Tại sao chúng ta ngủ dậy lập tức lướt điện thoại ?

[Linh Pham]

Nhiều người trong chúng ta có một nghi thức buổi sáng không đổi: chuông reo, mắt chưa mở hẳn nhưng tay đã tự động mò mẫm tìm chiếc điện thoại dưới gối. Bắt đầu từ việc xem giờ, chuyển sang check vài cái email công việc cho có vẻ "năng suất", rồi cuối cùng là chìm đắm vô định trong những video ngắn giật gân hoặc các drama tranh cãi trên mạng xã hội suốt cả tiếng đồng hồ.

Theo Tiến sĩ tâm lý lâm sàng Ari Lakritz, hành vi này thực chất được thúc đẩy bởi một cơ chế tiến hóa cổ xưa của loài người. Hạch hạnh nhân (amygdala), phần não chịu trách nhiệm xử lý nỗi sợ hãi và phát hiện mối đe dọa, luôn thôi thúc chúng ta tìm kiếm thông tin ngay khi vừa tỉnh dậy. Việc lướt các trang tin tức hay mạng xã hội đầy rẫy biến động vào sáng sớm cũng giống như cách tổ tiên chúng ta quan sát đường chân trời để đề phòng thú dữ hay hiểm họa.

Cơn bão Cortisol và chiếc "điện thoại hỗ trợ tinh thần"​

Mạng xã hội và các thuật toán "hộp đen" luôn ưu tiên phân phối những nội dung kích động, bởi sự tức giận luôn có tốc độ lan truyền chóng mặt nhất. Nhà trị liệu tâm lý John Puls cảnh báo rằng: Khi vừa thức dậy mà bộ não đã lập tức bị dội bom bởi các tin tức tiêu cực, cơ thể sẽ giải phóng giải phóng cortisol (hormone gây căng thẳng), khiến não bộ rơi vào trạng thái kích thích quá mức.

Chưa kể, điện thoại thông minh đang biến thành một thứ "bùa hộ mệnh hỗ trợ tinh thần". Bất cứ khi nào gặp trục trặc trong công việc hay bất ổn trong các mối quan hệ, người ta lại chọn cách trốn tránh bằng việc lướt Instagram hay TikTok. Đối với giới trẻ thời đại kỹ thuật số, áp lực này còn kinh khủng hơn. Họ chịu sự chi phối nặng nề của nỗi sợ bị cô lập, cảm giác rằng "nếu không tồn tại trên mạng, họ cũng không tồn tại trong đời sống xã hội". Thống kê cho thấy thời gian sử dụng màn hình trung bình của nhóm này lên tới 14–15 tiếng mỗi ngày, tức là gần như toàn bộ thời gian họ thức.

Hậu quả nhãn tiền của việc dung nạp những đợt kích thích nhanh, mạnh và ngắn từ YouTube Shorts hay TikTok ngay đầu ngày là sự sa sút nghiêm trọng về khả năng tư duy sâu. Khi não bộ đã quen với lượng dopamine rẻ tiền và chớp nhoáng vào buổi sáng, bạn sẽ cảm thấy cực kỳ khó khăn, uể oải và mất kiên nhẫn khi phải đối mặt với những nhiệm vụ đòi hỏi sự tập trung cao độ hoặc tư duy phức tạp trong ngày.

Chiến lược giành lại quyền tự chủ từ các "ông lớn" công nghệ​

Các ứng dụng được thiết kế bởi những bộ óc hàng đầu với nguồn lực vô hạn chỉ để tiêu hao lượng ý chí hữu hạn của bạn. Để không trở thành nạn nhân, chuyên gia chiến lược sức khỏe kỹ thuật số Olivia Yokubonis và các chuyên gia tâm lý gợi ý các giải pháp cụ thể:

• Thiết lập vùng cấm điện thoại: Biến phòng ngủ thành khu vực không công nghệ. Hãy sạc điện thoại ở một phòng khác hoặc cách xa giường ngủ. Khi chuông báo thức reo, bạn buộc phải bước ra khỏi giường để tắt nó, ngăn chặn hành vi lướt web vô thức trong lúc nằm nướng.
• Quy tắc giảm 10%: Đừng cố gắng từ bỏ công nghệ một cách cực đoan. Hãy kiểm tra tính năng Screen Time trên máy, tính tổng số giờ sử dụng mỗi tuần và đặt mục tiêu giảm 10% (ví dụ từ 60 giờ xuống 54 giờ) để dành thời gian đó cho các hoạt động đời thực.
• Tận dụng các tính năng công nghệ mới: Các hãng công nghệ cũng đang bắt đầu nhận ra tính nghiêm trọng của vấn đề độc hại kỹ thuật số. Bạn có thể sử dụng các công cụ giới hạn như Opal, tính năng Screen Time nâng cấp trên iOS 27, hoặc tính năng Pause Point trên Android 17 sắp tới của Google, công cụ được thiết kế để chủ động hướng người dùng ra khỏi việc cuộn chuột vô tận và tập trung vào các tương tác ý nghĩa hơn.