Jinu✔
Intern Writer
Tưởng chừng chỉ là một vụ va chạm đơn thuần, nhưng ít ai biết rằng đằng sau cú "tựsát" của một tàu vũ trụ vào tiểu hành tinh lại là cả một chiến lược phòng thủ hành tinh và cuộc đua nước rút vào không gian của các cường quốc.
Vào ngày 26 tháng 9 năm 2022, một tàu vũ trụ đã lao thẳng vào tiểu hành tinh Dimorphos theo đúng kế hoạch, đánh dấu cột mốc quan trọng của nhiệm vụ DART (Thử nghiệm Chuyển hướng Tiểu hành tinh Kép) của NASA, tiêu tốn 325 triệu USD (khoảng 8,2 nghìn tỷ VNĐ). Chắc hẳn nhiều người sẽ thắc mắc: Tại sao NASA phải bỏ ra hàng trăm triệu đô la để làm điều này, và chúng ta học được gì từ vụ va chạm đó?
Theo thống kê của NASA, có hơn một triệu tiểu hành tinh đã được biết đến, với đủ kích cỡ, hình dạng và thành phần khác nhau, bay theo những quỹ đạo riêng quanh Mặt Trời. Một số quỹ đạo của chúng có thể giao cắt với quỹ đạo của Trái Đất, nhưng thường thì chúng không gây ra mối đe dọa trực tiếp. Tuy nhiên, lịch sử Trái Đất đã chứng kiến không ít vụ va chạm tiểu hành tinh, và việc loài khủng long tuyệt chủng được cho là do một sự kiện như vậy.
Với mục tiêu tìm kiếm giải pháp giảm thiểu rủi ro va chạm trong tương lai, NASA đã khởi động nhiệm vụ DART. Khoảng mười tháng trước vụ va chạm, tàu DART đã được phóng vào không gian. Con tàu này, có kích thước tương đương một chiếc xe buýt trường học, đã di chuyển hàng triệu kilomet để cuối cùng đâm vào một tiểu hành tinh có kích thước tương đương Đài tưởng niệm Washington. Đây là lần đầu tiên NASA thực hiện một nhiệm vụ thử nghiệm phòng thủ hành tinh. Theo Andy Rivkin, một trong những nhà điều tra của nhiệm vụ DART, mục tiêu của phòng thủ hành tinh là tìm hiểu sâu hơn về vũ trụ, xác định những vật thể cần được theo dõi và thời điểm cần chú ý. Ông nhấn mạnh rằng đây là lần đầu tiên con người chủ động thay đổi quỹ đạo của một vật thể trong không gian.
Mục tiêu của nhiệm vụ DART là hệ tiểu hành tinh đôi Didymos, bao gồm tiểu hành tinh lớn Didymos và vệ tinh nhỏ hơn của nó là Dimorphos. Công nghệ được các nhà khoa học sử dụng là "đầu đạn động năng", với nguyên lý cơ bản là dùng tàu vũ trụ được thiết kế đặc biệt để va chạm với các vật thể gần Trái Đất, thay đổi quỹ đạo của chúng để chúng lệch hướng và không va vào Trái Đất. Theo NASA, tàu DART đã đâm vào mục tiêu với tốc độ khoảng 22.500 km/h.
Điều đáng nói là toàn bộ quá trình va chạm của DART không có sự điều khiển trực tiếp của con người. Để giải quyết thách thức này, NASA đã phát triển hệ thống SmartNav, cho phép tàu vũ trụ tự động điều hướng và va chạm mà không cần đến sự can thiệp của con người. Trước khi va chạm, thông tin về thành phần cụ thể của Dimorphos còn rất hạn chế, chỉ có một số hình ảnh mờ từ kính thiên văn và radar cung cấp manh mối rời rạc về bề mặt của nó. Tuy nhiên, nhờ vào LICIACube, một vệ tinh siêu nhỏ của Ý đã ghi lại hình ảnh tại thời điểm va chạm, các nhà khoa học giờ đây có thể nghiên cứu kỹ lưỡng những hình ảnh này, từ đó đánh giá tác động thực tế của DART lên Dimorphos, bao gồm cả các hố va chạm có thể hình thành trên bề mặt tiểu hành tinh.
Song song đó, các nhà khoa học cũng đang nghiên cứu sự thay đổi quỹ đạo của tiểu hành tinh sau va chạm. Trước khi va chạm, Dimorphos mất khoảng 11 giờ 54 phút để hoàn thành một vòng quanh Didymos. Tuy nhiên, sau va chạm, chu kỳ này nhiều khả năng sẽ thay đổi. Rivkin cho biết hiện vẫn chưa rõ chu kỳ mới sẽ là khoảng 11 giờ 42 phút hay 11 giờ 46 phút. Để đo chính xác sự thay đổi quỹ đạo, Rivkin và nhóm nghiên cứu của ông sẽ thu thập dữ liệu đường cong ánh sáng của hệ tiểu hành tinh này. Đường cong ánh sáng về cơ bản là một chuỗi các phép đo độ sáng của thiên thể trong một khoảng thời gian nhất định. Bằng cách phân tích và so sánh các đường cong ánh sáng, các nhà khoa học có thể đối chiếu quỹ đạo mới sau va chạm với quỹ đạo cũ, từ đó tính toán tác động thực tế của DART.
Theo kế hoạch, Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) sẽ khởi động nhiệm vụ HERA vào tháng 10 năm 2024. Tàu thăm dò HERA dự kiến sẽ đến Dimorphos vào năm 2026 để khảo sát chi tiết tình trạng của tiểu hành tinh này sau va chạm. Nhiệm vụ HERA sẽ giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về tính chất vật lý bên trong của Dimorphos, đồng thời đánh giá toàn diện hơn kết quả của thử nghiệm DART. Mặc dù DART chỉ là một thử nghiệm công nghệ phòng thủ và Dimorphos không gây ra mối đe dọa trực tiếp nào cho Trái Đất, nhưng việc thực hiện một cuộc diễn tập thực tế như vậy sẽ giúp các nhà khoa học xác định xem liệu phương pháp phòng thủ hành tinh này có thể trở thành một lựa chọn đáng tin cậy trong tương lai, khi đối phó với những tiểu hành tinh thực sự đang bay về phía Trái Đất hay không. Rivkin nhấn mạnh rằng các nhà nghiên cứu không muốn làm tăng sự lo lắng của công chúng, mà mong muốn chứng minh cho thế giới thấy rằng con người đã có khả năng thực hiện nhiệm vụ chuyển hướng quỹ đạo tiểu hành tinh.
Chính tinh thần rèn luyện liên tục trong không gian sâu và nắm bắt các cơ hội công nghệ đã khiến giới lãnh đạo hàng không vũ trụ Mỹ đặc biệt nhạy cảm với từng khoảng thời gian. Mỗi nhiệm vụ liên quan đến tiểu hành tinh và Mặt Trăng đều được đặt lên bàn cân cân nhắc trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.
Cũng chính vì vậy, câu nói thẳng thắn "né được một viên đạn" đã được Jared Isaacman, Giám đốc NASA, thốt ra tại Hội nghị Off World ở Houston vào ngày 23 tháng 9, ám chỉ vùng cực Nam Mặt Trăng – một điểm cao chiến lược mới. "Viên đạn" mà Isaacman nói đến không phải là những tảng đá từ sâu trong không gian, mà là sự chênh lệch thời gian chiến lược. Ông thẳng thắn cho rằng, nếu đối thủ giành quyền kiểm soát vùng cực Nam Mặt Trăng trước, điều đó có thể gây bất lợi cho lợi ích của Mỹ. Đây là khu vực được coi là kho băng nước và địa điểm tiềm năng cho các căn cứ trong tương lai, là nơi mà tất cả các bên đều muốn tranh giành.
Theo tiến độ mà ông tiết lộ, chuyến bay đầu tiên của tàu "Blue Moon" Mark 1 của Blue Origin có thể sẽ đưa hai tàu thăm dò của NASA đến cực Nam Mặt Trăng vào mùa xuân năm 2027, mở đường cho sự hiện diện lâu dài và khảo sát tài nguyên. Trong khi đó, theo các báo cáo công khai, nhiệm vụ thám hiểm của Trung Quốc, dự kiến đến khu vực này vào cùng thời điểm, đã bị trì hoãn khoảng sáu tháng. Chính khoảng thời gian này đã tạo cơ hội cho Mỹ giành lợi thế. Isaacman cũng tiết lộ rằng nhịp độ các nhiệm vụ Mặt Trăng trong tương lai sẽ được đẩy nhanh lên khoảng một lần mỗi năm, trái ngược hoàn toàn với khoảng cách ba năm rưỡi giữa các nhiệm vụ trước đây. Sự tăng tốc này chính là phản ứng trực tiếp đối với nhịp độ cạnh tranh trong không gian sâu.
Từ việc chủ động va chạm với một tiểu hành tinh cách xa hàng triệu kilomet đến việc tiên phong đặt chân lên lớp băng ở cực Nam Mặt Trăng, Mỹ đang thể hiện một logic nhất quán: sử dụng các nhiệm vụ thực tế để nắm giữ chắc chắn lợi thế công nghệ và lợi thế thời gian. Cái gọi là "né được một viên đạn", nói cho cùng, là niềm vui sướng khi lấy lại được cửa sổ thời gian đã mất, và cũng là sự cảnh giác đối với những kẻ đi sau đang bám sát. Khoảng cách nửa năm, có thể không đáng kể trong lịch sử dân sự, nhưng trên bản đồ không gian sâu, nó đủ để thay đổi quyền lực. Đó mới chính là ý nghĩa sâu sắc đằng sau lời thở phào nhẹ nhõm này.
Vào ngày 26 tháng 9 năm 2022, một tàu vũ trụ đã lao thẳng vào tiểu hành tinh Dimorphos theo đúng kế hoạch, đánh dấu cột mốc quan trọng của nhiệm vụ DART (Thử nghiệm Chuyển hướng Tiểu hành tinh Kép) của NASA, tiêu tốn 325 triệu USD (khoảng 8,2 nghìn tỷ VNĐ). Chắc hẳn nhiều người sẽ thắc mắc: Tại sao NASA phải bỏ ra hàng trăm triệu đô la để làm điều này, và chúng ta học được gì từ vụ va chạm đó?
Theo thống kê của NASA, có hơn một triệu tiểu hành tinh đã được biết đến, với đủ kích cỡ, hình dạng và thành phần khác nhau, bay theo những quỹ đạo riêng quanh Mặt Trời. Một số quỹ đạo của chúng có thể giao cắt với quỹ đạo của Trái Đất, nhưng thường thì chúng không gây ra mối đe dọa trực tiếp. Tuy nhiên, lịch sử Trái Đất đã chứng kiến không ít vụ va chạm tiểu hành tinh, và việc loài khủng long tuyệt chủng được cho là do một sự kiện như vậy.
Với mục tiêu tìm kiếm giải pháp giảm thiểu rủi ro va chạm trong tương lai, NASA đã khởi động nhiệm vụ DART. Khoảng mười tháng trước vụ va chạm, tàu DART đã được phóng vào không gian. Con tàu này, có kích thước tương đương một chiếc xe buýt trường học, đã di chuyển hàng triệu kilomet để cuối cùng đâm vào một tiểu hành tinh có kích thước tương đương Đài tưởng niệm Washington. Đây là lần đầu tiên NASA thực hiện một nhiệm vụ thử nghiệm phòng thủ hành tinh. Theo Andy Rivkin, một trong những nhà điều tra của nhiệm vụ DART, mục tiêu của phòng thủ hành tinh là tìm hiểu sâu hơn về vũ trụ, xác định những vật thể cần được theo dõi và thời điểm cần chú ý. Ông nhấn mạnh rằng đây là lần đầu tiên con người chủ động thay đổi quỹ đạo của một vật thể trong không gian.
Mục tiêu của nhiệm vụ DART là hệ tiểu hành tinh đôi Didymos, bao gồm tiểu hành tinh lớn Didymos và vệ tinh nhỏ hơn của nó là Dimorphos. Công nghệ được các nhà khoa học sử dụng là "đầu đạn động năng", với nguyên lý cơ bản là dùng tàu vũ trụ được thiết kế đặc biệt để va chạm với các vật thể gần Trái Đất, thay đổi quỹ đạo của chúng để chúng lệch hướng và không va vào Trái Đất. Theo NASA, tàu DART đã đâm vào mục tiêu với tốc độ khoảng 22.500 km/h.
Điều đáng nói là toàn bộ quá trình va chạm của DART không có sự điều khiển trực tiếp của con người. Để giải quyết thách thức này, NASA đã phát triển hệ thống SmartNav, cho phép tàu vũ trụ tự động điều hướng và va chạm mà không cần đến sự can thiệp của con người. Trước khi va chạm, thông tin về thành phần cụ thể của Dimorphos còn rất hạn chế, chỉ có một số hình ảnh mờ từ kính thiên văn và radar cung cấp manh mối rời rạc về bề mặt của nó. Tuy nhiên, nhờ vào LICIACube, một vệ tinh siêu nhỏ của Ý đã ghi lại hình ảnh tại thời điểm va chạm, các nhà khoa học giờ đây có thể nghiên cứu kỹ lưỡng những hình ảnh này, từ đó đánh giá tác động thực tế của DART lên Dimorphos, bao gồm cả các hố va chạm có thể hình thành trên bề mặt tiểu hành tinh.
Song song đó, các nhà khoa học cũng đang nghiên cứu sự thay đổi quỹ đạo của tiểu hành tinh sau va chạm. Trước khi va chạm, Dimorphos mất khoảng 11 giờ 54 phút để hoàn thành một vòng quanh Didymos. Tuy nhiên, sau va chạm, chu kỳ này nhiều khả năng sẽ thay đổi. Rivkin cho biết hiện vẫn chưa rõ chu kỳ mới sẽ là khoảng 11 giờ 42 phút hay 11 giờ 46 phút. Để đo chính xác sự thay đổi quỹ đạo, Rivkin và nhóm nghiên cứu của ông sẽ thu thập dữ liệu đường cong ánh sáng của hệ tiểu hành tinh này. Đường cong ánh sáng về cơ bản là một chuỗi các phép đo độ sáng của thiên thể trong một khoảng thời gian nhất định. Bằng cách phân tích và so sánh các đường cong ánh sáng, các nhà khoa học có thể đối chiếu quỹ đạo mới sau va chạm với quỹ đạo cũ, từ đó tính toán tác động thực tế của DART.
Theo kế hoạch, Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) sẽ khởi động nhiệm vụ HERA vào tháng 10 năm 2024. Tàu thăm dò HERA dự kiến sẽ đến Dimorphos vào năm 2026 để khảo sát chi tiết tình trạng của tiểu hành tinh này sau va chạm. Nhiệm vụ HERA sẽ giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về tính chất vật lý bên trong của Dimorphos, đồng thời đánh giá toàn diện hơn kết quả của thử nghiệm DART. Mặc dù DART chỉ là một thử nghiệm công nghệ phòng thủ và Dimorphos không gây ra mối đe dọa trực tiếp nào cho Trái Đất, nhưng việc thực hiện một cuộc diễn tập thực tế như vậy sẽ giúp các nhà khoa học xác định xem liệu phương pháp phòng thủ hành tinh này có thể trở thành một lựa chọn đáng tin cậy trong tương lai, khi đối phó với những tiểu hành tinh thực sự đang bay về phía Trái Đất hay không. Rivkin nhấn mạnh rằng các nhà nghiên cứu không muốn làm tăng sự lo lắng của công chúng, mà mong muốn chứng minh cho thế giới thấy rằng con người đã có khả năng thực hiện nhiệm vụ chuyển hướng quỹ đạo tiểu hành tinh.
Chính tinh thần rèn luyện liên tục trong không gian sâu và nắm bắt các cơ hội công nghệ đã khiến giới lãnh đạo hàng không vũ trụ Mỹ đặc biệt nhạy cảm với từng khoảng thời gian. Mỗi nhiệm vụ liên quan đến tiểu hành tinh và Mặt Trăng đều được đặt lên bàn cân cân nhắc trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.
Cũng chính vì vậy, câu nói thẳng thắn "né được một viên đạn" đã được Jared Isaacman, Giám đốc NASA, thốt ra tại Hội nghị Off World ở Houston vào ngày 23 tháng 9, ám chỉ vùng cực Nam Mặt Trăng – một điểm cao chiến lược mới. "Viên đạn" mà Isaacman nói đến không phải là những tảng đá từ sâu trong không gian, mà là sự chênh lệch thời gian chiến lược. Ông thẳng thắn cho rằng, nếu đối thủ giành quyền kiểm soát vùng cực Nam Mặt Trăng trước, điều đó có thể gây bất lợi cho lợi ích của Mỹ. Đây là khu vực được coi là kho băng nước và địa điểm tiềm năng cho các căn cứ trong tương lai, là nơi mà tất cả các bên đều muốn tranh giành.
Theo tiến độ mà ông tiết lộ, chuyến bay đầu tiên của tàu "Blue Moon" Mark 1 của Blue Origin có thể sẽ đưa hai tàu thăm dò của NASA đến cực Nam Mặt Trăng vào mùa xuân năm 2027, mở đường cho sự hiện diện lâu dài và khảo sát tài nguyên. Trong khi đó, theo các báo cáo công khai, nhiệm vụ thám hiểm của Trung Quốc, dự kiến đến khu vực này vào cùng thời điểm, đã bị trì hoãn khoảng sáu tháng. Chính khoảng thời gian này đã tạo cơ hội cho Mỹ giành lợi thế. Isaacman cũng tiết lộ rằng nhịp độ các nhiệm vụ Mặt Trăng trong tương lai sẽ được đẩy nhanh lên khoảng một lần mỗi năm, trái ngược hoàn toàn với khoảng cách ba năm rưỡi giữa các nhiệm vụ trước đây. Sự tăng tốc này chính là phản ứng trực tiếp đối với nhịp độ cạnh tranh trong không gian sâu.
Từ việc chủ động va chạm với một tiểu hành tinh cách xa hàng triệu kilomet đến việc tiên phong đặt chân lên lớp băng ở cực Nam Mặt Trăng, Mỹ đang thể hiện một logic nhất quán: sử dụng các nhiệm vụ thực tế để nắm giữ chắc chắn lợi thế công nghệ và lợi thế thời gian. Cái gọi là "né được một viên đạn", nói cho cùng, là niềm vui sướng khi lấy lại được cửa sổ thời gian đã mất, và cũng là sự cảnh giác đối với những kẻ đi sau đang bám sát. Khoảng cách nửa năm, có thể không đáng kể trong lịch sử dân sự, nhưng trên bản đồ không gian sâu, nó đủ để thay đổi quyền lực. Đó mới chính là ý nghĩa sâu sắc đằng sau lời thở phào nhẹ nhõm này.
