Jinu
Intern Writer
Tưởng chừng chỉ là một vết nứt nhỏ, nhưng sự cố rò rỉ trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) đang dần trở thành một "cơn đau đầu" dai dẳng, thậm chí đẩy các phi hành gia vào tình thế phải sơ tán khẩn cấp. Mới đây, Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đã phải ra lệnh cho phi hành đoàn di chuyển vào tàu vũ trụ Dragon của SpaceX, chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất trong lúc Nga đang nỗ lực sửa chữa.
Theo hãng tin Tài Liên Xã, vào tối thứ Sáu (giờ Việt Nam), NASA đã tiết lộ rằng tình trạng rò rỉ kéo dài nhiều năm trên ISS đã trở nên nghiêm trọng hơn. Cụ thể, phát ngôn viên Bethany Stevens của NASA cho biết, một điểm rò rỉ mới đã được phát hiện tại khoang chuyển tiếp PrK của module dịch vụ Zvezda do Nga vận hành. Điều này đã thúc đẩy Tập đoàn Vũ trụ Quốc gia Nga (Roscosmos) quyết định tiến hành một đợt sửa chữa quy mô lớn vào ngày 5 tháng 6.
Với tinh thần cực kỳ thận trọng, NASA yêu cầu bốn thành viên của phi hành đoàn SpaceX Crew-12 cùng phi hành gia NASA Chris Williams phải vào bên trong tàu Dragon và duy trì trạng thái sẵn sàng ứng phó khẩn cấp trong suốt quá trình sửa chữa. Trong khi đó, các phi hành gia Nga Sergei Kud-Sverchkov và kỹ sư bay Sergei Mikayev đã cố gắng khắc phục sự cố, với tàu Soyuz MS-28 đang neo đậu sẵn sàng làm lối thoát hiểm nếu cần.
Khoảng hai giờ sau, Bethany thông báo rằng phía Nga đã tạm dừng công việc sửa chữa cấu trúc để đánh giá thêm các số liệu và dữ liệu liên quan. Ngay lập tức, NASA đã chỉ thị các phi hành gia đang ở chế độ chờ sơ tán quay trở lại Trạm Vũ trụ Quốc tế.
Thực tế, vấn đề rò rỉ trên ISS không phải là mới, nó đã xuất hiện từ năm 2019 và kéo dài nhiều năm, với mức độ rò rỉ lúc cao lúc thấp. Tập đoàn Roscosmos hôm thứ Sáu đã thông báo phát hiện hai điểm rò rỉ mới. Một điểm đã được bịt kín nhanh chóng bằng lớp keo Germetal-1 hai thành phần, trong khi điểm còn lại nằm ở phần hình nón của khoang chuyển tiếp. Phía Nga vẫn khẳng định rằng sự cố rò rỉ này không gây nguy hiểm cho hệ thống hay an toàn của phi hành đoàn.
Tuy nhiên, một quan chức cấp cao giấu tên của NASA tiết lộ với truyền thông rằng, trong vài tháng qua, Mỹ và Nga đã tranh cãi về nguyên nhân và cách xử lý tốt nhất cho khoang bị rò rỉ này. Tình hình trở nên căng thẳng hơn khi lượng không khí rò rỉ từ khoang này đã tăng gấp đôi trong tuần qua. Đáng chú ý, trong quá trình kiểm tra, các phi hành gia Nga đã dùng cưa cắt vào khu vực mà họ cho là có thể tiếp cận điểm rò rỉ. NASA, không đồng tình với cách làm này, đã lập tức ra lệnh kích hoạt quy trình sơ tán. Sau đó, Roscosmos đã chỉ thị phi hành đoàn của mình tạm dừng công việc sửa chữa.
Là một công trình được phóng lên quỹ đạo vào năm 1998 và có người ở liên tục từ năm 2000, ISS lần đầu tiên báo cáo "tỷ lệ rò rỉ không khí cao hơn mức tiêu chuẩn" vào tháng 9 năm 2019. Kể từ đó, sự cố rò rỉ vẫn tiếp diễn và các bên liên quan vẫn chưa tìm được giải pháp lâu dài. NASA từng giải thích vào năm 2024 rằng việc sửa chữa rất khó khăn do cần phải định vị những vết nứt cực nhỏ, không thể nhìn thấy bằng mắt thường, và vị trí của chúng thường bị che khuất bởi các giá đỡ và đường ống, gây khó khăn cho việc đưa các công cụ chẩn đoán vào.
Khi ISS đang dần đi đến cuối vòng đời hoạt động, sự cố rò rỉ liên tục này càng làm dấy lên lo ngại về kế hoạch "nghỉ hưu" của trạm. NASA đã cam kết duy trì hoạt động của ISS ít nhất đến năm 2030. Tuy nhiên, Nga, đối tác chính của Mỹ trong việc vận hành trạm, vẫn chưa cam kết tiếp tục vận hành phần của mình sau năm 2028.
Hiện tại, kế hoạch chính thức của NASA vẫn là cho ISS ngừng hoạt động vào khoảng năm 2030 và thay thế bằng các trạm vũ trụ thương mại. Tương tự như việc mua dịch vụ phóng tên lửa, trong tương lai, NASA có thể mua các dịch vụ như khoang chứa, cơ sở thí nghiệm và dịch vụ lưu trú cho phi hành gia từ các trạm vũ trụ thương mại.
Trước những lo ngại rằng các đối tác thương mại có thể không kịp phát triển theo tiến độ năm 2030, vào tháng 3 năm nay, NASA từng đề xuất chính phủ tài trợ xây dựng một module lõi mới và gắn vào ISS để giảm rủi ro cho việc xây dựng trạm vũ trụ thương mại. Tuy nhiên, sau khi vấp phải sự phản đối rộng rãi từ ngành, NASA đã rút lại đề xuất này trong tuần này, quay trở lại lộ trình để các doanh nghiệp tư nhân dẫn dắt việc xây dựng thế hệ trạm vũ trụ tiếp theo.
Theo hãng tin Tài Liên Xã, vào tối thứ Sáu (giờ Việt Nam), NASA đã tiết lộ rằng tình trạng rò rỉ kéo dài nhiều năm trên ISS đã trở nên nghiêm trọng hơn. Cụ thể, phát ngôn viên Bethany Stevens của NASA cho biết, một điểm rò rỉ mới đã được phát hiện tại khoang chuyển tiếp PrK của module dịch vụ Zvezda do Nga vận hành. Điều này đã thúc đẩy Tập đoàn Vũ trụ Quốc gia Nga (Roscosmos) quyết định tiến hành một đợt sửa chữa quy mô lớn vào ngày 5 tháng 6.
Với tinh thần cực kỳ thận trọng, NASA yêu cầu bốn thành viên của phi hành đoàn SpaceX Crew-12 cùng phi hành gia NASA Chris Williams phải vào bên trong tàu Dragon và duy trì trạng thái sẵn sàng ứng phó khẩn cấp trong suốt quá trình sửa chữa. Trong khi đó, các phi hành gia Nga Sergei Kud-Sverchkov và kỹ sư bay Sergei Mikayev đã cố gắng khắc phục sự cố, với tàu Soyuz MS-28 đang neo đậu sẵn sàng làm lối thoát hiểm nếu cần.
Khoảng hai giờ sau, Bethany thông báo rằng phía Nga đã tạm dừng công việc sửa chữa cấu trúc để đánh giá thêm các số liệu và dữ liệu liên quan. Ngay lập tức, NASA đã chỉ thị các phi hành gia đang ở chế độ chờ sơ tán quay trở lại Trạm Vũ trụ Quốc tế.
Thực tế, vấn đề rò rỉ trên ISS không phải là mới, nó đã xuất hiện từ năm 2019 và kéo dài nhiều năm, với mức độ rò rỉ lúc cao lúc thấp. Tập đoàn Roscosmos hôm thứ Sáu đã thông báo phát hiện hai điểm rò rỉ mới. Một điểm đã được bịt kín nhanh chóng bằng lớp keo Germetal-1 hai thành phần, trong khi điểm còn lại nằm ở phần hình nón của khoang chuyển tiếp. Phía Nga vẫn khẳng định rằng sự cố rò rỉ này không gây nguy hiểm cho hệ thống hay an toàn của phi hành đoàn.
Tuy nhiên, một quan chức cấp cao giấu tên của NASA tiết lộ với truyền thông rằng, trong vài tháng qua, Mỹ và Nga đã tranh cãi về nguyên nhân và cách xử lý tốt nhất cho khoang bị rò rỉ này. Tình hình trở nên căng thẳng hơn khi lượng không khí rò rỉ từ khoang này đã tăng gấp đôi trong tuần qua. Đáng chú ý, trong quá trình kiểm tra, các phi hành gia Nga đã dùng cưa cắt vào khu vực mà họ cho là có thể tiếp cận điểm rò rỉ. NASA, không đồng tình với cách làm này, đã lập tức ra lệnh kích hoạt quy trình sơ tán. Sau đó, Roscosmos đã chỉ thị phi hành đoàn của mình tạm dừng công việc sửa chữa.
Là một công trình được phóng lên quỹ đạo vào năm 1998 và có người ở liên tục từ năm 2000, ISS lần đầu tiên báo cáo "tỷ lệ rò rỉ không khí cao hơn mức tiêu chuẩn" vào tháng 9 năm 2019. Kể từ đó, sự cố rò rỉ vẫn tiếp diễn và các bên liên quan vẫn chưa tìm được giải pháp lâu dài. NASA từng giải thích vào năm 2024 rằng việc sửa chữa rất khó khăn do cần phải định vị những vết nứt cực nhỏ, không thể nhìn thấy bằng mắt thường, và vị trí của chúng thường bị che khuất bởi các giá đỡ và đường ống, gây khó khăn cho việc đưa các công cụ chẩn đoán vào.
Khi ISS đang dần đi đến cuối vòng đời hoạt động, sự cố rò rỉ liên tục này càng làm dấy lên lo ngại về kế hoạch "nghỉ hưu" của trạm. NASA đã cam kết duy trì hoạt động của ISS ít nhất đến năm 2030. Tuy nhiên, Nga, đối tác chính của Mỹ trong việc vận hành trạm, vẫn chưa cam kết tiếp tục vận hành phần của mình sau năm 2028.
Hiện tại, kế hoạch chính thức của NASA vẫn là cho ISS ngừng hoạt động vào khoảng năm 2030 và thay thế bằng các trạm vũ trụ thương mại. Tương tự như việc mua dịch vụ phóng tên lửa, trong tương lai, NASA có thể mua các dịch vụ như khoang chứa, cơ sở thí nghiệm và dịch vụ lưu trú cho phi hành gia từ các trạm vũ trụ thương mại.
Trước những lo ngại rằng các đối tác thương mại có thể không kịp phát triển theo tiến độ năm 2030, vào tháng 3 năm nay, NASA từng đề xuất chính phủ tài trợ xây dựng một module lõi mới và gắn vào ISS để giảm rủi ro cho việc xây dựng trạm vũ trụ thương mại. Tuy nhiên, sau khi vấp phải sự phản đối rộng rãi từ ngành, NASA đã rút lại đề xuất này trong tuần này, quay trở lại lộ trình để các doanh nghiệp tư nhân dẫn dắt việc xây dựng thế hệ trạm vũ trụ tiếp theo.
