Trào lưu cắt giảm đường và chuyển sang đồ uống ăn kiêng đang ngày càng phổ biến. Thế nhưng, thông tin về việc chất tạo ngọt nhân tạo có thể khiến não bộ suy giảm nhận thức lại đang làm nhiều người giật mình. Sự thực đằng sau mối lo này là gì?
Một nghiên cứu dựa trên dữ liệu từ dự án theo dõi sức khỏe dài hạn ELSA (English Longitudinal Study of Ageing) tại Anh đã thu hút nhiều sự chú ý. Theo dõi các đối tượng người cao tuổi trong suốt 8 năm, kết quả ghi nhận nhóm tiêu thụ nhiều chất tạo ngọt nhất có mức độ suy giảm nhận thức cao hơn một chút so với nhóm dùng ít nhất.
Nghe thì có vẻ đáng sợ, nhưng liệu chất tạo ngọt có thực sự là "thủ phạm" trực tiếp gây hại cho não bộ?
Thứ nhất là sai số từ trí nhớ. Lượng chất tạo ngọt được tính dựa trên bảng câu hỏi tự khai báo của người tham gia chứ không được đo lường trực tiếp. Việc nhớ chính xác mình đã ăn uống những gì trong suốt một khoảng thời gian dài vốn là thử thách quá khó với bất kỳ ai.
Thứ hai, dữ liệu chế độ ăn chỉ được thu thập đúng một lần ở thời điểm bắt đầu. Trong khi đó, thói quen ăn uống của một người hoàn toàn có thể thay đổi rất nhiều sau 8 năm.
Thứ ba là nguy cơ "nhân quả đảo ngược". Những người gặp vấn đề sức khỏe như tiểu đường, tim mạch hay béo phì thường được bác sĩ khuyên chuyển sang dùng chất tạo ngọt. Tuy nhiên, chính các bệnh nền này lại là yếu tố làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức. Việc đổ lỗi hoàn toàn cho chất tạo ngọt trong trường hợp này là thiếu chính xác.
Ngoài ra, các chất tạo ngọt nhân tạo có cấu trúc hóa học hoàn toàn khác nhau, không thể quy chụp tất cả đều gây ra cùng một tác động sinh học lên não. Bản thân nghiên cứu này cũng vướng phải sai sót trong phân tích thống kê và vẫn gây nhiều tranh luận ngay cả khi nhóm tác giả đã lên tiếng đính chính.
Nếu đặt lên bàn cân, việc thay thế đường bằng chất tạo ngọt vẫn mang lại nhiều điểm cộng rõ ràng cho sức khỏe tổng thể:
- Hỗ trợ giảm lượng calo nạp vào cơ thể.
- Giúp kiểm soát cân nặng tốt hơn.
- Giảm nguy cơ sâu răng so với đồ uống có đường truyền thống.
Tất nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc bạn nên "uống thay nước". Chất tạo ngọt nhân tạo vẫn chỉ là một loại phụ gia và cần được sử dụng ở mức độ vừa phải trong một chế độ ăn cân bằng. Nếu muốn tìm một thức uống giải khát tối ưu nhất cho cơ thể mỗi ngày, nước lọc vẫn là chân lý không thể thay thế.
Tóm lại, hiện chưa có cơ sở khoa học đủ mạnh để kết luận chất tạo ngọt nhân tạo nguy hiểm cho não bộ hơn đường. Nếu mục tiêu của bạn là cắt giảm đường, chuyển sang các loại chất tạo ngọt đã được cấp phép vẫn là một lựa chọn có lợi hơn cho sức khỏe.
Một nghiên cứu dựa trên dữ liệu từ dự án theo dõi sức khỏe dài hạn ELSA (English Longitudinal Study of Ageing) tại Anh đã thu hút nhiều sự chú ý. Theo dõi các đối tượng người cao tuổi trong suốt 8 năm, kết quả ghi nhận nhóm tiêu thụ nhiều chất tạo ngọt nhất có mức độ suy giảm nhận thức cao hơn một chút so với nhóm dùng ít nhất.
Nghe thì có vẻ đáng sợ, nhưng liệu chất tạo ngọt có thực sự là "thủ phạm" trực tiếp gây hại cho não bộ?
Những "lỗ hổng" đằng sau con số thống kê
Trước khi vội vàng gạch tên chất tạo ngọt khỏi thực đơn, các chuyên gia chỉ ra rằng nghiên cứu trên tồn tại không ít hạn chế lớn về mặt phương pháp luận.Thứ nhất là sai số từ trí nhớ. Lượng chất tạo ngọt được tính dựa trên bảng câu hỏi tự khai báo của người tham gia chứ không được đo lường trực tiếp. Việc nhớ chính xác mình đã ăn uống những gì trong suốt một khoảng thời gian dài vốn là thử thách quá khó với bất kỳ ai.
Thứ hai, dữ liệu chế độ ăn chỉ được thu thập đúng một lần ở thời điểm bắt đầu. Trong khi đó, thói quen ăn uống của một người hoàn toàn có thể thay đổi rất nhiều sau 8 năm.
Thứ ba là nguy cơ "nhân quả đảo ngược". Những người gặp vấn đề sức khỏe như tiểu đường, tim mạch hay béo phì thường được bác sĩ khuyên chuyển sang dùng chất tạo ngọt. Tuy nhiên, chính các bệnh nền này lại là yếu tố làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức. Việc đổ lỗi hoàn toàn cho chất tạo ngọt trong trường hợp này là thiếu chính xác.
Ngoài ra, các chất tạo ngọt nhân tạo có cấu trúc hóa học hoàn toàn khác nhau, không thể quy chụp tất cả đều gây ra cùng một tác động sinh học lên não. Bản thân nghiên cứu này cũng vướng phải sai sót trong phân tích thống kê và vẫn gây nhiều tranh luận ngay cả khi nhóm tác giả đã lên tiếng đính chính.
Đường hay chất tạo ngọt: Đâu là lựa chọn hợp lý hơn?
Cho đến nay, phần lớn các cơ quan quản lý an toàn thực phẩm toàn cầu vẫn khẳng định: các chất tạo ngọt nhân tạo được cấp phép là an toàn khi dùng trong giới hạn cho phép. Các dữ liệu tổng hợp cũng chưa đưa ra bằng chứng thuyết phục nào cho thấy chúng trực tiếp gây thoái hóa thần kinh hay suy giảm nhận thức.Nếu đặt lên bàn cân, việc thay thế đường bằng chất tạo ngọt vẫn mang lại nhiều điểm cộng rõ ràng cho sức khỏe tổng thể:
- Hỗ trợ giảm lượng calo nạp vào cơ thể.
- Giúp kiểm soát cân nặng tốt hơn.
- Giảm nguy cơ sâu răng so với đồ uống có đường truyền thống.
Tất nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc bạn nên "uống thay nước". Chất tạo ngọt nhân tạo vẫn chỉ là một loại phụ gia và cần được sử dụng ở mức độ vừa phải trong một chế độ ăn cân bằng. Nếu muốn tìm một thức uống giải khát tối ưu nhất cho cơ thể mỗi ngày, nước lọc vẫn là chân lý không thể thay thế.
Tóm lại, hiện chưa có cơ sở khoa học đủ mạnh để kết luận chất tạo ngọt nhân tạo nguy hiểm cho não bộ hơn đường. Nếu mục tiêu của bạn là cắt giảm đường, chuyển sang các loại chất tạo ngọt đã được cấp phép vẫn là một lựa chọn có lợi hơn cho sức khỏe.
