Singapore sẽ đưa vào luật một hành vi mới, cố ý tạo ảnh hoặc video nhạy cảm của người khác mà không có sự đồng ý, trong đó bao gồm cả nội dung được tạo hoàn toàn bằng AI. Theo Bộ Nội vụ Singapore, luật mới mở rộng khái niệm "ảnh hoặc bản ghi nhạy cảm" để bao gồm cả hình ảnh tổng hợp bằng AI và quy định riêng hành vi tạo nội dung này khi chưa được người trong ảnh đồng ý. Người vi phạm có thể đối mặt với án tù lên tới 2 năm, phạt tiền hoặc cả hai.
Điều này thực sự đáng chú ý bởi trước đây có một khoảng cách rất rõ giữa ảnh thật và ảnh giả. Nếu một người bí mật chụp ảnh nhạy cảm của người khác, hành vi đó rõ ràng là xâm phạm quyền riêng tư. Nhưng nếu người đó chỉ lấy một bức ảnh bình thường trên Facebook, Instagram rồi dùng AI ghép khuôn mặt nạn nhân vào một hình ảnh nhạy cảm, về mặt kỹ thuật nạn nhân chưa từng thực hiện hành vi đó. Chính sự phát triển của AI khiến ranh giới này trở nên không còn phù hợp với cách tiếp cận pháp luật cũ.
Singapore đang lựa chọn cách giải quyết khá rõ ràng: nạn nhân không nhất thiết phải thực sự xuất hiện trong một hình ảnh nhạy cảm; nếu AI tạo ra một hình ảnh đủ chân thực để người khác tin rằng đó là họ, hành vi tạo ra hình ảnh đó vẫn có thể bị xử lý. Luật cũng quy định nội dung được tạo hoặc chỉnh sửa bằng công nghệ AI có thể nằm trong phạm vi bảo vệ.
Điều này thực sự đáng chú ý bởi trước đây có một khoảng cách rất rõ giữa ảnh thật và ảnh giả. Nếu một người bí mật chụp ảnh nhạy cảm của người khác, hành vi đó rõ ràng là xâm phạm quyền riêng tư. Nhưng nếu người đó chỉ lấy một bức ảnh bình thường trên Facebook, Instagram rồi dùng AI ghép khuôn mặt nạn nhân vào một hình ảnh nhạy cảm, về mặt kỹ thuật nạn nhân chưa từng thực hiện hành vi đó. Chính sự phát triển của AI khiến ranh giới này trở nên không còn phù hợp với cách tiếp cận pháp luật cũ.
Singapore đang lựa chọn cách giải quyết khá rõ ràng: nạn nhân không nhất thiết phải thực sự xuất hiện trong một hình ảnh nhạy cảm; nếu AI tạo ra một hình ảnh đủ chân thực để người khác tin rằng đó là họ, hành vi tạo ra hình ảnh đó vẫn có thể bị xử lý. Luật cũng quy định nội dung được tạo hoặc chỉnh sửa bằng công nghệ AI có thể nằm trong phạm vi bảo vệ.
Điều mình thấy đáng lo hơn nằm ở chỗ công nghệ này đã làm thay đổi hoàn toàn "chi phí" của hành vi xấu. Trước đây, để làm một bức ảnh giả tương đối thuyết phục, một người phải có kỹ năng chỉnh sửa ảnh. Bây giờ, những công cụ AI ngày càng khiến quá trình đó trở nên đơn giản hơn. Một vài bức ảnh công khai trên mạng xã hội đôi khi đã trở thành nguyên liệu đủ để một kẻ xấu bắt đầu.
Và đây chính là câu chuyện của an ninh mạng, chứ không chỉ là câu chuyện về AI hay đạo đức. Hình ảnh cá nhân, khuôn mặt, giọng nói và những thông tin chúng ta đăng tải lên Internet đều có thể trở thành dữ liệu đầu vào cho các hình thức giả mạo mới. Một tài khoản mạng xã hội tưởng như chỉ dùng để đăng ảnh đi chơi, ảnh gia đình hay ảnh cá nhân, về lâu dài lại có thể cung cấp cho AI đủ dữ liệu để tái tạo danh tính số của một người.
Singapore thậm chí đã phải xem xét cả những trường hợp hình ảnh nhạy cảm do AI tạo ra được phát tán. Bộ Nội vụ nước này cho biết cảnh sát có thể điều tra các vụ việc liên quan đến nội dung khiêu *** giả tạo bằng AI và, nếu nội dung đang được phát tán trực tuyến, có thể yêu cầu các nền tảng vô hiệu hóa quyền truy cập của người dùng Singapore đối với những nội dung đó.
Nhưng luật chỉ là một lớp phòng vệ. Khi một hình ảnh giả đã xuất hiện trên Internet, hậu quả đối với nạn nhân có thể xảy ra trước cả khi cơ quan chức năng kịp can thiệp. Nó có thể bị tải xuống, sao chép, gửi vào nhóm kín, phát tán qua Telegram hoặc các nền tảng khác và tiếp tục tồn tại ở nhiều nơi ngay cả khi nguồn ban đầu đã bị xóa.
Vì vậy, điều đáng quan tâm nhất từ câu chuyện Singapore không phải là "AI tạo ảnh nhạy cảm sẽ bị phạt thế nào", mà là chúng ta đang bước vào thời kỳ mà hình ảnh của một người không còn hoàn toàn thuộc về người đó nữa nếu chúng được đưa lên Internet. Một bức ảnh bình thường có thể bị biến thành thứ hoàn toàn khác mà nạn nhân không hề hay biết.
Ở góc độ người dùng, có lẽ đây cũng là lúc chúng ta phải nhìn lại cách chia sẻ hình ảnh cá nhân trên mạng. Không nhất thiết phải cực đoan đến mức không đăng ảnh nữa, nhưng việc hạn chế công khai quá nhiều hình ảnh rõ khuôn mặt, thông tin cá nhân, lịch trình, địa điểm và các dữ liệu có thể giúp nhận diện một người là một lớp bảo vệ tương đối đơn giản.
AI đang khiến việc giả mạo danh tính trở nên dễ dàng hơn, vì vậy bảo vệ danh tính số cũng sẽ ngày càng trở thành một phần của an ninh mạng cá nhân. Singapore đang đưa vấn đề này vào luật; nhiều khả năng các quốc gia khác cũng sẽ phải đối mặt với câu hỏi tương tự khi công nghệ tạo ảnh ngày càng khó phân biệt thật - giả.
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
