Hoạt động phát triển AI tạo lực đẩy lớn cho GDP ở thượng nguồn, song tại các doanh nghiệp trực tiếp ứng dụng, mức đóng góp vào tăng trưởng năng suất hằng năm chỉ vỏn vẹn 0,1–0,2 điểm phần trăm theo số liệu từ Ngân hàng Trung ương Anh.
Hàng trăm tỷ USD đã được đổ vào trí tuệ nhân tạo với lời hứa hẹn về một cuộc cách mạng hiệu năng toàn diện. Tuy nhiên, các báo cáo kinh tế và khảo sát quy mô lớn vừa công bố lại chỉ ra một khoảng cách đáng kể giữa chi phí đầu tư và kết quả vận hành thực tế.
Điểm nghịch lý nằm ở chỗ AI không hề vắng bóng trong bức tranh vĩ mô. Sau khi điều chỉnh xu hướng tăng trưởng dài hạn của ngành công nghệ, BoE ước tính các hoạt động mới liên quan đến AI có thể chiếm gần 1/5 mức tăng GDP của Anh kể từ đầu năm 2026.
Thế nhưng, phần đóng góp gần 20% GDP này chủ yếu phát sinh từ khâu phát triển và triển khai hạ tầng công nghệ ở thượng nguồn. Ở chiều ngược lại, lợi ích năng suất tại các doanh nghiệp đưa AI vào quy trình hằng ngày gần như chưa lan tỏa. Thậm chí ngay trong lĩnh vực thông tin và truyền thông, tốc độ tăng năng suất vẫn chưa vượt qua mức trung bình của giai đoạn trước đại dịch Covid-19.
Số liệu từ Gartner công bố ngày 26/10/2026 cũng phản ánh sự lệch pha tương tự: 77% thành viên hội đồng quản trị kỳ vọng AI giúp cải thiện năng suất và cắt giảm chi phí, nhưng thực tế chỉ 3% tổ chức vượt được mục tiêu tiết kiệm chi phí thông qua năng suất. Dù 38% đơn vị đã chi vượt ngân sách dự toán cho AI, 85% doanh nghiệp vẫn dự kiến tiếp tục tăng chi tiêu cho công nghệ này trong năm 2027.
Về triển vọng, các doanh nghiệp trong khảo sát của BoE vẫn giữ kỳ vọng rằng AI sẽ đóng góp thêm khoảng 0,9 điểm phần trăm vào tăng trưởng năng suất hằng năm trong 3 năm tới, nhờ kết hợp giữa tăng sản lượng và giảm tốc độ tuyển dụng.
Đáng chú ý, lượng token thực tế mà doanh nghiệp tiêu thụ vẫn tiếp tục đi lên. Ông Ara Kharazian, chuyên gia kinh tế trưởng của Ramp, cho biết nhóm 1% doanh nghiệp chi tiêu mạnh tay nhất cho AI đã bắt đầu giảm nhịp chi trong tháng 8 và tháng 9, sau giai đoạn cao điểm chạm mốc gần 10.000 USD/nhân viên/tháng vào mùa hè. Mặt bằng chung cho thấy sự phân hóa cực lớn: nhóm trung vị chỉ chi khoảng 12–15 USD/nhân viên/tháng, trong khi nhóm 10% dẫn đầu tiêu tốn 600–1.000 USD/nhân viên/tháng.
Nguyên nhân khiến mức chi tiêu không tăng tương ứng với lượng dùng đến từ cuộc chiến giảm giá API. Vào tháng 9/2026, OpenAI tung ra GPT-6 Sol và GPT-6 Luna với giá API thấp hơn 50% so với giá khuyến mại của dòng GPT-5.6 tiền nhiệm; Anthropic cũng giảm giá các model Claude Fable 5.1 và Opus 5.5. Trong một hồ sơ gần đây, Anthropic cho biết việc hạ giá mô hình đã làm ảnh hưởng khoảng 600 triệu USD đến tốc độ tăng trưởng doanh thu của công ty.
Áp lực này bắt đầu phản ánh sang thị trường vốn. Theo Bloomberg, mức định giá tiềm năng trước IPO của Anthropic đã bị thị trường điều chỉnh từ mức khoảng 2.000 tỷ USD đầu tháng 10 xuống còn 1.200–1.300 tỷ USD. Trong khi đó, Financial Times cho biết OpenAI cũng hạ mức định giá đề xuất từ 1.400 tỷ USD xuống 1.250 tỷ USD và giảm mục tiêu huy động vốn khoảng 10 tỷ USD.
Hàng trăm tỷ USD đã được đổ vào trí tuệ nhân tạo với lời hứa hẹn về một cuộc cách mạng hiệu năng toàn diện. Tuy nhiên, các báo cáo kinh tế và khảo sát quy mô lớn vừa công bố lại chỉ ra một khoảng cách đáng kể giữa chi phí đầu tư và kết quả vận hành thực tế.
Tăng trưởng ở thượng nguồn, "đứng hình" ở hạ nguồn
Theo Báo cáo Chính sách Tiền tệ công bố ngày 5/11/2026 của Ngân hàng Trung ương Anh (BoE), các doanh nghiệp tham gia khảo sát Decision Maker Panel (DMP) ước tính AI mới chỉ giúp năng suất tăng khoảng 0,5% trong 3 năm qua. Con số này tương đương mức đóng góp thêm từ 0,1 đến 0,2 điểm phần trăm vào tăng trưởng năng suất lao động hằng năm tại Anh kể từ đầu năm 2024. BoE lưu ý đây là ước tính do doanh nghiệp tự đánh giá, không phải phép đo trực tiếp trên toàn bộ nền kinh tế.Điểm nghịch lý nằm ở chỗ AI không hề vắng bóng trong bức tranh vĩ mô. Sau khi điều chỉnh xu hướng tăng trưởng dài hạn của ngành công nghệ, BoE ước tính các hoạt động mới liên quan đến AI có thể chiếm gần 1/5 mức tăng GDP của Anh kể từ đầu năm 2026.
Thế nhưng, phần đóng góp gần 20% GDP này chủ yếu phát sinh từ khâu phát triển và triển khai hạ tầng công nghệ ở thượng nguồn. Ở chiều ngược lại, lợi ích năng suất tại các doanh nghiệp đưa AI vào quy trình hằng ngày gần như chưa lan tỏa. Thậm chí ngay trong lĩnh vực thông tin và truyền thông, tốc độ tăng năng suất vẫn chưa vượt qua mức trung bình của giai đoạn trước đại dịch Covid-19.
Hơn 80% doanh nghiệp chưa thấy hiệu quả
Khoảng cách trên không chỉ diễn ra tại Anh. Một nghiên cứu mang tên Firm Data on AI, khảo sát gần 6.000 giám đốc điều hành và lãnh đạo tại Mỹ, Anh, Đức và Australia, cho thấy hơn 80% công ty không nhận thấy tác động của AI đối với cả việc làm lẫn năng suất trong 3 năm trước thời điểm khảo sát. Khi tách riêng từng tiêu chí, có tới 89% doanh nghiệp chưa thấy năng suất lao động thay đổi, và hơn 90% khẳng định quy mô nhân sự không bị ảnh hưởng.Số liệu từ Gartner công bố ngày 26/10/2026 cũng phản ánh sự lệch pha tương tự: 77% thành viên hội đồng quản trị kỳ vọng AI giúp cải thiện năng suất và cắt giảm chi phí, nhưng thực tế chỉ 3% tổ chức vượt được mục tiêu tiết kiệm chi phí thông qua năng suất. Dù 38% đơn vị đã chi vượt ngân sách dự toán cho AI, 85% doanh nghiệp vẫn dự kiến tiếp tục tăng chi tiêu cho công nghệ này trong năm 2027.
Về triển vọng, các doanh nghiệp trong khảo sát của BoE vẫn giữ kỳ vọng rằng AI sẽ đóng góp thêm khoảng 0,9 điểm phần trăm vào tăng trưởng năng suất hằng năm trong 3 năm tới, nhờ kết hợp giữa tăng sản lượng và giảm tốc độ tuyển dụng.
Dùng token nhiều hơn nhưng tiền chi ra chững lại
Ở góc độ chi tiêu kỹ thuật, dữ liệu từ nền tảng quản lý tài chính Ramp được TechCrunch trích dẫn ngày 6/11/2026 ghi nhận mức tăng chi tiêu cho token AI (đơn vị đo lượng dữ liệu mô hình xử lý để tính phí) đã hạ nhiệt rõ rệt. Sau cú nhảy vọt 42% trong tháng 7 so với tháng trước, tổng chi tiêu mua token của các doanh nghiệp trên Ramp chỉ tăng thêm 1,5% trong cả tháng 8 và tháng 9 cộng lại, trước khi hồi phục 8,9% trong giai đoạn từ 23/9 đến 23/10.Đáng chú ý, lượng token thực tế mà doanh nghiệp tiêu thụ vẫn tiếp tục đi lên. Ông Ara Kharazian, chuyên gia kinh tế trưởng của Ramp, cho biết nhóm 1% doanh nghiệp chi tiêu mạnh tay nhất cho AI đã bắt đầu giảm nhịp chi trong tháng 8 và tháng 9, sau giai đoạn cao điểm chạm mốc gần 10.000 USD/nhân viên/tháng vào mùa hè. Mặt bằng chung cho thấy sự phân hóa cực lớn: nhóm trung vị chỉ chi khoảng 12–15 USD/nhân viên/tháng, trong khi nhóm 10% dẫn đầu tiêu tốn 600–1.000 USD/nhân viên/tháng.
Nguyên nhân khiến mức chi tiêu không tăng tương ứng với lượng dùng đến từ cuộc chiến giảm giá API. Vào tháng 9/2026, OpenAI tung ra GPT-6 Sol và GPT-6 Luna với giá API thấp hơn 50% so với giá khuyến mại của dòng GPT-5.6 tiền nhiệm; Anthropic cũng giảm giá các model Claude Fable 5.1 và Opus 5.5. Trong một hồ sơ gần đây, Anthropic cho biết việc hạ giá mô hình đã làm ảnh hưởng khoảng 600 triệu USD đến tốc độ tăng trưởng doanh thu của công ty.
Áp lực này bắt đầu phản ánh sang thị trường vốn. Theo Bloomberg, mức định giá tiềm năng trước IPO của Anthropic đã bị thị trường điều chỉnh từ mức khoảng 2.000 tỷ USD đầu tháng 10 xuống còn 1.200–1.300 tỷ USD. Trong khi đó, Financial Times cho biết OpenAI cũng hạ mức định giá đề xuất từ 1.400 tỷ USD xuống 1.250 tỷ USD và giảm mục tiêu huy động vốn khoảng 10 tỷ USD.
