Bui Nhat Minh
Intern Writer
Khi chưa có máy điều hòa hay quạt điện hiện đại, con người ở các vùng sa mạc nóng bậc nhất thế giới đã nghĩ ra một giải pháp làm mát cực kỳ thông minh: xây những “tháp bắt gió” khổng lồ để đưa luồng không khí mát vào nhà.
Công nghệ cổ xưa này xuất hiện từ hàng nghìn năm trước tại khu vực Ba Tư cổ đại, đặc biệt phổ biến ở thành phố Yazd của Iran – nơi nhiệt độ mùa hè có thể vượt ngưỡng 50 độ C. Đến nay, nhiều nhà khoa học và kiến trúc sư hiện đại vẫn đang nghiên cứu lại mô hình này như một giải pháp tiết kiệm điện và thân thiện môi trường.
Khi gió thổi vào tháp, không khí sẽ được dẫn xuống bên dưới nhà thông qua hệ thống đường dẫn bên trong. Trong nhiều công trình cổ, luồng khí còn được đi qua bể nước ngầm để giảm nhiệt trước khi lan tỏa khắp không gian sống.
Sau khi hấp thụ hơi nóng trong nhà, luồng không khí ấm sẽ bốc ngược lên và thoát ra ngoài nhờ chênh lệch áp suất. Nhờ vậy, bên trong nhà luôn duy trì cảm giác mát mẻ dù bên ngoài là cái nóng khắc nghiệt của sa mạc.
Điều đáng chú ý là toàn bộ hệ thống hoạt động hoàn toàn tự nhiên, không cần điện hay máy móc cơ học. Chính vì thế, đây được xem là một trong những công nghệ làm mát thụ động thông minh nhất của thế giới cổ đại.
Yazd hiện được mệnh danh là “thành phố của những tháp đón gió”, với hàng loạt công trình cổ vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Năm 2017, UNESCO cũng công nhận thành phố này là Di sản Thế giới nhờ giá trị kiến trúc và kỹ thuật độc đáo.
Tại Anh, hàng nghìn biến thể hiện đại của tháp đón gió từng được lắp đặt trên mái các bệnh viện, trường học và trung tâm thương mại nhằm hỗ trợ thông gió tự nhiên cho tòa nhà.
Ở Mỹ, Trung tâm đón khách của Công viên Quốc gia Zion tại bang Utah cũng ứng dụng công nghệ lấy cảm hứng từ tháp đón gió Ba Tư. Nhờ đó, nhiệt độ bên trong công trình có thể thấp hơn bên ngoài tới hơn 10 độ C mà gần như không cần phụ thuộc nhiều vào điều hòa.
Trong bối cảnh thế giới đối mặt với biến đổi khí hậu và chi phí điện năng ngày càng tăng, nhiều chuyên gia cho rằng những công nghệ làm mát cổ xưa như tháp đón gió có thể sẽ được “hồi sinh” trong tương lai.
Sau hàng nghìn năm, người Ba Tư cổ đại có lẽ đã để lại cho thế giới không chỉ một công trình kiến trúc độc đáo, mà còn là lời gợi ý cho cách con người sống hài hòa hơn với thiên nhiên giữa thời đại nóng lên toàn cầu.
Công nghệ cổ xưa này xuất hiện từ hàng nghìn năm trước tại khu vực Ba Tư cổ đại, đặc biệt phổ biến ở thành phố Yazd của Iran – nơi nhiệt độ mùa hè có thể vượt ngưỡng 50 độ C. Đến nay, nhiều nhà khoa học và kiến trúc sư hiện đại vẫn đang nghiên cứu lại mô hình này như một giải pháp tiết kiệm điện và thân thiện môi trường.
Bí quyết làm mát giữa sa mạc hơn 50 độ C
Những công trình đặc biệt này được gọi là bâdgir, hay “tháp đón gió”. Chúng thường được xây cao trên mái nhà với nhiều khe thông gió hướng ra các phía để hứng lấy luồng gió tự nhiên.Khi gió thổi vào tháp, không khí sẽ được dẫn xuống bên dưới nhà thông qua hệ thống đường dẫn bên trong. Trong nhiều công trình cổ, luồng khí còn được đi qua bể nước ngầm để giảm nhiệt trước khi lan tỏa khắp không gian sống.
Sau khi hấp thụ hơi nóng trong nhà, luồng không khí ấm sẽ bốc ngược lên và thoát ra ngoài nhờ chênh lệch áp suất. Nhờ vậy, bên trong nhà luôn duy trì cảm giác mát mẻ dù bên ngoài là cái nóng khắc nghiệt của sa mạc.
Điều đáng chú ý là toàn bộ hệ thống hoạt động hoàn toàn tự nhiên, không cần điện hay máy móc cơ học. Chính vì thế, đây được xem là một trong những công nghệ làm mát thụ động thông minh nhất của thế giới cổ đại.
Yazd hiện được mệnh danh là “thành phố của những tháp đón gió”, với hàng loạt công trình cổ vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Năm 2017, UNESCO cũng công nhận thành phố này là Di sản Thế giới nhờ giá trị kiến trúc và kỹ thuật độc đáo.
Công nghệ cổ xưa đang được thế giới nghiên cứu lại
Không chỉ dừng lại ở Iran, mô hình tháp đón gió sau đó lan rộng sang nhiều khu vực Trung Đông, Bắc Phi và thậm chí cả châu Âu.Tại Anh, hàng nghìn biến thể hiện đại của tháp đón gió từng được lắp đặt trên mái các bệnh viện, trường học và trung tâm thương mại nhằm hỗ trợ thông gió tự nhiên cho tòa nhà.
Ở Mỹ, Trung tâm đón khách của Công viên Quốc gia Zion tại bang Utah cũng ứng dụng công nghệ lấy cảm hứng từ tháp đón gió Ba Tư. Nhờ đó, nhiệt độ bên trong công trình có thể thấp hơn bên ngoài tới hơn 10 độ C mà gần như không cần phụ thuộc nhiều vào điều hòa.
Trong bối cảnh thế giới đối mặt với biến đổi khí hậu và chi phí điện năng ngày càng tăng, nhiều chuyên gia cho rằng những công nghệ làm mát cổ xưa như tháp đón gió có thể sẽ được “hồi sinh” trong tương lai.
Sau hàng nghìn năm, người Ba Tư cổ đại có lẽ đã để lại cho thế giới không chỉ một công trình kiến trúc độc đáo, mà còn là lời gợi ý cho cách con người sống hài hòa hơn với thiên nhiên giữa thời đại nóng lên toàn cầu.
