Mỹ Lệ✔
Writer
Tuần này, Nhà Trắng đã tham gia vào một trong những cuộc tranh luận sôi nổi nhất trong lĩnh vực AI: Nên chọn mô hình mở hay đóng?
Theo hãng tin CNN, một khuôn khổ mới quy định cách chính quyền Mỹ xem xét các mô hình AI tiên tiến trước khi phát hành chỉ áp dụng cho những mô hình "đóng" mạnh mẽ nhất, chẳng hạn như Claude của Anthropic hay ChatGPT của OpenAI. Các mô hình mở sẽ không nằm trong quy trình đánh giá tự nguyện trước khi phát hành này, ít nhất là ở thời điểm hiện tại.
Chính quyền Mỹ đang chạy đua để kiểm soát một ngành công nghiệp hầu như chưa có quy định quản lý nào – một ngành đang phát triển với tốc độ chóng mặt. Một số câu hỏi trọng tâm bao gồm: Liệu tương lai AI của chúng ta nên được xây dựng dựa trên các mô hình đóng được kiểm soát chặt chẽ hay các mô hình mở cho phép người dùng sửa đổi và tùy biến? Và liệu Mỹ có nên hạn chế các mô hình mã nguồn mở đang phát triển nhanh chóng từ Trung Quốc hay không?
Các quan chức Nhà Trắng cho biết họ mong muốn cả mô hình mở và đóng đều thành công.
Tuy nhiên, việc loại trừ các mô hình mã nguồn mở đã làm nổi bật sự chia rẽ sâu sắc trong ngành công nghệ về việc đâu là những mô hình an toàn và có năng lực tốt nhất. Dưới đây là những điều bạn cần biết về cuộc tranh luận đang gây chia rẽ trong ngành công nghệ này.
Mô hình mở và đóng
Các hệ thống AI mà hầu hết mọi người biết đến ngày nay – như ChatGPT của OpenAI, Claude của Anthropic, Gemini của Google – đều là các mô hình đóng. Các công ty không chia sẻ "trọng số" (weights) cốt lõi của mô hình – tức hàng tỷ tham số quyết định cách chúng tư duy, phản hồi và hành động. Bạn có thể sử dụng các mô hình này nhưng không thể cài đặt chúng trên máy tính hay tùy biến chúng. Đúng như tên gọi, chúng là những hệ thống "đóng", không cho phép người ngoài kiểm tra hay sửa đổi.
Các mô hình mở hoạt động theo cách khác. Hầu hết là loại "mở trọng số" (open-weight), nghĩa là bất kỳ ai cũng có thể tải xuống và tinh chỉnh mô hình cho một tác vụ cụ thể hoặc xây dựng sản phẩm dựa trên nền tảng đó mà không cần trả phí cho nhà phát triển ban đầu để được quyền truy cập. Một số công ty Mỹ cũng cung cấp các mô hình mở trọng số, nhưng những mô hình phổ biến nhất lại đến từ Trung Quốc. Chúng cũng thường có chi phí thấp hơn nhiều so với các mô hình của Mỹ.
Tóm lại: Các mô hình mở trọng số giống như một bản thiết kế, trong khi các mô hình đóng là sản phẩm hoàn chỉnh.
Ưu và nhược điểm
Các công ty AI nắm quyền kiểm soát hoàn toàn đối với các mô hình đóng của họ cũng như các sản phẩm vận hành dựa trên những mô hình đó. Ưu điểm: Họ có thể kiểm tra độ an toàn, giám sát việc lạm dụng và dồn nguồn lực để cải tiến một mô hình được quản lý tập trung.
Điều này đã thúc đẩy mạnh mẽ quá trình phát triển của chúng. Các mô hình đóng thường được coi là những mô hình tinh vi và mạnh mẽ nhất thế giới.
Tuy nhiên, vấn đề này cũng có hai mặt. Các mô hình tiên tiến nhất từ OpenAI và Anthropic đang phát triển nhanh đến mức chúng bắt đầu bộc lộ những hành vi mà các nhà phát triển không hề dự tính và cũng không thể lường trước được.
Các mô hình mở chấp nhận đánh đổi quyền kiểm soát và tính bảo mật để đổi lấy khả năng phổ biến rộng rãi hơn và – về mặt lý thuyết – là thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhiều hơn. Người dùng có thể tạo ra một sản phẩm hoàn toàn khác biệt dựa trên "bản thiết kế" của mô hình mở. Các chuyên gia AI tin rằng về mặt năng lực, các mô hình mở chỉ thua kém các mô hình đóng tiên tiến nhất một khoảng thời gian ngắn, tính bằng tháng.
Khi các tổ chức bắt đầu thực sự tích hợp AI vào hoạt động, họ nhận ra rằng việc kết hợp nhiều loại mô hình khác nhau có thể là giải pháp phù hợp nhất.
Ông Pierre Stock, Phó chủ tịch phụ trách mảng khoa học của Mistral, chia sẻ với CNN rằng các công ty hoạt động trong những lĩnh vực nhạy cảm và chịu sự quản lý chặt chẽ – chẳng hạn như tài chính – đặc biệt quan tâm đến các mô hình mở. Mistral (một công ty có trụ sở tại Pháp) chuyên phát triển các mô hình "open-weight" (mô hình mở cho phép truy cập trọng số). Ông cho biết các công ty có thể sử dụng mô hình mở để xây dựng hệ thống phòng thủ an ninh mạng được tùy chỉnh theo nhu cầu riêng của họ.
"Đó là giải pháp của chính họ," ông nói.
Trong một cuộc khảo sát năm 2025, 76% người tham gia cho biết họ kỳ vọng tổ chức của mình sẽ gia tăng việc sử dụng các công nghệ AI mã nguồn mở trong vài năm tới.
Mỹ và Trung Quốc
Phần lớn các cuộc tranh luận xoay quanh mô hình mở và mô hình đóng đều bắt nguồn từ vấn đề xuất xứ của chúng. Mỹ – thông qua các tên tuổi như Anthropic, OpenAI và Google – đang dẫn đầu về các mô hình đóng. Trong khi đó, Trung Quốc – thông qua Moonshot và DeepSeek – đã vươn lên dẫn trước trong cuộc đua về mô hình mở.
Một hệ sinh thái AI được xây dựng trên nền tảng hạ tầng mở có thể đẩy nhanh tốc độ phát triển các mô hình của Trung Quốc, cho phép nước này vượt qua Mỹ trong cuộc đua AI tổng thể. Điều này cũng mang lại những tác động về mặt chính sách đối ngoại: Do có chi phí thấp hơn và có thể tải về để sử dụng trực tiếp trên thiết bị cũng như máy chủ của doanh nghiệp, các mô hình của Trung Quốc đang ngày càng trở nên phổ biến trên toàn cầu.
Nhà Trắng đã coi việc duy trì vị thế thống trị của Mỹ trong lĩnh vực AI là vấn đề an ninh quốc gia. Ngoài ra, chính quyền Trump cũng bày tỏ lo ngại rằng các phòng thí nghiệm của Trung Quốc thực chất đang huấn luyện các mô hình mở (vốn có chi phí thấp hơn) dựa trên dữ liệu từ các mô hình đóng đắt đỏ hơn và mang đậm dấu ấn công nghệ Mỹ. Kỹ thuật đó được gọi là "chưng cất" (distillation).
Trên lý thuyết, chính quyền có thể cấm các mô hình AI của Trung Quốc, chẳng hạn như thông qua một sắc lệnh hành pháp. Tuy nhiên, các quan chức chính quyền chia sẻ với CNN rằng hiện chưa có kế hoạch nào như vậy đang được triển khai.
Hơn nữa, khuôn khổ mới của Nhà Trắng hoàn toàn loại bỏ các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc, khiến một phân khúc thị trường đang phát triển nhanh chóng nằm ngoài sự giám sát.
Bài toán cân bằng
Đối với chính quyền Trump, đây là một bài toán cân bằng đầy nan giải giữa tốc độ và sự an toàn.
Thách thức này càng trở nên phức tạp – và cấp bách hơn – sau khi OpenAI tiết lộ rằng trong một cuộc thử nghiệm, một số tác nhân AI của họ đã thoát khỏi môi trường thử nghiệm và xâm nhập vào Hugging Face, một nền tảng hợp tác dành cho các mô hình, bộ dữ liệu và ứng dụng AI. Hugging Face cho biết họ buộc phải sử dụng một mô hình mã nguồn mở (open-weight model) do Trung Quốc phát triển để chẩn đoán và phòng vệ trước vụ tấn công, do các cơ chế bảo vệ nội bộ của những mô hình đóng (closed models) gây trở ngại.
Những người ủng hộ mô hình mở, chẳng hạn như CEO Jensen Huang của Nvidia, cho rằng các sự cố này phơi bày những nguy cơ khi xây dựng cơ sở hạ tầng AI chủ yếu dựa trên các mô hình đóng. Tháng trước, Nvidia đã công bố một liên minh mới nhằm thúc đẩy các công cụ AI mở, mang tên Open Secure AI Alliance (Liên minh AI Mở và An toàn).
"Mỹ và các đối tác hiện đang đứng trước một lựa chọn về an ninh AI: liệu các biện pháp phòng thủ bảo vệ cơ sở hạ tầng của chúng ta sẽ nằm trong một vài hệ thống thiếu minh bạch, hay được xây dựng dựa trên các mô hình, cơ chế và công cụ mở mà bất kỳ bên phòng thủ nào cũng có thể nghiên cứu, tùy biến và triển khai," Nvidia viết trong thông báo về liên minh này.
Mặc dù các công ty như OpenAI và Google đã ký vào bức thư do ông Jensen Huang khởi xướng nhằm ủng hộ các mô hình mã nguồn mở, họ lại không tham gia liên minh của ông.
CEO Dario Amodei của Anthropic – người không ký bức thư cũng như không tham gia liên minh – cho biết mặc dù ông không phản đối các mô hình mã nguồn mở, nhưng ông không tin rằng chúng "giúp việc phát triển các biện pháp bảo vệ trở nên dễ dàng hơn, hay việc cho phép tiếp cận rộng rãi các năng lực AI nhất thiết sẽ hỗ trợ bên phòng thủ nhiều hơn là bên tấn công."
Theo hãng tin CNN, một khuôn khổ mới quy định cách chính quyền Mỹ xem xét các mô hình AI tiên tiến trước khi phát hành chỉ áp dụng cho những mô hình "đóng" mạnh mẽ nhất, chẳng hạn như Claude của Anthropic hay ChatGPT của OpenAI. Các mô hình mở sẽ không nằm trong quy trình đánh giá tự nguyện trước khi phát hành này, ít nhất là ở thời điểm hiện tại.
Chính quyền Mỹ đang chạy đua để kiểm soát một ngành công nghiệp hầu như chưa có quy định quản lý nào – một ngành đang phát triển với tốc độ chóng mặt. Một số câu hỏi trọng tâm bao gồm: Liệu tương lai AI của chúng ta nên được xây dựng dựa trên các mô hình đóng được kiểm soát chặt chẽ hay các mô hình mở cho phép người dùng sửa đổi và tùy biến? Và liệu Mỹ có nên hạn chế các mô hình mã nguồn mở đang phát triển nhanh chóng từ Trung Quốc hay không?
Các quan chức Nhà Trắng cho biết họ mong muốn cả mô hình mở và đóng đều thành công.
Tuy nhiên, việc loại trừ các mô hình mã nguồn mở đã làm nổi bật sự chia rẽ sâu sắc trong ngành công nghệ về việc đâu là những mô hình an toàn và có năng lực tốt nhất. Dưới đây là những điều bạn cần biết về cuộc tranh luận đang gây chia rẽ trong ngành công nghệ này.
Mô hình mở và đóng
Các hệ thống AI mà hầu hết mọi người biết đến ngày nay – như ChatGPT của OpenAI, Claude của Anthropic, Gemini của Google – đều là các mô hình đóng. Các công ty không chia sẻ "trọng số" (weights) cốt lõi của mô hình – tức hàng tỷ tham số quyết định cách chúng tư duy, phản hồi và hành động. Bạn có thể sử dụng các mô hình này nhưng không thể cài đặt chúng trên máy tính hay tùy biến chúng. Đúng như tên gọi, chúng là những hệ thống "đóng", không cho phép người ngoài kiểm tra hay sửa đổi.
Các mô hình mở hoạt động theo cách khác. Hầu hết là loại "mở trọng số" (open-weight), nghĩa là bất kỳ ai cũng có thể tải xuống và tinh chỉnh mô hình cho một tác vụ cụ thể hoặc xây dựng sản phẩm dựa trên nền tảng đó mà không cần trả phí cho nhà phát triển ban đầu để được quyền truy cập. Một số công ty Mỹ cũng cung cấp các mô hình mở trọng số, nhưng những mô hình phổ biến nhất lại đến từ Trung Quốc. Chúng cũng thường có chi phí thấp hơn nhiều so với các mô hình của Mỹ.
Tóm lại: Các mô hình mở trọng số giống như một bản thiết kế, trong khi các mô hình đóng là sản phẩm hoàn chỉnh.
Ưu và nhược điểm
Các công ty AI nắm quyền kiểm soát hoàn toàn đối với các mô hình đóng của họ cũng như các sản phẩm vận hành dựa trên những mô hình đó. Ưu điểm: Họ có thể kiểm tra độ an toàn, giám sát việc lạm dụng và dồn nguồn lực để cải tiến một mô hình được quản lý tập trung.
Điều này đã thúc đẩy mạnh mẽ quá trình phát triển của chúng. Các mô hình đóng thường được coi là những mô hình tinh vi và mạnh mẽ nhất thế giới.
Tuy nhiên, vấn đề này cũng có hai mặt. Các mô hình tiên tiến nhất từ OpenAI và Anthropic đang phát triển nhanh đến mức chúng bắt đầu bộc lộ những hành vi mà các nhà phát triển không hề dự tính và cũng không thể lường trước được.
Các mô hình mở chấp nhận đánh đổi quyền kiểm soát và tính bảo mật để đổi lấy khả năng phổ biến rộng rãi hơn và – về mặt lý thuyết – là thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhiều hơn. Người dùng có thể tạo ra một sản phẩm hoàn toàn khác biệt dựa trên "bản thiết kế" của mô hình mở. Các chuyên gia AI tin rằng về mặt năng lực, các mô hình mở chỉ thua kém các mô hình đóng tiên tiến nhất một khoảng thời gian ngắn, tính bằng tháng.
Khi các tổ chức bắt đầu thực sự tích hợp AI vào hoạt động, họ nhận ra rằng việc kết hợp nhiều loại mô hình khác nhau có thể là giải pháp phù hợp nhất.
Ông Pierre Stock, Phó chủ tịch phụ trách mảng khoa học của Mistral, chia sẻ với CNN rằng các công ty hoạt động trong những lĩnh vực nhạy cảm và chịu sự quản lý chặt chẽ – chẳng hạn như tài chính – đặc biệt quan tâm đến các mô hình mở. Mistral (một công ty có trụ sở tại Pháp) chuyên phát triển các mô hình "open-weight" (mô hình mở cho phép truy cập trọng số). Ông cho biết các công ty có thể sử dụng mô hình mở để xây dựng hệ thống phòng thủ an ninh mạng được tùy chỉnh theo nhu cầu riêng của họ.
"Đó là giải pháp của chính họ," ông nói.
Trong một cuộc khảo sát năm 2025, 76% người tham gia cho biết họ kỳ vọng tổ chức của mình sẽ gia tăng việc sử dụng các công nghệ AI mã nguồn mở trong vài năm tới.
Mỹ và Trung Quốc
Phần lớn các cuộc tranh luận xoay quanh mô hình mở và mô hình đóng đều bắt nguồn từ vấn đề xuất xứ của chúng. Mỹ – thông qua các tên tuổi như Anthropic, OpenAI và Google – đang dẫn đầu về các mô hình đóng. Trong khi đó, Trung Quốc – thông qua Moonshot và DeepSeek – đã vươn lên dẫn trước trong cuộc đua về mô hình mở.
Một hệ sinh thái AI được xây dựng trên nền tảng hạ tầng mở có thể đẩy nhanh tốc độ phát triển các mô hình của Trung Quốc, cho phép nước này vượt qua Mỹ trong cuộc đua AI tổng thể. Điều này cũng mang lại những tác động về mặt chính sách đối ngoại: Do có chi phí thấp hơn và có thể tải về để sử dụng trực tiếp trên thiết bị cũng như máy chủ của doanh nghiệp, các mô hình của Trung Quốc đang ngày càng trở nên phổ biến trên toàn cầu.
Nhà Trắng đã coi việc duy trì vị thế thống trị của Mỹ trong lĩnh vực AI là vấn đề an ninh quốc gia. Ngoài ra, chính quyền Trump cũng bày tỏ lo ngại rằng các phòng thí nghiệm của Trung Quốc thực chất đang huấn luyện các mô hình mở (vốn có chi phí thấp hơn) dựa trên dữ liệu từ các mô hình đóng đắt đỏ hơn và mang đậm dấu ấn công nghệ Mỹ. Kỹ thuật đó được gọi là "chưng cất" (distillation).
Trên lý thuyết, chính quyền có thể cấm các mô hình AI của Trung Quốc, chẳng hạn như thông qua một sắc lệnh hành pháp. Tuy nhiên, các quan chức chính quyền chia sẻ với CNN rằng hiện chưa có kế hoạch nào như vậy đang được triển khai.
Hơn nữa, khuôn khổ mới của Nhà Trắng hoàn toàn loại bỏ các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc, khiến một phân khúc thị trường đang phát triển nhanh chóng nằm ngoài sự giám sát.
Bài toán cân bằng
Đối với chính quyền Trump, đây là một bài toán cân bằng đầy nan giải giữa tốc độ và sự an toàn.
Thách thức này càng trở nên phức tạp – và cấp bách hơn – sau khi OpenAI tiết lộ rằng trong một cuộc thử nghiệm, một số tác nhân AI của họ đã thoát khỏi môi trường thử nghiệm và xâm nhập vào Hugging Face, một nền tảng hợp tác dành cho các mô hình, bộ dữ liệu và ứng dụng AI. Hugging Face cho biết họ buộc phải sử dụng một mô hình mã nguồn mở (open-weight model) do Trung Quốc phát triển để chẩn đoán và phòng vệ trước vụ tấn công, do các cơ chế bảo vệ nội bộ của những mô hình đóng (closed models) gây trở ngại.
Những người ủng hộ mô hình mở, chẳng hạn như CEO Jensen Huang của Nvidia, cho rằng các sự cố này phơi bày những nguy cơ khi xây dựng cơ sở hạ tầng AI chủ yếu dựa trên các mô hình đóng. Tháng trước, Nvidia đã công bố một liên minh mới nhằm thúc đẩy các công cụ AI mở, mang tên Open Secure AI Alliance (Liên minh AI Mở và An toàn).
"Mỹ và các đối tác hiện đang đứng trước một lựa chọn về an ninh AI: liệu các biện pháp phòng thủ bảo vệ cơ sở hạ tầng của chúng ta sẽ nằm trong một vài hệ thống thiếu minh bạch, hay được xây dựng dựa trên các mô hình, cơ chế và công cụ mở mà bất kỳ bên phòng thủ nào cũng có thể nghiên cứu, tùy biến và triển khai," Nvidia viết trong thông báo về liên minh này.
Mặc dù các công ty như OpenAI và Google đã ký vào bức thư do ông Jensen Huang khởi xướng nhằm ủng hộ các mô hình mã nguồn mở, họ lại không tham gia liên minh của ông.
CEO Dario Amodei của Anthropic – người không ký bức thư cũng như không tham gia liên minh – cho biết mặc dù ông không phản đối các mô hình mã nguồn mở, nhưng ông không tin rằng chúng "giúp việc phát triển các biện pháp bảo vệ trở nên dễ dàng hơn, hay việc cho phép tiếp cận rộng rãi các năng lực AI nhất thiết sẽ hỗ trợ bên phòng thủ nhiều hơn là bên tấn công."
