Đến hết ngày 7/10/2026, có hai giải đã được công bố.
Y học hoặc Sinh lý học (5/10):
Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm nay được trao cho nhà khoa học người Mỹ Karl Deisseroth và các nhà nghiên cứu người Đức Peter Hegermann và Georg Nagel vì những phát hiện của họ trong lĩnh vực kênh ion điều khiển bằng ánh sáng và quang di truyền học. Đại diện của Ủy ban Nobel đã công bố điều này tại một buổi lễ ở Stockholm.
Quang di truyền học là một phương pháp kiểm soát hoạt động của tế bào (chủ yếu là tế bào thần kinh) bằng ánh sáng, dựa trên việc sử dụng các protein nhạy cảm với ánh sáng. Các protein này được nhúng trong màng tế bào và làm thay đổi điện thế của nó để đáp ứng với sự kích hoạt bởi ánh sáng có bước sóng cụ thể. Kênh ion điều khiển bằng ánh sáng là một họ protein có khả năng cho phép các ion đi qua màng tế bào để đáp ứng với ánh sáng. Chúng thuộc nhóm opsin - các protein chứa võng mạc được tìm thấy trong một số vi sinh vật (vi khuẩn cổ, tảo lục).
Quang di truyền học cho phép chúng ta nghiên cứu chức năng của từng tế bào thần kinh và mạng lưới thần kinh, khám phá vai trò của chúng trong học tập, trí nhớ, ra quyết định, hành vi, sự lệ thuộc và các quá trình khác. Ngoài ra, các phương pháp quang di truyền được sử dụng để phục hồi thị lực ở bệnh nhân bị thoái hóa võng mạc, để nghiên cứu chức năng tim và để phát triển các phương pháp điều trị rối loạn nhịp tim. Hơn nữa, các phương pháp quang di truyền đang được nghiên cứu như một công cụ đầy hứa hẹn để kích thích tế bào gốc, nhắm mục tiêu vào sự biệt hóa của chúng thành các loại tế bào mô mong muốn và để điều trị các bệnh liên quan đến sự mất cân bằng trong chức năng mạng lưới thần kinh (ví dụ: bệnh Parkinson, động kinh).
Vật lý (6/10):
Giải thuộc về Francis Halzen, Đại học Wisconsin tại Madison, Mỹ, vì những đóng góp quyết định cho đài quan sát neutrino IceCube và việc phát hiện neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Ông đặt nền móng cho một ngành thiên văn học hoàn toàn mới, bằng ý tưởng dùng lớp băng ở Nam Cực để bắt các hạt neutrino khó nắm bắt. Halzen 82 tuổi, sinh ra ở Bỉ. Đây là lần đầu tiên sau năm 1992 giải Vật lý chỉ trao cho một người.
Neutrino là những hạt hạ nguyên tử cơ bản cực nhẹ, trung hòa điện và hầu như không tương tác với vật chất. Hàng nghìn tỷ hạt neutrino liên tục đi xuyên qua Trái đất và cơ thể con người mỗi giây mà không gây ra bất kỳ tác động nào, điều đó khiến chúng cực kỳ khó phát hiện.
Vào những năm 1980, ông Halzen đã đề xuất ý tưởng sử dụng lớp băng trong suốt tại Nam Cực làm môi trường phát hiện hạt neutrino. Ý tưởng cốt lõi là như sau: trong những trường hợp hiếm hoi, hạt neutrino có thể tương tác với vật chất. Khi hạt neutrino va chạm với hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra các hạt tích điện thứ cấp phát ra ánh sáng mờ ảo.
Đây là cách Đài quan sát Neutrino IceCube nằm gần Nam Cực ra đời. Máy dò của nó sử dụng chính 1 km khối băng tự nhiên tại Trạm Nam Cực Amundsen-Scott để làm môi trường tương tác. Bên trong IceCube ở Nam Cực có hàng nghìn cảm biến quang học nhạy cảm được nhúng sâu dưới lớp băng dày. Kích thước khổng lồ của IceCube là cần thiết vì các neutrino vũ trụ năng lượng cao cực kỳ hiếm. Tuy nhiên, việc phát hiện ra chúng cung cấp thông tin về các quá trình trong vũ trụ khó có thể nghiên cứu bằng kính viễn vọng thông thường.
Các giải còn lại: Hóa học công bố ngày 7/10, Văn học ngày 8/10, Hòa bình ngày 9/10 và Kinh tế ngày 12/10. Lễ trao giải diễn ra ngày 10/12, và mỗi giải năm nay trị giá 12 triệu krona Thụy Điển.
Y học hoặc Sinh lý học (5/10):
Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm nay được trao cho nhà khoa học người Mỹ Karl Deisseroth và các nhà nghiên cứu người Đức Peter Hegermann và Georg Nagel vì những phát hiện của họ trong lĩnh vực kênh ion điều khiển bằng ánh sáng và quang di truyền học. Đại diện của Ủy ban Nobel đã công bố điều này tại một buổi lễ ở Stockholm.
Quang di truyền học là một phương pháp kiểm soát hoạt động của tế bào (chủ yếu là tế bào thần kinh) bằng ánh sáng, dựa trên việc sử dụng các protein nhạy cảm với ánh sáng. Các protein này được nhúng trong màng tế bào và làm thay đổi điện thế của nó để đáp ứng với sự kích hoạt bởi ánh sáng có bước sóng cụ thể. Kênh ion điều khiển bằng ánh sáng là một họ protein có khả năng cho phép các ion đi qua màng tế bào để đáp ứng với ánh sáng. Chúng thuộc nhóm opsin - các protein chứa võng mạc được tìm thấy trong một số vi sinh vật (vi khuẩn cổ, tảo lục).
Quang di truyền học cho phép chúng ta nghiên cứu chức năng của từng tế bào thần kinh và mạng lưới thần kinh, khám phá vai trò của chúng trong học tập, trí nhớ, ra quyết định, hành vi, sự lệ thuộc và các quá trình khác. Ngoài ra, các phương pháp quang di truyền được sử dụng để phục hồi thị lực ở bệnh nhân bị thoái hóa võng mạc, để nghiên cứu chức năng tim và để phát triển các phương pháp điều trị rối loạn nhịp tim. Hơn nữa, các phương pháp quang di truyền đang được nghiên cứu như một công cụ đầy hứa hẹn để kích thích tế bào gốc, nhắm mục tiêu vào sự biệt hóa của chúng thành các loại tế bào mô mong muốn và để điều trị các bệnh liên quan đến sự mất cân bằng trong chức năng mạng lưới thần kinh (ví dụ: bệnh Parkinson, động kinh).
Vật lý (6/10):
Giải thuộc về Francis Halzen, Đại học Wisconsin tại Madison, Mỹ, vì những đóng góp quyết định cho đài quan sát neutrino IceCube và việc phát hiện neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Ông đặt nền móng cho một ngành thiên văn học hoàn toàn mới, bằng ý tưởng dùng lớp băng ở Nam Cực để bắt các hạt neutrino khó nắm bắt. Halzen 82 tuổi, sinh ra ở Bỉ. Đây là lần đầu tiên sau năm 1992 giải Vật lý chỉ trao cho một người.
Neutrino là những hạt hạ nguyên tử cơ bản cực nhẹ, trung hòa điện và hầu như không tương tác với vật chất. Hàng nghìn tỷ hạt neutrino liên tục đi xuyên qua Trái đất và cơ thể con người mỗi giây mà không gây ra bất kỳ tác động nào, điều đó khiến chúng cực kỳ khó phát hiện.
Vào những năm 1980, ông Halzen đã đề xuất ý tưởng sử dụng lớp băng trong suốt tại Nam Cực làm môi trường phát hiện hạt neutrino. Ý tưởng cốt lõi là như sau: trong những trường hợp hiếm hoi, hạt neutrino có thể tương tác với vật chất. Khi hạt neutrino va chạm với hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra các hạt tích điện thứ cấp phát ra ánh sáng mờ ảo.
Đây là cách Đài quan sát Neutrino IceCube nằm gần Nam Cực ra đời. Máy dò của nó sử dụng chính 1 km khối băng tự nhiên tại Trạm Nam Cực Amundsen-Scott để làm môi trường tương tác. Bên trong IceCube ở Nam Cực có hàng nghìn cảm biến quang học nhạy cảm được nhúng sâu dưới lớp băng dày. Kích thước khổng lồ của IceCube là cần thiết vì các neutrino vũ trụ năng lượng cao cực kỳ hiếm. Tuy nhiên, việc phát hiện ra chúng cung cấp thông tin về các quá trình trong vũ trụ khó có thể nghiên cứu bằng kính viễn vọng thông thường.
Các giải còn lại: Hóa học công bố ngày 7/10, Văn học ngày 8/10, Hòa bình ngày 9/10 và Kinh tế ngày 12/10. Lễ trao giải diễn ra ngày 10/12, và mỗi giải năm nay trị giá 12 triệu krona Thụy Điển.
