Cơn sốt phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một cuộc khủng hoảng âm thầm nhưng khốc liệt trên thị trường di động toàn cầu. Việc các nhà sản xuất bán dẫn tập trung nguồn lực để chế tạo chip nhớ băng thông cao (HBM) phục vụ AI đã làm sụt giảm nghiêm trọng nguồn cung DRAM truyền thống. Hệ quả trực tiếp là giá linh kiện tăng vọt, đe dọa xóa sổ hoàn toàn phân khúc smartphone giá rẻ và đẩy nhóm người dùng có thu nhập thấp ra khỏi cơ hội tiếp cận công nghệ di động hiện đại.
AI và nhu cầu chip nhớ đang bóp nghẹt cả thị trường di động
Theo dự báo từ IDC, lượng smartphone xuất xưởng trên toàn cầu sẽ giảm 13% trong năm nay, đánh dấu mức sụt giảm lớn nhất lịch sử trong vòng một năm. Tại các khu vực như châu Phi và Trung Đông, mức giảm thậm chí đã vượt ngưỡng 20%. Đây không đơn thuần là một biến động mang tính tạm thời, mà là sự tái cấu trúc toàn diện của thị trường di động khi các dòng điện thoại tầm trung và giá rẻ dần vượt quá khả năng tài chính của đại đa số người dùng phổ thông.
Năm 2023, HBM chỉ chiếm vỏn vẹn 2% tổng sản lượng chip nhớ toàn cầu, nhưng con số này dự kiến sẽ tăng vọt lên 20% vào cuối năm 2026. Với tỷ suất lợi nhuận của HBM lên tới 70%—vượt trội hoàn toàn so với mức 20-30% của DRAM thông thường—các nhà sản xuất chip nhớ có lý do kinh tế mạnh mẽ để ưu tiên dòng sản phẩm này.
Sự dịch chuyển này khiến nguồn cung LPDDR (loại chip nhớ chuyên dụng cho điện thoại) suy giảm nghiêm trọng. Từ quý I/2025 đến quý I/2026, giá LPDDR4 và LPDDR5 lần lượt tăng 250% và 220%. Riêng tại Đức, giá DDR5 đã tăng tới 414% chỉ trong vòng một năm. Đối với các dòng điện thoại Android giá rẻ, tỷ lệ chi phí bộ nhớ trong tổng giá thành sản xuất đã bị đẩy lên từ mức 15% đến 50%.
Transsion, đơn vị đang nắm giữ tới 48% thị phần điện thoại tại châu Phi, đã công bố lợi nhuận ròng năm 2025 sụt giảm tới 54%, đồng thời buộc phải cắt giảm mục tiêu xuất xưởng thêm 40% so với công suất hiện tại. Tương tự, Oppo cắt giảm hơn 20% sản lượng, Vivo giảm gần 15%, và Xiaomi ghi nhận mức giảm 19% trong quý I/2026.
Tại thị trường Ấn Độ, phân khúc điện thoại có giá dưới 100 USD đã lao dốc tới 59% so với cùng kỳ năm ngoái. Những thiết bị từng được bán với giá 50 USD nay đã bị đẩy lên mức 120 USD, vượt xa khả năng chi trả của người tiêu dùng có thu nhập thấp.
Apple cũng không nằm ngoài tầm ảnh hưởng. Sau khi thỏa thuận cũ hết hạn vào tháng 1, các nhà sản xuất chip nhớ đã từ chối ký kết các hợp đồng có thời hạn kéo dài hơn một quý. Đến tháng 2, Apple đã phải chấp nhận trả cho Samsung mức giá cao hơn 100% để mua chip LPDDR5X sử dụng trên thiết bị của mình, sau khi loại chip này đã tăng giá tới 230% trong năm 2025.
Sức ép chi phí này có thể khiến phiên bản iPhone 18 tiêu chuẩn bị trì hoãn ra mắt đến mùa xuân năm 2027, trong khi dòng máy Mac Studio cũng bị đẩy lùi lịch phát hành từ mùa hè sang mùa thu.
Dù nhà sản xuất Trung Quốc CXMT đang nỗ lực mở rộng quy mô và chiếm hơn 30% thị phần LPDDR nội địa, nhưng ngay cả ông lớn này cũng dự kiến chuyển 20% công suất sang sản xuất HBM. Sự ưu tiên tuyệt đối cho công nghệ AI đang tái định hình toàn bộ chuỗi cung ứng, khép lại kỷ nguyên của những chiếc smartphone giá rẻ và thiết lập một mặt bằng giá mới đắt đỏ hơn cho người tiêu dùng toàn cầu.
AI và nhu cầu chip nhớ đang bóp nghẹt cả thị trường di động
Kỷ nguyên di động giá rẻ đứng trước nguy cơ khép lại
Cách đây bốn thập kỷ, một chiếc máy tính tốt nhất tại Mỹ có giá trị tương đương 19.400 USD theo tỷ giá hiện nay. Trải qua cuộc cách mạng công nghệ, người tiêu dùng từng có thể dễ dàng sở hữu một chiếc điện thoại thông minh mạnh mẽ gấp hàng nghìn lần chỉ với 50 USD trên thị trường máy cũ. Tuy nhiên, thời kỳ hoàng kim của thiết bị di động giá rẻ đang dần đi đến hồi kết.
Theo dự báo từ IDC, lượng smartphone xuất xưởng trên toàn cầu sẽ giảm 13% trong năm nay, đánh dấu mức sụt giảm lớn nhất lịch sử trong vòng một năm. Tại các khu vực như châu Phi và Trung Đông, mức giảm thậm chí đã vượt ngưỡng 20%. Đây không đơn thuần là một biến động mang tính tạm thời, mà là sự tái cấu trúc toàn diện của thị trường di động khi các dòng điện thoại tầm trung và giá rẻ dần vượt quá khả năng tài chính của đại đa số người dùng phổ thông.
Cơn sốt chip nhớ AI bóp nghẹt nguồn cung linh kiện di động
Nguyên nhân cốt lõi của cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ việc các mô hình AI cần loại chip nhớ đặc biệt mang tên bộ nhớ băng thông cao (HBM) để hỗ trợ các bộ xử lý đồ họa (GPU) thực hiện hàng tỷ phép tính mỗi giây. Đáng chú ý, việc sản xuất một gigabyte HBM tiêu tốn năng lực vận hành của nhà máy gấp hơn 3 lần so với một gigabyte DRAM thông thường. Điều này đồng nghĩa với việc cứ mỗi gigabyte HBM được xuất xưởng, thị trường sẽ mất đi 3 gigabyte DRAM dành cho điện thoại và máy tính.
Năm 2023, HBM chỉ chiếm vỏn vẹn 2% tổng sản lượng chip nhớ toàn cầu, nhưng con số này dự kiến sẽ tăng vọt lên 20% vào cuối năm 2026. Với tỷ suất lợi nhuận của HBM lên tới 70%—vượt trội hoàn toàn so với mức 20-30% của DRAM thông thường—các nhà sản xuất chip nhớ có lý do kinh tế mạnh mẽ để ưu tiên dòng sản phẩm này.
Sự dịch chuyển này khiến nguồn cung LPDDR (loại chip nhớ chuyên dụng cho điện thoại) suy giảm nghiêm trọng. Từ quý I/2025 đến quý I/2026, giá LPDDR4 và LPDDR5 lần lượt tăng 250% và 220%. Riêng tại Đức, giá DDR5 đã tăng tới 414% chỉ trong vòng một năm. Đối với các dòng điện thoại Android giá rẻ, tỷ lệ chi phí bộ nhớ trong tổng giá thành sản xuất đã bị đẩy lên từ mức 15% đến 50%.
Mô hình kinh doanh biên lợi nhuận mỏng đổ vỡ
Các thương hiệu di động giá rẻ như Transsion, Oppo và Vivo lâu nay vẫn duy trì hoạt động dựa trên mô hình biên lợi nhuận cực kỳ mỏng và bù đắp bằng sản lượng tiêu thụ khổng lồ. Khi chi phí bộ nhớ tăng phi mã, mô hình này nhanh chóng rơi vào trạng thái sụp đổ.
Transsion, đơn vị đang nắm giữ tới 48% thị phần điện thoại tại châu Phi, đã công bố lợi nhuận ròng năm 2025 sụt giảm tới 54%, đồng thời buộc phải cắt giảm mục tiêu xuất xưởng thêm 40% so với công suất hiện tại. Tương tự, Oppo cắt giảm hơn 20% sản lượng, Vivo giảm gần 15%, và Xiaomi ghi nhận mức giảm 19% trong quý I/2026.
Tại thị trường Ấn Độ, phân khúc điện thoại có giá dưới 100 USD đã lao dốc tới 59% so với cùng kỳ năm ngoái. Những thiết bị từng được bán với giá 50 USD nay đã bị đẩy lên mức 120 USD, vượt xa khả năng chi trả của người tiêu dùng có thu nhập thấp.
Sức ép đè nặng lên cả những gã khổng lồ Samsung và Apple
Không dừng lại ở phân khúc bình dân, làn sóng bão giá linh kiện đang lan rộng đến cả những tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới. Bộ phận di động của Samsung đã không thể đạt được thỏa thuận dài hạn với chính bộ phận sản xuất chip nhớ cùng tập đoàn. Hệ quả là dòng Galaxy S26 phải ra mắt với dung lượng RAM thấp hơn so với các thông tin rò lường trước đó, và ban lãnh đạo Samsung đã phải đưa ra cảnh báo về nguy cơ mảng điện thoại lần đầu tiên ghi nhận khoản lỗ ròng trong lịch sử.
Apple cũng không nằm ngoài tầm ảnh hưởng. Sau khi thỏa thuận cũ hết hạn vào tháng 1, các nhà sản xuất chip nhớ đã từ chối ký kết các hợp đồng có thời hạn kéo dài hơn một quý. Đến tháng 2, Apple đã phải chấp nhận trả cho Samsung mức giá cao hơn 100% để mua chip LPDDR5X sử dụng trên thiết bị của mình, sau khi loại chip này đã tăng giá tới 230% trong năm 2025.
Sức ép chi phí này có thể khiến phiên bản iPhone 18 tiêu chuẩn bị trì hoãn ra mắt đến mùa xuân năm 2027, trong khi dòng máy Mac Studio cũng bị đẩy lùi lịch phát hành từ mùa hè sang mùa thu.
Tương lai "u ám"
Tình hình được dự báo sẽ còn chuyển biến phức tạp hơn khi nền tảng Vera Rubin của Nvidia dự kiến ra mắt vào cuối năm 2026, kéo theo nhu cầu khổng lồ về bộ nhớ LPDDR cho CPU Vera. Theo dự báo từ JPMorgan, đến năm 2027, chi phí bộ nhớ có thể chiếm tới 45% chi phí linh kiện của một chiếc iPhone, thay vì mức khoảng 10% như trước đây.Dù nhà sản xuất Trung Quốc CXMT đang nỗ lực mở rộng quy mô và chiếm hơn 30% thị phần LPDDR nội địa, nhưng ngay cả ông lớn này cũng dự kiến chuyển 20% công suất sang sản xuất HBM. Sự ưu tiên tuyệt đối cho công nghệ AI đang tái định hình toàn bộ chuỗi cung ứng, khép lại kỷ nguyên của những chiếc smartphone giá rẻ và thiết lập một mặt bằng giá mới đắt đỏ hơn cho người tiêu dùng toàn cầu.
