Nguyễn Văn Sơn
Writer
Tần Thủy Hoàng là người thống nhất Trung Hoa, xây dựng đế chế tập quyền đầu tiên trong lịch sử. Nhưng trớ trêu thay, đế chế mà ông dày công gây dựng lại nhanh chóng sụp đổ chỉ sau hai đời vua. Nhiều nhà sử học cho rằng nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ một sai lầm chí mạng của chính ông: không thiết lập được cơ chế kế vị rõ ràng.
Năm 210 trước Công nguyên, trong chuyến tuần du phía đông, Tần Thủy Hoàng lâm bệnh nặng. Cảm nhận cái chết đang đến gần, ông bí mật viết chiếu thư gửi cho trưởng tử Phù Tô, yêu cầu trở về Hàm Dương để lo liệu tang sự và tiếp nhận ngôi vị hoàng đế.
Tuy nhiên, bức chiếu thư ấy không bao giờ đến được tay Phù Tô. Người giữ chiếu thư là Triệu Cao, một hoạn quan đầy tham vọng, đồng thời là thầy dạy của Hồ Hợi, con trai út được Tần Thủy Hoàng yêu quý. Sau khi hoàng đế băng hà tại Sa Khâu, Triệu Cao lập tức liên kết với Hồ Hợi và Thừa tướng Lý Tư, che giấu cái chết của hoàng đế, sửa đổi di chiếu và đưa Hồ Hợi lên ngôi, tức Tần Nhị Thế.
Không dừng lại ở đó, họ còn giả mạo chiếu chỉ buộc Phù Tô cùng danh tướng Mông Điềm phải ******. Người được chỉ định kế vị chính thức biến mất khỏi vũ đài lịch sử chỉ bằng một tờ chiếu thư giả.
Từ đây, bi kịch của nhà Tần bắt đầu.
Sau khi lên ngôi, Hồ Hợi luôn sống trong tâm trạng bất an. Ông biết rõ ngôi báu của mình có được không hoàn toàn chính danh. Dưới sự xúi giục của Triệu Cao, Hồ Hợi phát động hàng loạt cuộc thanh trừng đẫm máu nhằm loại bỏ các hoàng tử, công chúa và những đại thần có khả năng đe dọa quyền lực. Nhiều hoàng tử bị xử tử, một số bị ép ******. Hoàng tộc nhà Tần gần như bị quét sạch. Các công thần khai quốc lần lượt ngã xuống. Ngay cả Lý Tư, người từng góp phần đưa Hồ Hợi lên ngôi, cuối cùng cũng bị Triệu Cao vu tội và xử bằng cực hình.
Trong khi triều đình chìm trong các cuộc đấu đá nội bộ, các cuộc khởi nghĩa của nông dân bùng nổ khắp nơi. Trần Thắng, Ngô Quảng dựng cờ phản Tần. Sau đó, các thế lực chống Tần liên tiếp *******, còn các quý tộc sáu nước cũ cũng nhân cơ hội khôi phục thế lực.
Đế chế tưởng như vững chắc của Tần Thủy Hoàng bắt đầu rạn nứt từ bên trong. Khi tình thế ngày càng nguy cấp, Triệu Cao lại tiếp tục phản bội Hồ Hợi. Lo sợ mình sẽ trở thành vật tế thần cho sự sụp đổ của triều đình, ông ta bí mật liên kết với người thân, tổ chức binh biến và ép Tần Nhị Thế ******. Sau đó, Triệu Cao đưa Tử Anh lên ngôi. Nhưng lần này ông ta không còn kiểm soát được tình hình. Chỉ ít lâu sau, Tử Anh đã ra tay giết chết Triệu Cao và tru di tam tộc của ông ta.
Mọi thứ diễn ra quá nhanh. Chỉ trong vài năm ngắn ngủi sau khi Tần Thủy Hoàng qua đời, người kế vị bị ép chết, các hoàng tử bị tàn sát, công thần bị thanh trừng, hoàng đế mới bị buộc ****** và kẻ chủ mưu cuối cùng cũng mất mạng.
Năm 206 trước Công nguyên, quân của Lưu Bang tiến vào Hàm Dương. Nhà Tần chính thức diệt vong.
Nhìn lại toàn bộ sự kiện, có thể thấy nguồn gốc của thảm kịch bắt đầu từ một điểm yếu chí mạng trong thiết kế quyền lực của Tần Thủy Hoàng.
Ông dành cả đời để xây dựng bộ máy tập quyền mạnh mẽ, kiểm soát quan lại bằng pháp luật nghiêm khắc và không ngừng tìm kiếm thuốc trường sinh. Nhưng chính vì quá ám ảnh với việc kéo dài tuổi thọ, ông tránh né việc công khai thảo luận về người kế vị. Không có thái tử được xác lập chính thức, không có cơ chế chuyển giao quyền lực minh bạch, cũng không có nhóm đại thần được giao nhiệm vụ giám sát quá trình kế vị.
Khi cái chết bất ngờ đến, toàn bộ vận mệnh của đế quốc lại phụ thuộc vào một bức chiếu thư duy nhất nằm trong tay Triệu Cao. Đó chính là nghịch lý lớn nhất trong cuộc đời vị hoàng đế đầu tiên của Trung Hoa. Người đã thống nhất thiên hạ, xây dựng đế chế hùng mạnh chưa từng có, cuối cùng lại không giải quyết được vấn đề quan trọng nhất của một triều đại: ai sẽ kế vị mình.
Và có lẽ đó cũng là sai lầm lớn nhất của Tần Thủy Hoàng.
Năm 210 trước Công nguyên, trong chuyến tuần du phía đông, Tần Thủy Hoàng lâm bệnh nặng. Cảm nhận cái chết đang đến gần, ông bí mật viết chiếu thư gửi cho trưởng tử Phù Tô, yêu cầu trở về Hàm Dương để lo liệu tang sự và tiếp nhận ngôi vị hoàng đế.
Tuy nhiên, bức chiếu thư ấy không bao giờ đến được tay Phù Tô. Người giữ chiếu thư là Triệu Cao, một hoạn quan đầy tham vọng, đồng thời là thầy dạy của Hồ Hợi, con trai út được Tần Thủy Hoàng yêu quý. Sau khi hoàng đế băng hà tại Sa Khâu, Triệu Cao lập tức liên kết với Hồ Hợi và Thừa tướng Lý Tư, che giấu cái chết của hoàng đế, sửa đổi di chiếu và đưa Hồ Hợi lên ngôi, tức Tần Nhị Thế.
Không dừng lại ở đó, họ còn giả mạo chiếu chỉ buộc Phù Tô cùng danh tướng Mông Điềm phải ******. Người được chỉ định kế vị chính thức biến mất khỏi vũ đài lịch sử chỉ bằng một tờ chiếu thư giả.
Từ đây, bi kịch của nhà Tần bắt đầu.
Sau khi lên ngôi, Hồ Hợi luôn sống trong tâm trạng bất an. Ông biết rõ ngôi báu của mình có được không hoàn toàn chính danh. Dưới sự xúi giục của Triệu Cao, Hồ Hợi phát động hàng loạt cuộc thanh trừng đẫm máu nhằm loại bỏ các hoàng tử, công chúa và những đại thần có khả năng đe dọa quyền lực. Nhiều hoàng tử bị xử tử, một số bị ép ******. Hoàng tộc nhà Tần gần như bị quét sạch. Các công thần khai quốc lần lượt ngã xuống. Ngay cả Lý Tư, người từng góp phần đưa Hồ Hợi lên ngôi, cuối cùng cũng bị Triệu Cao vu tội và xử bằng cực hình.
Trong khi triều đình chìm trong các cuộc đấu đá nội bộ, các cuộc khởi nghĩa của nông dân bùng nổ khắp nơi. Trần Thắng, Ngô Quảng dựng cờ phản Tần. Sau đó, các thế lực chống Tần liên tiếp *******, còn các quý tộc sáu nước cũ cũng nhân cơ hội khôi phục thế lực.
Đế chế tưởng như vững chắc của Tần Thủy Hoàng bắt đầu rạn nứt từ bên trong. Khi tình thế ngày càng nguy cấp, Triệu Cao lại tiếp tục phản bội Hồ Hợi. Lo sợ mình sẽ trở thành vật tế thần cho sự sụp đổ của triều đình, ông ta bí mật liên kết với người thân, tổ chức binh biến và ép Tần Nhị Thế ******. Sau đó, Triệu Cao đưa Tử Anh lên ngôi. Nhưng lần này ông ta không còn kiểm soát được tình hình. Chỉ ít lâu sau, Tử Anh đã ra tay giết chết Triệu Cao và tru di tam tộc của ông ta.
Mọi thứ diễn ra quá nhanh. Chỉ trong vài năm ngắn ngủi sau khi Tần Thủy Hoàng qua đời, người kế vị bị ép chết, các hoàng tử bị tàn sát, công thần bị thanh trừng, hoàng đế mới bị buộc ****** và kẻ chủ mưu cuối cùng cũng mất mạng.
Năm 206 trước Công nguyên, quân của Lưu Bang tiến vào Hàm Dương. Nhà Tần chính thức diệt vong.
Nhìn lại toàn bộ sự kiện, có thể thấy nguồn gốc của thảm kịch bắt đầu từ một điểm yếu chí mạng trong thiết kế quyền lực của Tần Thủy Hoàng.
Ông dành cả đời để xây dựng bộ máy tập quyền mạnh mẽ, kiểm soát quan lại bằng pháp luật nghiêm khắc và không ngừng tìm kiếm thuốc trường sinh. Nhưng chính vì quá ám ảnh với việc kéo dài tuổi thọ, ông tránh né việc công khai thảo luận về người kế vị. Không có thái tử được xác lập chính thức, không có cơ chế chuyển giao quyền lực minh bạch, cũng không có nhóm đại thần được giao nhiệm vụ giám sát quá trình kế vị.
Khi cái chết bất ngờ đến, toàn bộ vận mệnh của đế quốc lại phụ thuộc vào một bức chiếu thư duy nhất nằm trong tay Triệu Cao. Đó chính là nghịch lý lớn nhất trong cuộc đời vị hoàng đế đầu tiên của Trung Hoa. Người đã thống nhất thiên hạ, xây dựng đế chế hùng mạnh chưa từng có, cuối cùng lại không giải quyết được vấn đề quan trọng nhất của một triều đại: ai sẽ kế vị mình.
Và có lẽ đó cũng là sai lầm lớn nhất của Tần Thủy Hoàng.
