Phạm Thanh Bình✔
Writer
Tranh cãi liên quan đến Starlink đang làm gia tăng lo ngại về sự phụ thuộc công nghệ của châu Âu vào Mỹ. Trong bối cảnh đó, châu Âu đang xem xét đầu tư 10 tỷ euro để phát triển năng lực đưa phi hành gia vào vũ trụ, đồng thời thúc đẩy xây dựng hệ thống liên lạc vệ tinh độc lập.
Theo Euronews ngày 26/10, kế hoạch này sẽ được thảo luận trước thềm Hội nghị Bộ trưởng của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) tại Rome vào giữa tháng 12/2026. Mục tiêu không phải từ bỏ hợp tác quốc tế, mà là giúp châu Âu có nhiều quyền tự chủ hơn trong các hoạt động không gian.
Tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian Quốc tế hồi tháng 9/2026, Tổng thống Pháp đã kêu gọi châu Âu đưa phi hành gia vào vũ trụ trong vòng 10 năm tới.
Tham vọng này còn xuất phát từ những tính toán kinh tế. Theo kế hoạch hiện nay, Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) dự kiến kết thúc hoạt động vào năm 2030. Sau đó, các trạm vũ trụ thương mại được kỳ vọng sẽ dần đảm nhận những nhiệm vụ nghiên cứu trên quỹ đạo Trái đất tầm thấp.
Nếu tiếp tục phụ thuộc vào phương tiện vận chuyển của Mỹ và phải thuê chỗ trên các trạm vũ trụ thương mại, châu Âu sẽ phải chi trả một khoản đáng kể mà vẫn không tự quyết định được toàn bộ năng lực hoạt động của mình.
Tổng Giám đốc ESA Josef Aschbacher ước tính hai khoản chi này có thể tiêu tốn khoảng 5 tỷ euro trong 10 năm tới. Ông cho rằng thay vì tiếp tục dành tiền cho các dịch vụ bên ngoài, châu Âu nên cân nhắc đầu tư để tự xây dựng năng lực vận chuyển phi hành gia.
Với ngân sách khoảng 10 tỷ euro, ESA tin rằng mục tiêu có thể đạt được trong vòng một thập kỷ. Aschbacher cũng nhận định châu Âu có cơ hội hưởng lợi từ thị trường công nghiệp vũ trụ toàn cầu, được ước tính trị giá khoảng 600 tỷ euro và tăng trưởng 10% mỗi năm.
Sự việc làm dấy lên lo ngại rằng việc phụ thuộc vào một công ty tư nhân có thể khiến các hệ thống liên lạc quan trọng bị gián đoạn nếu quyền truy cập bị hạn chế. Theo Wall Street Journal, nhiều đồng minh của Mỹ, trong đó có các nước châu Âu, đang tìm cách giảm phụ thuộc vào SpaceX và phát triển các hệ thống vệ tinh của riêng mình.
Hiện Starlink cung cấp dịch vụ cho người dùng gia đình, doanh nghiệp và ngành hàng không tại châu Âu. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ Ukraine khiến các nhà hoạch định chính sách lo ngại rằng những dịch vụ thiết yếu cũng có thể chịu ảnh hưởng từ quyết định của một doanh nghiệp nước ngoài.
Tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian Paris hồi tháng 9, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã nhắc lại lý do châu Âu phát triển hệ thống định vị vệ tinh Galileo, dù Mỹ đã có GPS. Bà nhấn mạnh rằng có những năng lực quá quan trọng để một khu vực phải phụ thuộc vào bên khác.
Đây cũng là nguyên tắc đang định hình chiến lược không gian của châu Âu hiện nay.
Trong lĩnh vực vệ tinh quỹ đạo Trái đất tầm thấp, OneWeb, thuộc tập đoàn Eutelsat, là một trong những đối thủ đáng chú ý của Starlink. OneWeb hiện vận hành khoảng 650 vệ tinh và có kế hoạch tăng số lượng lên khoảng 1.300 vào năm 2030. Trong khi đó, Starlink đã có hơn 11.000 vệ tinh, cho thấy khoảng cách lớn về quy mô giữa hai hệ thống.
EU cũng đang triển khai IRIS², mạng lưới vệ tinh phục vụ kết nối an toàn và khả năng phục hồi thông tin liên lạc. Dự án có sự tham gia của Eutelsat và các doanh nghiệp khác, dự kiến gồm 348 vệ tinh với tổng chi phí khoảng 17,5 tỷ USD. Những vệ tinh đầu tiên được lên kế hoạch phóng vào năm 2029.
Firstpost nhận định kế hoạch phát triển năng lực đưa người vào không gian sẽ là phép thử quan trọng đối với quyết tâm biến tham vọng thành khả năng vận hành thực tế của châu Âu. Kết quả không chỉ ảnh hưởng đến các chuyến bay vũ trụ trong tương lai, mà còn quyết định vị thế của các doanh nghiệp và tổ chức châu Âu trong nền kinh tế không gian toàn cầu.
Dù vậy, khả năng triển khai vẫn là dấu hỏi lớn. Wall Street Journal dẫn lời Serge Plattard, nhà nghiên cứu cộng tác tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Pháp, cho rằng châu Âu đang tiến quá chậm và chưa theo kịp những thay đổi trong lĩnh vực vũ trụ.
Hệ thống định vị Galileo là một ví dụ: chương trình này bị chậm gần một thập kỷ trước khi đi vào hoạt động năm 2016. Dự án IRIS² cũng có nguy cơ chậm tiến độ do các nước thành viên chưa đạt được đồng thuận đầy đủ về tài chính và việc lựa chọn nhà thầu phụ.
Vì vậy, bài toán của châu Âu không đơn thuần là có đủ tiền để đầu tư hay không. Thách thức lớn hơn nằm ở khả năng phối hợp giữa các quốc gia, duy trì cam kết tài chính và biến những kế hoạch dài hạn thành năng lực công nghệ thực sự.
Tranh cãi quanh Starlink đã khiến rủi ro phụ thuộc công nghệ trở nên rõ ràng hơn. Nhưng để thu hẹp khoảng cách với Mỹ, châu Âu sẽ cần nhiều hơn những tuyên bố về tự chủ: đó là nguồn lực, sự thống nhất và khả năng triển khai đúng tiến độ.
Theo Euronews ngày 26/10, kế hoạch này sẽ được thảo luận trước thềm Hội nghị Bộ trưởng của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) tại Rome vào giữa tháng 12/2026. Mục tiêu không phải từ bỏ hợp tác quốc tế, mà là giúp châu Âu có nhiều quyền tự chủ hơn trong các hoạt động không gian.
10 tỷ euro để tự đưa phi hành gia vào vũ trụ
Trong nhiều thập kỷ, châu Âu phải dựa vào tên lửa và tàu vũ trụ của Nga và Mỹ để đưa phi hành gia lên quỹ đạo. Việc chưa có hệ thống vận chuyển người vào không gian hoàn toàn độc lập khiến châu Âu khó chủ động trong các sứ mệnh dài hạn.Tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian Quốc tế hồi tháng 9/2026, Tổng thống Pháp đã kêu gọi châu Âu đưa phi hành gia vào vũ trụ trong vòng 10 năm tới.
Tham vọng này còn xuất phát từ những tính toán kinh tế. Theo kế hoạch hiện nay, Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) dự kiến kết thúc hoạt động vào năm 2030. Sau đó, các trạm vũ trụ thương mại được kỳ vọng sẽ dần đảm nhận những nhiệm vụ nghiên cứu trên quỹ đạo Trái đất tầm thấp.
Nếu tiếp tục phụ thuộc vào phương tiện vận chuyển của Mỹ và phải thuê chỗ trên các trạm vũ trụ thương mại, châu Âu sẽ phải chi trả một khoản đáng kể mà vẫn không tự quyết định được toàn bộ năng lực hoạt động của mình.
Tổng Giám đốc ESA Josef Aschbacher ước tính hai khoản chi này có thể tiêu tốn khoảng 5 tỷ euro trong 10 năm tới. Ông cho rằng thay vì tiếp tục dành tiền cho các dịch vụ bên ngoài, châu Âu nên cân nhắc đầu tư để tự xây dựng năng lực vận chuyển phi hành gia.
Với ngân sách khoảng 10 tỷ euro, ESA tin rằng mục tiêu có thể đạt được trong vòng một thập kỷ. Aschbacher cũng nhận định châu Âu có cơ hội hưởng lợi từ thị trường công nghiệp vũ trụ toàn cầu, được ước tính trị giá khoảng 600 tỷ euro và tăng trưởng 10% mỗi năm.
Starlink phơi bày điểm yếu an ninh
Tham vọng tự chủ của châu Âu không chỉ giới hạn ở việc đưa người vào không gian. Lĩnh vực liên lạc vệ tinh cũng đang trở thành ưu tiên, đặc biệt sau những tranh cãi liên quan đến hoạt động của Starlink và Starshield tại Ukraine.Sự việc làm dấy lên lo ngại rằng việc phụ thuộc vào một công ty tư nhân có thể khiến các hệ thống liên lạc quan trọng bị gián đoạn nếu quyền truy cập bị hạn chế. Theo Wall Street Journal, nhiều đồng minh của Mỹ, trong đó có các nước châu Âu, đang tìm cách giảm phụ thuộc vào SpaceX và phát triển các hệ thống vệ tinh của riêng mình.
Hiện Starlink cung cấp dịch vụ cho người dùng gia đình, doanh nghiệp và ngành hàng không tại châu Âu. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ Ukraine khiến các nhà hoạch định chính sách lo ngại rằng những dịch vụ thiết yếu cũng có thể chịu ảnh hưởng từ quyết định của một doanh nghiệp nước ngoài.
Tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian Paris hồi tháng 9, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã nhắc lại lý do châu Âu phát triển hệ thống định vị vệ tinh Galileo, dù Mỹ đã có GPS. Bà nhấn mạnh rằng có những năng lực quá quan trọng để một khu vực phải phụ thuộc vào bên khác.
Đây cũng là nguyên tắc đang định hình chiến lược không gian của châu Âu hiện nay.
Trong lĩnh vực vệ tinh quỹ đạo Trái đất tầm thấp, OneWeb, thuộc tập đoàn Eutelsat, là một trong những đối thủ đáng chú ý của Starlink. OneWeb hiện vận hành khoảng 650 vệ tinh và có kế hoạch tăng số lượng lên khoảng 1.300 vào năm 2030. Trong khi đó, Starlink đã có hơn 11.000 vệ tinh, cho thấy khoảng cách lớn về quy mô giữa hai hệ thống.
EU cũng đang triển khai IRIS², mạng lưới vệ tinh phục vụ kết nối an toàn và khả năng phục hồi thông tin liên lạc. Dự án có sự tham gia của Eutelsat và các doanh nghiệp khác, dự kiến gồm 348 vệ tinh với tổng chi phí khoảng 17,5 tỷ USD. Những vệ tinh đầu tiên được lên kế hoạch phóng vào năm 2029.
Rome sẽ thử thách quyết tâm của châu Âu
Hội nghị Bộ trưởng ESA tại Rome vào giữa tháng 12/2026 sẽ là dịp các quốc gia thành viên xem xét những đề xuất đầu tư và quyết định dự án nào được ưu tiên tài trợ. Theo Euronews, cuộc họp khó có thể giải quyết toàn bộ điểm yếu của châu Âu, nhưng sẽ cho thấy các nước sẵn sàng cam kết nguồn lực đến đâu và đặt ra lộ trình thực hiện như thế nào.Firstpost nhận định kế hoạch phát triển năng lực đưa người vào không gian sẽ là phép thử quan trọng đối với quyết tâm biến tham vọng thành khả năng vận hành thực tế của châu Âu. Kết quả không chỉ ảnh hưởng đến các chuyến bay vũ trụ trong tương lai, mà còn quyết định vị thế của các doanh nghiệp và tổ chức châu Âu trong nền kinh tế không gian toàn cầu.
Dù vậy, khả năng triển khai vẫn là dấu hỏi lớn. Wall Street Journal dẫn lời Serge Plattard, nhà nghiên cứu cộng tác tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Pháp, cho rằng châu Âu đang tiến quá chậm và chưa theo kịp những thay đổi trong lĩnh vực vũ trụ.
Hệ thống định vị Galileo là một ví dụ: chương trình này bị chậm gần một thập kỷ trước khi đi vào hoạt động năm 2016. Dự án IRIS² cũng có nguy cơ chậm tiến độ do các nước thành viên chưa đạt được đồng thuận đầy đủ về tài chính và việc lựa chọn nhà thầu phụ.
Vì vậy, bài toán của châu Âu không đơn thuần là có đủ tiền để đầu tư hay không. Thách thức lớn hơn nằm ở khả năng phối hợp giữa các quốc gia, duy trì cam kết tài chính và biến những kế hoạch dài hạn thành năng lực công nghệ thực sự.
Tranh cãi quanh Starlink đã khiến rủi ro phụ thuộc công nghệ trở nên rõ ràng hơn. Nhưng để thu hẹp khoảng cách với Mỹ, châu Âu sẽ cần nhiều hơn những tuyên bố về tự chủ: đó là nguồn lực, sự thống nhất và khả năng triển khai đúng tiến độ.
