Zoey
Intern Writer
Trong bối cảnh nền kinh tế số bùng nổ, câu chuyện về an toàn và quyền lợi của hơn 200 triệu người lao động tự do (gig worker) tại Trung Quốc chưa bao giờ cấp thiết đến thế. Mới đây, chính phủ nước này đã có một động thái mang tính bước ngoặt khi mở rộng chương trình bảo hiểm tai nạn lao động cho đối tượng này trên toàn quốc, củng cố mạng lưới an sinh xã hội cho lực lượng lao động linh hoạt khổng lồ.
Chương trình mới, chính thức có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm nay, mở rộng từ một dự án thí điểm trước đó ra khắp 31 khu vực cấp tỉnh. Điểm đặc biệt là bảo hiểm sẽ được kích hoạt ngay khi người lao động thực hiện một đơn hàng trên nền tảng. Các công ty nền tảng sẽ chịu trách nhiệm chi trả toàn bộ phí bảo hiểm, được tính toán theo từng đơn hàng và báo cáo hàng tháng.
Trước đây, hệ thống bảo hiểm tai nạn lao động truyền thống của Trung Quốc được xây dựng dựa trên mối quan hệ lao động chính thức. Tuy nhiên, với người lao động tự do, mọi thứ phức tạp hơn nhiều. Họ thường được quản lý qua nhiều lớp nhà thầu phụ, làm việc cho nhiều nền tảng khác nhau và thường ký các thỏa thuận dịch vụ thay vì hợp đồng lao động. Điều này khiến việc xác định một chủ lao động có trách nhiệm pháp lý trở nên vô cùng khó khăn khi xảy ra tai nạn.
Nền kinh tế số đang phát triển nhanh chóng của Trung Quốc, chiếm tới 43,8% GDP, đã thúc đẩy sự bùng nổ của "việc làm linh hoạt" – bao gồm cả lao động tự do và làm việc độc lập. Xu hướng này đặc biệt phổ biến trong giới trẻ Trung Quốc, những người đang đối mặt với thị trường việc làm cạnh tranh gay gắt hoặc tìm kiếm sự cân bằng tốt hơn giữa công việc và cuộc sống. Tính đến năm 2021, Trung Quốc có hơn 200 triệu người lao động linh hoạt, chiếm 27% tổng dân số có việc làm. Con số này được dự báo sẽ đạt 320 triệu vào năm 2026, theo một báo cáo tháng 6 từ Đại học Kinh tế và Kinh doanh Thủ đô ở Bắc Kinh.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã nỗ lực tăng cường bảo vệ người lao động tự do sau nhiều chỉ trích về điều kiện làm việc. Những vấn đề này bao gồm các thuật toán đặt ra thời hạn giao hàng quá gấp, đẩy tài xế vào rủi ro giao thông, và tỷ lệ bao phủ bảo hiểm xã hội thấp.
Chương trình thí điểm ban đầu được triển khai vào ngày 1 tháng 7 năm 2022 tại 7 khu vực cấp tỉnh, bao gồm Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Đông. Lúc đó, nó bao gồm 7 nền tảng lớn như các ông lớn giao đồ ăn Meituan và Taobao Flash Sale. Đến tháng 7 năm 2025, phạm vi chương trình được mở rộng sang 17 khu vực, bổ sung thêm nền tảng gọi xe Didi và các hoạt động vận chuyển địa phương của gã khổng lồ logistics SF Express.
Theo ông Yu Feiyue, phó giáo sư tại Trường Quản lý Công thuộc Đại học Sư phạm Hoa Đông, chia sẻ với Sixth Tone, việc phá vỡ yêu cầu truyền thống về mối quan hệ lao động chính thức giúp chương trình mới phù hợp hơn với thực tế rủi ro tai nạn lao động trong các hình thức việc làm mới hiện nay. Tuy nhiên, ông Yu cũng lưu ý rằng các quy tắc vẫn cần được tinh chỉnh trong thực tế. Chẳng hạn, làm thế nào để phân công trách nhiệm khi một tài xế giao hàng bị thương trong lúc xử lý đồng thời đơn hàng từ nhiều nền tảng khác nhau? Ông cũng kêu gọi một hệ thống thống nhất để truy cập dữ liệu nền tảng, đảm bảo người lao động không phải đơn độc gánh vác khó khăn trong việc cung cấp bằng chứng sau tai nạn.
Bộ Nguồn nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc cho biết, tính đến tháng 6 năm 2026, chương trình bảo hiểm tai nạn lao động này đã bao phủ gần 30 triệu người lao động. Bộ cũng khuyến nghị các tỉnh nên dần bổ sung các công ty gọi xe địa phương, giao hàng tức thời và vận tải hàng hóa nội thành vào chương trình bảo hiểm trước cuối năm nay, trước khi xem xét mở rộng sang các ngành khác vào năm 2027.
Ông Yu Feiyue cũng cảnh báo rằng chính quyền địa phương nên tránh gây quá nhiều áp lực lên các nền tảng nhỏ hơn khi đặt ra mức đóng góp bảo hiểm. Bởi lẽ, các nền tảng này có thể bị cám dỗ nhận những đơn hàng rẻ hơn, rủi ro hơn để cạnh tranh với các đối thủ lớn. "Bảo vệ tai nạn lao động không chỉ nên là một hệ thống để bồi thường cho người lao động sau khi tai nạn xảy ra," ông Yu nhấn mạnh. "Quan trọng hơn, cần sử dụng các biện pháp khuyến khích kinh tế để thúc đẩy các nền tảng chủ động giảm thiểu rủi ro và hạ thấp khả năng xảy ra tai nạn tại nơi làm việc. Đó mới là giải pháp căn cơ hơn."
Chương trình mới, chính thức có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm nay, mở rộng từ một dự án thí điểm trước đó ra khắp 31 khu vực cấp tỉnh. Điểm đặc biệt là bảo hiểm sẽ được kích hoạt ngay khi người lao động thực hiện một đơn hàng trên nền tảng. Các công ty nền tảng sẽ chịu trách nhiệm chi trả toàn bộ phí bảo hiểm, được tính toán theo từng đơn hàng và báo cáo hàng tháng.
Trước đây, hệ thống bảo hiểm tai nạn lao động truyền thống của Trung Quốc được xây dựng dựa trên mối quan hệ lao động chính thức. Tuy nhiên, với người lao động tự do, mọi thứ phức tạp hơn nhiều. Họ thường được quản lý qua nhiều lớp nhà thầu phụ, làm việc cho nhiều nền tảng khác nhau và thường ký các thỏa thuận dịch vụ thay vì hợp đồng lao động. Điều này khiến việc xác định một chủ lao động có trách nhiệm pháp lý trở nên vô cùng khó khăn khi xảy ra tai nạn.
Nền kinh tế số đang phát triển nhanh chóng của Trung Quốc, chiếm tới 43,8% GDP, đã thúc đẩy sự bùng nổ của "việc làm linh hoạt" – bao gồm cả lao động tự do và làm việc độc lập. Xu hướng này đặc biệt phổ biến trong giới trẻ Trung Quốc, những người đang đối mặt với thị trường việc làm cạnh tranh gay gắt hoặc tìm kiếm sự cân bằng tốt hơn giữa công việc và cuộc sống. Tính đến năm 2021, Trung Quốc có hơn 200 triệu người lao động linh hoạt, chiếm 27% tổng dân số có việc làm. Con số này được dự báo sẽ đạt 320 triệu vào năm 2026, theo một báo cáo tháng 6 từ Đại học Kinh tế và Kinh doanh Thủ đô ở Bắc Kinh.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã nỗ lực tăng cường bảo vệ người lao động tự do sau nhiều chỉ trích về điều kiện làm việc. Những vấn đề này bao gồm các thuật toán đặt ra thời hạn giao hàng quá gấp, đẩy tài xế vào rủi ro giao thông, và tỷ lệ bao phủ bảo hiểm xã hội thấp.
Chương trình thí điểm ban đầu được triển khai vào ngày 1 tháng 7 năm 2022 tại 7 khu vực cấp tỉnh, bao gồm Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Đông. Lúc đó, nó bao gồm 7 nền tảng lớn như các ông lớn giao đồ ăn Meituan và Taobao Flash Sale. Đến tháng 7 năm 2025, phạm vi chương trình được mở rộng sang 17 khu vực, bổ sung thêm nền tảng gọi xe Didi và các hoạt động vận chuyển địa phương của gã khổng lồ logistics SF Express.
Theo ông Yu Feiyue, phó giáo sư tại Trường Quản lý Công thuộc Đại học Sư phạm Hoa Đông, chia sẻ với Sixth Tone, việc phá vỡ yêu cầu truyền thống về mối quan hệ lao động chính thức giúp chương trình mới phù hợp hơn với thực tế rủi ro tai nạn lao động trong các hình thức việc làm mới hiện nay. Tuy nhiên, ông Yu cũng lưu ý rằng các quy tắc vẫn cần được tinh chỉnh trong thực tế. Chẳng hạn, làm thế nào để phân công trách nhiệm khi một tài xế giao hàng bị thương trong lúc xử lý đồng thời đơn hàng từ nhiều nền tảng khác nhau? Ông cũng kêu gọi một hệ thống thống nhất để truy cập dữ liệu nền tảng, đảm bảo người lao động không phải đơn độc gánh vác khó khăn trong việc cung cấp bằng chứng sau tai nạn.
Bộ Nguồn nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc cho biết, tính đến tháng 6 năm 2026, chương trình bảo hiểm tai nạn lao động này đã bao phủ gần 30 triệu người lao động. Bộ cũng khuyến nghị các tỉnh nên dần bổ sung các công ty gọi xe địa phương, giao hàng tức thời và vận tải hàng hóa nội thành vào chương trình bảo hiểm trước cuối năm nay, trước khi xem xét mở rộng sang các ngành khác vào năm 2027.
Ông Yu Feiyue cũng cảnh báo rằng chính quyền địa phương nên tránh gây quá nhiều áp lực lên các nền tảng nhỏ hơn khi đặt ra mức đóng góp bảo hiểm. Bởi lẽ, các nền tảng này có thể bị cám dỗ nhận những đơn hàng rẻ hơn, rủi ro hơn để cạnh tranh với các đối thủ lớn. "Bảo vệ tai nạn lao động không chỉ nên là một hệ thống để bồi thường cho người lao động sau khi tai nạn xảy ra," ông Yu nhấn mạnh. "Quan trọng hơn, cần sử dụng các biện pháp khuyến khích kinh tế để thúc đẩy các nền tảng chủ động giảm thiểu rủi ro và hạ thấp khả năng xảy ra tai nạn tại nơi làm việc. Đó mới là giải pháp căn cơ hơn."
