Mạnh Quân✔
Writer
Một nghịch lý đang diễn ra trong ngành công nghệ: những tập đoàn vốn có hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ USD tiền mặt vẫn tiếp tục vay và huy động thêm vốn để đầu tư cho AI. ByteDance được cho là vừa hoàn tất khoản vay hợp vốn 29,6 tỷ USD, Alibaba công bố kế hoạch huy động 80 tỷ HKD cho AI, còn Tencent đã chi khoảng 84,7 tỷ NDT cho đầu tư chỉ trong nửa đầu năm 2026. Vấn đề là các công ty này thực sự nhìn thấy một “mỏ vàng”, hay đơn giản đang sợ bị bỏ lại trong cuộc đua công nghệ lớn nhất kể từ Internet và smartphone?
Nỗi sợ lớn nhất không phải mất tiền, mà là trở thành Nokia tiếp theo
AI đang buộc các tập đoàn công nghệ phải đối mặt với một bài toán rất khó: đầu tư hàng chục tỷ USD có thể tạo ra bong bóng, nhưng không đầu tư có thể khiến cả đế chế mất vị thế. Lịch sử Nokia là lời cảnh báo quá rõ. Từng thống trị điện thoại di động, Nokia không thiếu tiền, công nghệ hay nhân lực, nhưng lại phản ứng chậm trước cuộc cách mạng smartphone và chỉ trong vài năm đã phải bán mảng điện thoại cho Microsoft. Bản thân Microsoft cũng từng thất bại với Windows Phone dù có gần như mọi nguồn lực cần thiết.
Đó là lý do Google, Microsoft, Meta, Alibaba, Tencent hay ByteDance khó có thể đứng ngoài AI. Không ai biết chắc AI sẽ tạo ra mô hình kinh doanh nào đủ lớn để hoàn vốn cho lượng tiền đang được đổ vào, nhưng nếu AI thực sự trở thành nền tảng công nghệ của vài thập kỷ tới, doanh nghiệp chậm chân có thể phải trả cái giá lớn hơn nhiều so với vài chục tỷ USD đầu tư thất bại.
Tiền đang được đổ vào đâu? Một phần rất lớn dành cho GPU, trung tâm dữ liệu, điện năng, mạng tốc độ cao và toàn bộ hạ tầng phục vụ huấn luyện, vận hành AI. Khác với thời đại phần mềm Internet, nơi một sản phẩm thành công có thể phục vụ thêm hàng triệu người với chi phí biên tương đối thấp, AI hiện đại cần lượng tài nguyên tính toán khổng lồ.
Điều này tạo ra một cuộc chạy đua đặc biệt: doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh xem ai có mô hình AI tốt hơn, mà còn cạnh tranh xem ai sở hữu nhiều năng lực tính toán hơn. GPU cao cấp, trung tâm dữ liệu, nguồn điện và năng lực sản xuất chip đều trở thành tài sản chiến lược. Khi nhu cầu tăng nhanh hơn nguồn cung, sở hữu hạ tầng AI thậm chí có thể trở thành một hoạt động kinh doanh độc lập thông qua việc cho các công ty khác thuê năng lực tính toán.
Không thắng cuộc đua AI vẫn có thể kiếm tiền bằng cách “bán xẻng”
Đây có thể là một phần quan trọng trong tính toán của Big Tech. Trong cơn sốt vàng, không nhất thiết phải là người đào được vàng mới kiếm được tiền, người bán xẻng cũng có thể trở thành người chiến thắng. Với AI, “xẻng” chính là GPU, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hạ tầng vận hành mô hình.
Các tập đoàn lớn có một lợi thế mà startup rất khó cạnh tranh: tiền. Startup như OpenAI, Anthropic hay xAI có thể ra quyết định nhanh và chấp nhận rủi ro cao hơn, trong khi những tập đoàn khổng lồ thường bị cản trở bởi bộ máy quản lý và những mảng kinh doanh hiện hữu không muốn tự phá bỏ. Đổi lại, Big Tech có thể chi những khoản vốn khổng lồ để xây dựng hạ tầng mà startup không thể tự mình sở hữu.
Vì thế, việc các tập đoàn công nghệ vay thêm tiền để đầu tư AI không hẳn là hành động “điên rồ”. Họ đang mua cho mình hai cơ hội cùng lúc: nếu AI tạo ra thế hệ sản phẩm tiếp theo, họ vẫn còn chỗ trong cuộc chơi; nếu cuộc chiến mô hình AI trở nên quá khốc liệt, lượng hạ tầng tính toán đã xây dựng vẫn có thể trở thành tài sản để cung cấp dịch vụ cho người khác.
Đây cũng là lý do cuộc đua AI khó dừng lại ngay cả khi ngày càng xuất hiện lo ngại về bong bóng. Với các CEO Big Tech, câu hỏi đáng sợ nhất có lẽ không phải “Nếu đầu tư hàng trăm tỷ USD rồi AI không mang lại lợi nhuận thì sao?”, mà ngược lại: “Nếu không đầu tư, và AI thực sự là cuộc cách mạng công nghệ tiếp theo thì sao?”
Nỗi sợ lớn nhất không phải mất tiền, mà là trở thành Nokia tiếp theo
AI đang buộc các tập đoàn công nghệ phải đối mặt với một bài toán rất khó: đầu tư hàng chục tỷ USD có thể tạo ra bong bóng, nhưng không đầu tư có thể khiến cả đế chế mất vị thế. Lịch sử Nokia là lời cảnh báo quá rõ. Từng thống trị điện thoại di động, Nokia không thiếu tiền, công nghệ hay nhân lực, nhưng lại phản ứng chậm trước cuộc cách mạng smartphone và chỉ trong vài năm đã phải bán mảng điện thoại cho Microsoft. Bản thân Microsoft cũng từng thất bại với Windows Phone dù có gần như mọi nguồn lực cần thiết.
Đó là lý do Google, Microsoft, Meta, Alibaba, Tencent hay ByteDance khó có thể đứng ngoài AI. Không ai biết chắc AI sẽ tạo ra mô hình kinh doanh nào đủ lớn để hoàn vốn cho lượng tiền đang được đổ vào, nhưng nếu AI thực sự trở thành nền tảng công nghệ của vài thập kỷ tới, doanh nghiệp chậm chân có thể phải trả cái giá lớn hơn nhiều so với vài chục tỷ USD đầu tư thất bại.
Tiền đang được đổ vào đâu? Một phần rất lớn dành cho GPU, trung tâm dữ liệu, điện năng, mạng tốc độ cao và toàn bộ hạ tầng phục vụ huấn luyện, vận hành AI. Khác với thời đại phần mềm Internet, nơi một sản phẩm thành công có thể phục vụ thêm hàng triệu người với chi phí biên tương đối thấp, AI hiện đại cần lượng tài nguyên tính toán khổng lồ.
Điều này tạo ra một cuộc chạy đua đặc biệt: doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh xem ai có mô hình AI tốt hơn, mà còn cạnh tranh xem ai sở hữu nhiều năng lực tính toán hơn. GPU cao cấp, trung tâm dữ liệu, nguồn điện và năng lực sản xuất chip đều trở thành tài sản chiến lược. Khi nhu cầu tăng nhanh hơn nguồn cung, sở hữu hạ tầng AI thậm chí có thể trở thành một hoạt động kinh doanh độc lập thông qua việc cho các công ty khác thuê năng lực tính toán.
Không thắng cuộc đua AI vẫn có thể kiếm tiền bằng cách “bán xẻng”
Đây có thể là một phần quan trọng trong tính toán của Big Tech. Trong cơn sốt vàng, không nhất thiết phải là người đào được vàng mới kiếm được tiền, người bán xẻng cũng có thể trở thành người chiến thắng. Với AI, “xẻng” chính là GPU, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hạ tầng vận hành mô hình.
Các tập đoàn lớn có một lợi thế mà startup rất khó cạnh tranh: tiền. Startup như OpenAI, Anthropic hay xAI có thể ra quyết định nhanh và chấp nhận rủi ro cao hơn, trong khi những tập đoàn khổng lồ thường bị cản trở bởi bộ máy quản lý và những mảng kinh doanh hiện hữu không muốn tự phá bỏ. Đổi lại, Big Tech có thể chi những khoản vốn khổng lồ để xây dựng hạ tầng mà startup không thể tự mình sở hữu.
Vì thế, việc các tập đoàn công nghệ vay thêm tiền để đầu tư AI không hẳn là hành động “điên rồ”. Họ đang mua cho mình hai cơ hội cùng lúc: nếu AI tạo ra thế hệ sản phẩm tiếp theo, họ vẫn còn chỗ trong cuộc chơi; nếu cuộc chiến mô hình AI trở nên quá khốc liệt, lượng hạ tầng tính toán đã xây dựng vẫn có thể trở thành tài sản để cung cấp dịch vụ cho người khác.
Đây cũng là lý do cuộc đua AI khó dừng lại ngay cả khi ngày càng xuất hiện lo ngại về bong bóng. Với các CEO Big Tech, câu hỏi đáng sợ nhất có lẽ không phải “Nếu đầu tư hàng trăm tỷ USD rồi AI không mang lại lợi nhuận thì sao?”, mà ngược lại: “Nếu không đầu tư, và AI thực sự là cuộc cách mạng công nghệ tiếp theo thì sao?”
