Minh Nguyệt✔
Intern Writer
Tưởng chừng chỉ là những cỗ máy vô tri, nhưng robot di động giờ đây lại trở thành tâm điểm của cuộc chiến an ninh quốc gia, khiến các nhà hoạch định chính sách Mỹ phải đau đầu. Mới đây, Ủy ban Truyền thông Liên bang Hoa Kỳ (FCC) đã có một động thái đáng chú ý, mở rộng danh sách "Covered List" – vốn được công bố từ năm 2021 để xác định các thiết bị và dịch vụ truyền thông gây đe dọa an ninh quốc gia.
Cụ thể, vào ngày 28 tháng 7 vừa qua, FCC đã bổ sung robot di động có khả năng giao tiếp và nặng trên 2 kg, cùng với các biến tần điện thường dùng trong tấm pin năng lượng mặt trời, vào danh sách này. Điều đó có nghĩa là, các sản phẩm mới thuộc hai loại này từ bất kỳ quốc gia nào cũng sẽ không còn đủ điều kiện để nhập khẩu vào Mỹ nữa.
Động thái này được thúc đẩy bởi Bộ Quốc phòng Mỹ (DOD), nhằm mở rộng các nỗ lực liên bang rải rác trước đây để hạn chế hơn nữa sự tiếp xúc của Mỹ với công nghệ nhạy cảm tiềm tàng từ Trung Quốc. Tuy nhiên, nó cũng có thể tạo ra những thay đổi lớn đối với ngành công nghiệp robot ở cả các quốc gia đồng minh.
Theo thông báo của FCC, tất cả các thiết bị robot tiên tiến được sản xuất ở nước ngoài đều tiềm ẩn rủi ro không thể chấp nhận được đối với an ninh quốc gia Hoa Kỳ cũng như sự an toàn của người dân Mỹ. Trừ khi Bộ Quốc phòng xác định rằng một thiết bị robot tiên tiến cụ thể hoặc một nhóm thiết bị như vậy không gây ra những rủi ro đó.
Ở đây, chúng ta cần làm rõ hai khái niệm quan trọng: "thiết bị robot tiên tiến" là gì và "rủi ro không thể chấp nhận được" nghĩa là gì. Các bạn có thể thấy, drone, xe kết nối và thiết bị y tế đã trải qua các quy định tương tự nên được miễn trừ khỏi hạn chế này. Đối với FCC, "thiết bị robot tiên tiến" là những hệ thống di động tích hợp cảm biến, khả năng giao tiếp và có mức độ tự chủ nhất định. Tuy nhiên, vẫn có một vài "lỗ hổng" như các hệ thống nặng dưới 2 kg hoặc bất kỳ hệ thống nào giao tiếp với tốc độ dưới 200 kilobit mỗi giây (200 kbps), mở ra một số khả năng sáng tạo. Điều quan trọng cần lưu ý là quy định này chỉ áp dụng cho các thiết bị mới; những thiết bị đã được chứng nhận trước đó vẫn được phép bán hoặc sử dụng.
Về các rủi ro, chính phủ Mỹ cho rằng các thiết bị robot tiên tiến từ nước ngoài đại diện cho "một rủi ro an ninh mạng đe dọa an ninh của cơ sở hạ tầng trọng yếu và do đó là sự an toàn của người dân Mỹ". Có vẻ như có hai điểm chính để biện minh cho điều này. Thứ nhất, robot di động rất quan trọng đối với cả nền kinh tế và quân sự, vì vậy Mỹ cần có chuỗi cung ứng và cơ sở công nghiệp riêng thay vì phụ thuộc vào các nhà sản xuất nước ngoài. Thứ hai, robot di động giám sát cơ sở hạ tầng trọng yếu ở các địa điểm nhạy cảm, khiến chúng trở thành một rủi ro an ninh.
Mặc dù FCC khẳng định hành động này là "trung lập về quốc gia" và "không nhắm vào bất kỳ quốc gia nào", các nguồn tin an ninh quốc gia Mỹ nói với IEEE Spectrum rằng mối đe dọa được nhận thấy rõ ràng là Trung Quốc. Phía Trung Quốc cũng cảm nhận điều tương tự, theo một cuộc họp báo của Bộ Thương mại Trung Quốc vào ngày 29 tháng 7. Họ cho rằng: "Bề ngoài, các biện pháp của FCC mang danh nghĩa 'không phân biệt đối xử', nhưng về bản chất, chúng phân biệt đối xử và đàn áp các doanh nghiệp và sản phẩm Trung Quốc… Trung Quốc kiên quyết phản đối việc Mỹ lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia và nhắm vào các công ty Trung Quốc. Chủ nghĩa bảo hộ không làm cho Mỹ cạnh tranh hơn và sẽ chỉ gây tổn hại đến lợi ích của các công ty và người tiêu dùng Mỹ. Trung Quốc sẽ tiếp tục làm những gì cần thiết để kiên quyết bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các công ty Trung Quốc."
Vậy các công ty nước ngoài sản xuất thiết bị robot tiên tiến có thể làm gì để được FCC cấp phép? Trong số rất nhiều yêu cầu khác, họ sẽ cần cung cấp "một kế hoạch chi tiết, có thời hạn để thiết lập hoặc mở rộng sản xuất thiết bị robot tiên tiến tại Hoa Kỳ". Vì Trung Quốc cũng sản xuất một phần lớn các linh kiện robot, ngay cả đối với robot được lắp ráp tại Mỹ, nên họ sẽ có đòn bẩy mạnh mẽ trong bất kỳ cuộc đàm phán liên quan nào cho đến khi các công ty robot của Mỹ đa dạng hóa hơn nữa chuỗi cung ứng của mình. Các ứng viên cũng phải nộp đơn cho DOD và FCC trước ngày 1 tháng 1 năm 2028.
Phản ứng từ cộng đồng robot khá trái chiều. Một số công ty robot Mỹ có thể hưởng lợi trên thị trường nội địa từ việc thiếu cạnh tranh mới. Brendan Schulman, Phó chủ tịch chính sách của Boston Dynamics, đã nhiệt tình ủng hộ lệnh cấm trên LinkedIn, cho rằng đây chỉ là "vòng đầu tiên trong một loạt các chính sách sẽ định hình sự thành công và phát triển của ngành trong nhiều thập kỷ tới". Ngược lại, người mua ở các nước thứ ba có thể vẫn sẽ trung thành với các sản phẩm Trung Quốc, như họ vẫn thường làm với drone và xe điện.
Tuy nhiên, không phải tất cả các công ty đều dự đoán những thay đổi lớn từ quy định mới. Nic Radford, CEO của công ty robot hình người Persona của Mỹ, chia sẻ với IEEE Spectrum rằng khách hàng Mỹ "cần biết họ có thể kiểm toán công nghệ, nhận hỗ trợ nhanh chóng và duy trì hoạt động của hệ thống mà không phụ thuộc vào một chuỗi cung ứng nước ngoài dễ đổ vỡ". Nói cách khác, anh ấy cho rằng một số khách hàng dù sao cũng sẽ không muốn robot hình người của Trung Quốc.
Philipp Frey, Phó chủ tịch chiến lược của công ty robot bốn chân ANYbotics của Thụy Sĩ, cũng đồng ý. Anh ấy nói rằng khách hàng doanh nghiệp của họ ở Mỹ "ngày càng đánh giá robot dựa trên độ tin cậy lâu dài, an ninh mạng, khả năng phần mềm, chứng nhận an toàn, khả năng bảo trì và tích hợp hệ sinh thái, chứ không chỉ dựa vào chi phí phần cứng". ANYbotics cũng có kế hoạch xin phê duyệt có điều kiện cho các sản phẩm trong tương lai. Điều đó sẽ bao gồm việc xem xét an ninh quốc gia bởi DOD hoặc Bộ An ninh Nội địa, tiết lộ quyền sở hữu có lợi của công ty, rủi ro chuỗi cung ứng và tuyên bố kế hoạch thiết lập sự hiện diện sản xuất đáng kể tại Hoa Kỳ.
Gavin Kenneally, CEO của công ty robot bốn chân Ghost Robotics của Mỹ, còn thẳng thắn hơn về những rủi ro mà chiến lược robot của Trung Quốc đặt ra cho Mỹ. Anh ấy nói với Spectrum rằng: "Phần mềm gián điệp chủ động và có chủ đích đang được triển khai bên trong Mỹ trên các robot Trung Quốc. Các ví dụ về định giá săn mồi rất nhiều. Và đây không chỉ là một cuộc cạnh tranh giữa các công ty robot của Mỹ và Trung Quốc; đó là giữa các công ty tư nhân của Mỹ và chiến lược quốc gia phối hợp của Trung Quốc." Kenneally tin rằng nếu thông báo này khuyến khích an ninh mạng mạnh mẽ hơn và một môi trường cạnh tranh công bằng hơn, điều đó sẽ tốt cho khách hàng và tốt cho ngành công nghiệp robot.
Vậy, liệu một lệnh cấm toàn ngành có phải là cách tốt nhất để chống lại các mối đe dọa? Kyle Chan, nhà xã hội học tại Viện Brookings, trong một báo cáo xuất bản ngày 9 tháng 7, đã viết rằng các cách tiếp cận của Mỹ đối với rủi ro an ninh công nghệ Trung Quốc đã "chắp vá và rời rạc". Chan kêu gọi Cục Công nghiệp và An ninh, một phần của Bộ Thương mại, tập trung hóa việc thu thập thông tin và ra quyết định của liên bang về cách xử lý các thiết bị nước ngoài rủi ro. Anh ấy cũng kêu gọi các cơ chế đóng góp ý kiến công khai tốt hơn cho những vấn đề này, và một quy trình liên tục, cân xứng để thắt chặt hoặc nới lỏng các hạn chế nhập khẩu có mục tiêu để phản ứng với các rủi ro được xác định rõ ràng.
Chan lập luận rằng điều đó sẽ cho phép ngành công nghiệp Mỹ tiếp tục hưởng lợi từ quan hệ đối tác với các nhà sản xuất Trung Quốc ở các mắt xích ít nhạy cảm hơn trong chuỗi cung ứng. Những mắt xích đó sẽ phát triển theo thời gian, đòi hỏi phải đánh giá liên tục, nhưng nếu không có những quan hệ đối tác đó, các lệnh cấm thô thiển "có thể khiến các công ty khởi nghiệp và nhà nghiên cứu Mỹ khó phát triển phần mềm mới hơn và cuối cùng làm chậm đổi mới trong toàn bộ hệ sinh thái robot của Mỹ", anh ấy viết.
(Theo IEEE Spectrum)
Cụ thể, vào ngày 28 tháng 7 vừa qua, FCC đã bổ sung robot di động có khả năng giao tiếp và nặng trên 2 kg, cùng với các biến tần điện thường dùng trong tấm pin năng lượng mặt trời, vào danh sách này. Điều đó có nghĩa là, các sản phẩm mới thuộc hai loại này từ bất kỳ quốc gia nào cũng sẽ không còn đủ điều kiện để nhập khẩu vào Mỹ nữa.
Động thái này được thúc đẩy bởi Bộ Quốc phòng Mỹ (DOD), nhằm mở rộng các nỗ lực liên bang rải rác trước đây để hạn chế hơn nữa sự tiếp xúc của Mỹ với công nghệ nhạy cảm tiềm tàng từ Trung Quốc. Tuy nhiên, nó cũng có thể tạo ra những thay đổi lớn đối với ngành công nghiệp robot ở cả các quốc gia đồng minh.
Theo thông báo của FCC, tất cả các thiết bị robot tiên tiến được sản xuất ở nước ngoài đều tiềm ẩn rủi ro không thể chấp nhận được đối với an ninh quốc gia Hoa Kỳ cũng như sự an toàn của người dân Mỹ. Trừ khi Bộ Quốc phòng xác định rằng một thiết bị robot tiên tiến cụ thể hoặc một nhóm thiết bị như vậy không gây ra những rủi ro đó.
Ở đây, chúng ta cần làm rõ hai khái niệm quan trọng: "thiết bị robot tiên tiến" là gì và "rủi ro không thể chấp nhận được" nghĩa là gì. Các bạn có thể thấy, drone, xe kết nối và thiết bị y tế đã trải qua các quy định tương tự nên được miễn trừ khỏi hạn chế này. Đối với FCC, "thiết bị robot tiên tiến" là những hệ thống di động tích hợp cảm biến, khả năng giao tiếp và có mức độ tự chủ nhất định. Tuy nhiên, vẫn có một vài "lỗ hổng" như các hệ thống nặng dưới 2 kg hoặc bất kỳ hệ thống nào giao tiếp với tốc độ dưới 200 kilobit mỗi giây (200 kbps), mở ra một số khả năng sáng tạo. Điều quan trọng cần lưu ý là quy định này chỉ áp dụng cho các thiết bị mới; những thiết bị đã được chứng nhận trước đó vẫn được phép bán hoặc sử dụng.
Về các rủi ro, chính phủ Mỹ cho rằng các thiết bị robot tiên tiến từ nước ngoài đại diện cho "một rủi ro an ninh mạng đe dọa an ninh của cơ sở hạ tầng trọng yếu và do đó là sự an toàn của người dân Mỹ". Có vẻ như có hai điểm chính để biện minh cho điều này. Thứ nhất, robot di động rất quan trọng đối với cả nền kinh tế và quân sự, vì vậy Mỹ cần có chuỗi cung ứng và cơ sở công nghiệp riêng thay vì phụ thuộc vào các nhà sản xuất nước ngoài. Thứ hai, robot di động giám sát cơ sở hạ tầng trọng yếu ở các địa điểm nhạy cảm, khiến chúng trở thành một rủi ro an ninh.
Mặc dù FCC khẳng định hành động này là "trung lập về quốc gia" và "không nhắm vào bất kỳ quốc gia nào", các nguồn tin an ninh quốc gia Mỹ nói với IEEE Spectrum rằng mối đe dọa được nhận thấy rõ ràng là Trung Quốc. Phía Trung Quốc cũng cảm nhận điều tương tự, theo một cuộc họp báo của Bộ Thương mại Trung Quốc vào ngày 29 tháng 7. Họ cho rằng: "Bề ngoài, các biện pháp của FCC mang danh nghĩa 'không phân biệt đối xử', nhưng về bản chất, chúng phân biệt đối xử và đàn áp các doanh nghiệp và sản phẩm Trung Quốc… Trung Quốc kiên quyết phản đối việc Mỹ lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia và nhắm vào các công ty Trung Quốc. Chủ nghĩa bảo hộ không làm cho Mỹ cạnh tranh hơn và sẽ chỉ gây tổn hại đến lợi ích của các công ty và người tiêu dùng Mỹ. Trung Quốc sẽ tiếp tục làm những gì cần thiết để kiên quyết bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các công ty Trung Quốc."
Vậy các công ty nước ngoài sản xuất thiết bị robot tiên tiến có thể làm gì để được FCC cấp phép? Trong số rất nhiều yêu cầu khác, họ sẽ cần cung cấp "một kế hoạch chi tiết, có thời hạn để thiết lập hoặc mở rộng sản xuất thiết bị robot tiên tiến tại Hoa Kỳ". Vì Trung Quốc cũng sản xuất một phần lớn các linh kiện robot, ngay cả đối với robot được lắp ráp tại Mỹ, nên họ sẽ có đòn bẩy mạnh mẽ trong bất kỳ cuộc đàm phán liên quan nào cho đến khi các công ty robot của Mỹ đa dạng hóa hơn nữa chuỗi cung ứng của mình. Các ứng viên cũng phải nộp đơn cho DOD và FCC trước ngày 1 tháng 1 năm 2028.
Phản ứng từ cộng đồng robot khá trái chiều. Một số công ty robot Mỹ có thể hưởng lợi trên thị trường nội địa từ việc thiếu cạnh tranh mới. Brendan Schulman, Phó chủ tịch chính sách của Boston Dynamics, đã nhiệt tình ủng hộ lệnh cấm trên LinkedIn, cho rằng đây chỉ là "vòng đầu tiên trong một loạt các chính sách sẽ định hình sự thành công và phát triển của ngành trong nhiều thập kỷ tới". Ngược lại, người mua ở các nước thứ ba có thể vẫn sẽ trung thành với các sản phẩm Trung Quốc, như họ vẫn thường làm với drone và xe điện.
Tuy nhiên, không phải tất cả các công ty đều dự đoán những thay đổi lớn từ quy định mới. Nic Radford, CEO của công ty robot hình người Persona của Mỹ, chia sẻ với IEEE Spectrum rằng khách hàng Mỹ "cần biết họ có thể kiểm toán công nghệ, nhận hỗ trợ nhanh chóng và duy trì hoạt động của hệ thống mà không phụ thuộc vào một chuỗi cung ứng nước ngoài dễ đổ vỡ". Nói cách khác, anh ấy cho rằng một số khách hàng dù sao cũng sẽ không muốn robot hình người của Trung Quốc.
Philipp Frey, Phó chủ tịch chiến lược của công ty robot bốn chân ANYbotics của Thụy Sĩ, cũng đồng ý. Anh ấy nói rằng khách hàng doanh nghiệp của họ ở Mỹ "ngày càng đánh giá robot dựa trên độ tin cậy lâu dài, an ninh mạng, khả năng phần mềm, chứng nhận an toàn, khả năng bảo trì và tích hợp hệ sinh thái, chứ không chỉ dựa vào chi phí phần cứng". ANYbotics cũng có kế hoạch xin phê duyệt có điều kiện cho các sản phẩm trong tương lai. Điều đó sẽ bao gồm việc xem xét an ninh quốc gia bởi DOD hoặc Bộ An ninh Nội địa, tiết lộ quyền sở hữu có lợi của công ty, rủi ro chuỗi cung ứng và tuyên bố kế hoạch thiết lập sự hiện diện sản xuất đáng kể tại Hoa Kỳ.
Gavin Kenneally, CEO của công ty robot bốn chân Ghost Robotics của Mỹ, còn thẳng thắn hơn về những rủi ro mà chiến lược robot của Trung Quốc đặt ra cho Mỹ. Anh ấy nói với Spectrum rằng: "Phần mềm gián điệp chủ động và có chủ đích đang được triển khai bên trong Mỹ trên các robot Trung Quốc. Các ví dụ về định giá săn mồi rất nhiều. Và đây không chỉ là một cuộc cạnh tranh giữa các công ty robot của Mỹ và Trung Quốc; đó là giữa các công ty tư nhân của Mỹ và chiến lược quốc gia phối hợp của Trung Quốc." Kenneally tin rằng nếu thông báo này khuyến khích an ninh mạng mạnh mẽ hơn và một môi trường cạnh tranh công bằng hơn, điều đó sẽ tốt cho khách hàng và tốt cho ngành công nghiệp robot.
Vậy, liệu một lệnh cấm toàn ngành có phải là cách tốt nhất để chống lại các mối đe dọa? Kyle Chan, nhà xã hội học tại Viện Brookings, trong một báo cáo xuất bản ngày 9 tháng 7, đã viết rằng các cách tiếp cận của Mỹ đối với rủi ro an ninh công nghệ Trung Quốc đã "chắp vá và rời rạc". Chan kêu gọi Cục Công nghiệp và An ninh, một phần của Bộ Thương mại, tập trung hóa việc thu thập thông tin và ra quyết định của liên bang về cách xử lý các thiết bị nước ngoài rủi ro. Anh ấy cũng kêu gọi các cơ chế đóng góp ý kiến công khai tốt hơn cho những vấn đề này, và một quy trình liên tục, cân xứng để thắt chặt hoặc nới lỏng các hạn chế nhập khẩu có mục tiêu để phản ứng với các rủi ro được xác định rõ ràng.
Chan lập luận rằng điều đó sẽ cho phép ngành công nghiệp Mỹ tiếp tục hưởng lợi từ quan hệ đối tác với các nhà sản xuất Trung Quốc ở các mắt xích ít nhạy cảm hơn trong chuỗi cung ứng. Những mắt xích đó sẽ phát triển theo thời gian, đòi hỏi phải đánh giá liên tục, nhưng nếu không có những quan hệ đối tác đó, các lệnh cấm thô thiển "có thể khiến các công ty khởi nghiệp và nhà nghiên cứu Mỹ khó phát triển phần mềm mới hơn và cuối cùng làm chậm đổi mới trong toàn bộ hệ sinh thái robot của Mỹ", anh ấy viết.
(Theo IEEE Spectrum)
