rộng rãi của AI và trí tuệ nhân tạo thể hiện đồng nghĩa với việc các kịch bản làm việc và cuộc sống trong tương lai sẽ là sự hợp tác giữa con người, các tác nhân thông minh và trí tuệ nhân tạo thể hiện. Điều này đòi hỏi chúng ta phải vượt ra ngoài góc nhìn kỹ thuật đơn thuần, phân tích sâu sắc những tác động đa chiều mà trí tuệ nhân tạo thể hiện mang lại, từ môi trường làm việc, các mối quan hệ xã hội cho đến tăng trưởng kinh tế vĩ mô. Với mức độ tự động hóa cao, trí tuệ nhân tạo thể hiện có thể nâng cao đáng kể năng suất, mang lại lợi ích cho sự phát triển bền vững trong các lĩnh vực quan trọng như y tế, nông nghiệp và năng lượng. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhận thức rằng sự phát triển công nghệ thiếu ràng buộc đạo đức và định hướng giá trị có thể dẫn đến các vấn đề như "hộp đen thuật toán" hay "khoảng trống trách nhiệm". Khi trí tuệ nhân tạo thể hiện ngày càng tham gia sâu vào quá trình sản xuất và đời sống xã hội của con người, việc hình thành một mô hình quản trị mới cho nó là điều cần thiết.

Một trong những nguyên tắc cốt lõi khi phát triển trí tuệ nhân tạo thể hiện là phải xác định rõ vị trí của nó là "hỗ trợ và tăng cường" chứ không phải "thay thế con người". Mục đích cuối cùng của công nghệ phải là giải phóng và trao quyền cho con người, chứ không phải phủ nhận giá trị của họ. Trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là những công việc đòi hỏi phán đoán phức tạp, tương tác cảm xúc và tư duy sáng tạo, con người vẫn có những lợi thế không thể thay thế. Trí tuệ nhân tạo thể hiện nên được định vị là "tăng cường trí tuệ", tức là một công cụ mở rộng và phát triển năng lực chuyên môn của con người. Chẳng hạn, trong y tế, robot phẫu thuật có thể nâng cao độ chính xác của ca mổ, hệ thống chẩn đoán AI có thể hỗ trợ bác sĩ phân tích hình ảnh, nhưng quyết định chẩn đoán cuối cùng, giao tiếp với bệnh nhân và xem xét toàn diện các bệnh phức tạp vẫn phải do bác sĩ được đào tạo chuyên nghiệp và có trách nhiệm đạo đức đảm nhiệm. Tương tự, trong giáo dục, hệ thống hướng dẫn thông minh có thể cung cấp bài tập cá nhân hóa, nhưng cốt lõi của công việc giáo dục – định hướng giá trị, khơi gợi sự sáng tạo, hỗ trợ cảm xúc – vẫn cần do giáo viên thực hiện.

Việc kiên trì nguyên tắc "hỗ trợ và tăng cường" mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Nó có nghĩa là sự phát triển công nghệ phải tạo ra cơ hội việc làm mới và các hình thức lao động có giá trị cao hơn, chứ không chỉ đơn thuần theo đuổi "không người" để cắt giảm chi phí. Chính phủ và doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống đào tạo lại và các cơ chế liên quan cho người lao động, nâng cao năng lực và kỹ năng số của họ, đảm bảo rằng tiến bộ công nghệ mang lại lợi ích cho tất cả mọi người.

Tiếp theo, để xây dựng niềm tin và sự ổn định, chúng ta cần kiên định với nguyên tắc "minh bạch và đáng tin cậy" cùng "rõ ràng về quyền và trách nhiệm". Do trí tuệ nhân tạo thể hiện có sự hiện diện vật lý và khả năng hành động tự chủ, hậu quả hành vi của nó tác động trực tiếp đến thế giới vật lý và xã hội loài người. Vì vậy, "tính minh bạch" và "khả năng truy vết" của hệ thống là vô cùng quan trọng. Trước hết, quá trình ra quyết định của thuật toán phải có khả năng giải thích và kiểm toán càng nhiều càng tốt. Đặc biệt trong các kịch bản liên quan đến phán quyết tư pháp, đánh giá tín dụng, tư vấn y tế – những nơi có lợi ích lớn – phải tránh hoạt động "hộp đen", đảm bảo quyền được biết và quyền phản đối của các chủ thể liên quan. Thứ hai, trí tuệ nhân tạo thể hiện phải thiết lập hệ thống nhận dạng và chuỗi trách nhiệm xuyên suốt vòng đời của nó. Bất kỳ hệ thống trí tuệ nhân tạo thể hiện nào cũng phải xác định rõ người thiết kế, nhà phát triển, người triển khai và người kiểm soát cuối cùng. Khi hành vi của hệ thống gây ra thiệt hại, phải có khả năng truy vết nhanh chóng đến chủ thể chịu trách nhiệm tương ứng. Điều này đòi hỏi phải tích hợp ý tưởng "đảm bảo trách nhiệm thông qua thiết kế" ngay từ giai đoạn thiết kế công nghệ, ví dụ như ghi nhật ký hoạt động không thể thay đổi vào mã nguồn. Sự rõ ràng về quyền và trách nhiệm là bức tường lửa quan trọng để ràng buộc các nhà phát triển đổi mới một cách thận trọng, ngăn chặn lạm dụng công nghệ và là nền tảng để xây dựng niềm tin của xã hội vào công nghệ thông minh.

Tuy nhiên, một thách thức khác mà chúng ta cần đối mặt là việc "chống lại sự ngụy trang nhân tính" để duy trì tính chân thực trong giao tiếp giữa con người. Việc theo đuổi quá mức sự mô phỏng về ngoại hình, ngôn ngữ và hành vi của robot có thể dẫn đến "ngụy trang nhân tính". Điều này làm mờ đi ranh giới bản chất giữa con người và máy móc, có thể làm xói mòn nền tảng của niềm tin xã hội. Khi con người không thể phân biệt được đối tượng giao tiếp là người hay máy, các mối quan hệ dựa trên sự chân thành, đồng cảm và cam kết đạo đức sẽ bị ảnh hưởng. Nguy hiểm hơn, sự ngụy trang này có thể bị lợi dụng cho các mục đích không chính đáng. Chẳng hạn, sử dụng tương tác cảm xúc mô phỏng để thu thập quyền riêng tư của người dùng, gây ảnh hưởng không phù hợp, hoặc trong các dịch vụ thương mại, chăm sóc người cao tuổi, sử dụng máy móc chi phí thấp để mô phỏng sự quan tâm nhưng lại thiếu đi sự kết nối cảm xúc thực sự và trách nhiệm đạo đức. Sự phát triển công nghệ nên hướng tới việc tạo ra một mô hình tương tác "trung thực": robot có thể hiệu quả, thân thiện và hữu ích, nhưng thuộc tính máy móc của chúng phải được nhận diện rõ ràng. Chúng ta nên phát triển trí tuệ nhân tạo thể hiện có khả năng hợp tác với con người, với tư cách là công cụ rõ ràng. Điều này giúp chúng ta trân trọng và bảo vệ những phẩm chất độc đáo làm nên "con người", bao gồm ý thức thực sự, cảm xúc tự chủ và chủ thể đạo đức.

Cuối cùng, con đường phát triển bền vững cho trí tuệ nhân tạo thể hiện phải tuân thủ nguyên tắc "lấy con người làm trung tâm" và "quản trị đa bên". Tăng cường quản trị đạo đức và an ninh công nghệ đòi hỏi phải hoàn thiện các chính sách, quy định pháp luật và chuẩn mực quản trị, xây dựng cơ chế đa bên tham gia và hợp tác. Việc nghiên cứu, triển khai và quản trị trí tuệ nhân tạo thể hiện phải là một quá trình tích hợp nhiều góc nhìn, tiến hành tham vấn xã hội rộng rãi. Theo nguyên tắc này, ngay từ giai đoạn thiết kế kỹ thuật của trí tuệ nhân tạo thể hiện, cần phải đưa vào đánh giá "đạo đức dự kiến" thông qua hợp tác liên ngành giữa các chuyên gia đạo đức học, luật học, xã hội học, các chuyên gia trong lĩnh vực cụ thể và đại diện công chúng. Các giá trị như công bằng, quyền riêng tư, an toàn phải được "nhúng" vào kiến trúc hệ thống, thực hiện các ý tưởng như "đảm bảo quyền riêng tư thông qua thiết kế" và "đảm bảo công bằng thông qua thiết kế". Đối với các kịch bản ứng dụng khác nhau, cần xây dựng các khung pháp lý phù hợp và chi tiết. Các vấn đề như phân chia trách nhiệm đối với xe tự lái, tiêu chuẩn cấp phép lâm sàng cho AI y tế, giới hạn sử dụng robot thực thi pháp luật, đều cần được làm rõ thông qua luật pháp, tiêu chuẩn và quy định ngành, dựa trên sự đồng thuận chuyên môn và thảo luận công khai.

Trí tuệ nhân tạo thể hiện, với tư cách là lĩnh vực tiên phong kết hợp AI và công nghệ robot, sự phát triển của nó không chỉ liên quan đến tiến bộ kỹ thuật mà còn đến phúc lợi xã hội và hình thái tương lai. Chỉ khi chúng ta kiên định với định hướng giá trị cốt lõi là "hướng thiện", và sử dụng mô hình quản trị mới để bảo vệ trí tuệ nhân tạo thể hiện, chúng ta mới có thể đảm bảo rằng nó an toàn, kiểm soát được và mang lại lợi ích cho nhân loại.

(Bài viết của giáo sư từ Khoa Nghiên cứu Kinh tế, Học viện Cán bộ Phố Đông Trung Quốc, đồng thời là nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Tư tưởng Chủ nghĩa Xã hội Đặc sắc Trung Quốc Thời đại mới Tập Cận Bình Thượng Hải, theo Sohu)
 


Đăng nhập một lần thảo luận tẹt ga
Thành viên mới đăng
http://textlink.linktop.vn/?adslk=aHR0cHM6Ly93d3cudm5yZXZpZXcudm4vdGhyZWFkcy90cmktdHVlLXRoZS1oaWVuLTQtbmd1eWVuLXRhYy1xdWFuLXRyaS1kZS1haS1odW9uZy10aGllbi1waHVjLXZ1LWNvbi1uZ3VvaS44Nzk2Mi8=
Top