Nhật Bản lập kỷ lục mới về... số người được bồi thường vì làm việc quá sức

[The Storm Riders]

1.310 người tại Nhật Bản được công nhận và hưởng chế độ bồi thường do tử vong hoặc mắc bệnh liên quan đến làm việc quá sức trong năm tài khóa 2025. Đây là năm thứ tư liên tiếp chỉ số này lập kỷ lục mới, trong khi Chính phủ Nhật Bản đang cân nhắc nới lỏng một số quy định lao động.

Bộ Y tế Nhật Bản công bố ngày 15/7, có 1.310 người được hưởng chế độ bồi thường liên quan đến làm việc quá sức, tăng nhẹ so với mức 1.305 người của năm tài khóa 2024. Đây là năm thứ tư liên tiếp con số này lập đỉnh mới.

Mức tăng không lớn, nhưng xu hướng kéo dài cho thấy sức khỏe người lao động Nhật Bản vẫn là vấn đề đáng lo. Đáng chú ý, số liệu được đưa ra trong lúc Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi đang xem xét nới lỏng một số quy định lao động nhằm tạo điều kiện kéo dài thời gian làm việc.

"Karoshi" giảm, nhưng các ca rối loạn tâm thần vẫn tăng​

Trong tổng số trên có 145 trường hợp “karoshi”, thuật ngữ chỉ các ca tử vong hoặc tự vẫn vì làm việc quá sức. Con số này giảm 14 trường hợp so với năm trước.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến rối loạn tâm thần gồm:

• Mâu thuẫn với cấp trên: 1.061 trường hợp.
• Bị người lạm quyền quấy rối tại nơi làm việc: 403 trường hợp.
• Khối lượng hoặc tính chất công việc thay đổi đột ngột: 353 trường hợp.

Theo Bộ Y tế Nhật Bản, nguy cơ mắc bệnh hoặc tử vong do làm việc quá sức tập trung nhiều ở những ngành mà việc cải cách giờ làm và kiểm soát làm thêm vẫn diễn ra chậm.

Nhiều ngành vẫn dựa vào giờ làm kéo dài​

Bà Yoshie Komuro, Chủ tịch kiêm CEO Công ty tư vấn Work-Life Balance, cho rằng nhiều doanh nghiệp Nhật Bản vẫn phụ thuộc vào thời gian làm việc kéo dài và khối lượng công việc lớn để duy trì hoạt động.

Theo bà, nhiều quốc gia đang đối mặt với tình trạng thiếu lao động do dân số già hóa đã tiến hành cải cách mạnh về thời gian làm việc. Nhật Bản lại đang đi theo hướng ngược lại khi một bộ phận lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng thiếu nhân lực nên được giải quyết bằng cách để mỗi nhân viên làm việc nhiều giờ hơn.

Các nhóm nghề như tài xế xe buýt, tài xế xe tải, bác sĩ và công nhân xây dựng vẫn thường xuyên phải làm việc kéo dài, kéo theo nhiều vấn đề sức khỏe. Nhật Bản đã áp dụng giới hạn làm thêm với các ngành này từ tháng 4/2024, nhưng vẫn tồn tại nhiều ngoại lệ.

Tài xế có thể được phép làm thêm tối đa 960 giờ mỗi năm, trong khi một số bác sĩ có thể làm thêm tới 1.860 giờ mỗi năm. Một khảo sát khác do Bộ Y tế Nhật Bản công bố đầu tuần cũng cho thấy 15% bác sĩ tại các bệnh viện vẫn làm thêm vượt 960 giờ mỗi năm.

Đề xuất tăng tiền làm thêm​

Bà Komuro cho rằng Chính phủ Nhật Bản cần nâng mức tiền trả cho giờ làm thêm lên ít nhất 150% lương thông thường, thay vì 125% như hiện nay. Theo bà, cách này có thể giúp hạn chế tình trạng làm việc quá sức.

Bà cảnh báo nếu không cải cách, Nhật Bản có nguy cơ tiếp tục đánh mất lực lượng lao động trong bối cảnh dân số ngày càng già hóa. Hệ quả sẽ không chỉ ảnh hưởng đến người lao động mà còn gây thiệt hại cho chính các doanh nghiệp.