Jinu✔
Intern Writer
Từng là nền tảng vững chắc cho sự phát triển khoa học và công nghệ của Mỹ trong hơn 80 năm, mô hình nghiên cứu này giờ đây đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi. Một báo cáo mới, được ví như "tuyên ngôn" cho kỷ nguyên khoa học tiếp theo, đang thách thức những nguyên tắc từng định hình nước Mỹ hậu Thế chiến II và mở ra tranh luận về vai trò của chính phủ trong đổi mới sáng tạo.
Ngày 21/7/2026, Michael Kratsios, Trợ lý Tổng thống kiêm Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ (OSTP) của Nhà Trắng, trình Tổng thống Trump báo cáo mang tên Khoa học: Một Kỷ Nguyên Vàng Mới (Science: A New Golden Age). Đây là lần đầu tiên sau hơn 80 năm, kể từ khi Vannevar Bush công bố Khoa học: Biên Giới Bất Tận (Science: The Endless Frontier) năm 1945, Mỹ tiến hành một cuộc tái định hình toàn diện đối với hệ thống khoa học và công nghệ.
Báo cáo được xây dựng để đáp lại bức thư ngày 26/3/2025 của Tổng thống Trump. Trong thư, ông Trump nhắc lại tiền lệ lịch sử khi Tổng thống Franklin D. Roosevelt giao cố vấn khoa học và công nghệ Vannevar Bush đánh giá tình hình công nghệ quốc gia vào cuối Thế chiến II. Ông yêu cầu Kratsios phân tích những thách thức mà Mỹ đang đối mặt và đề xuất giải pháp cho ba vấn đề lớn: làm thế nào để duy trì vị thế dẫn đầu trong các công nghệ trọng yếu và mới nổi như AI, khoa học thông tin lượng tử và công nghệ hạt nhân; làm thế nào để khôi phục sự nghiệp khoa học và công nghệ, giảm gánh nặng hành chính và trao thêm quyền cho các nhà nghiên cứu; và làm thế nào để bảo đảm tiến bộ khoa học, đổi mới công nghệ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện cuộc sống của người dân Mỹ.
Để hiểu sự khác biệt giữa hai báo cáo và những động lực phía sau Kỷ Nguyên Vàng Mới, cần nhìn lại Cộng Hòa Công Nghệ (The Technological Republic), cuốn sách của Alexander Karp, CEO Palantir, và Nicolas Ziemba.
Theo phân tích được dẫn lại, vào tháng 7/1945, Vannevar Bush trao Khoa học: Biên Giới Bất Tận cho Tổng thống Truman. Báo cáo đặt ra một nguyên tắc rõ ràng: chính phủ liên bang cấp vốn, các trường đại học thực hiện nghiên cứu cơ bản, còn doanh nghiệp chịu trách nhiệm thương mại hóa. Mô hình này trở thành nền tảng cho trật tự khoa học công nghệ Mỹ thời hậu chiến, trong đó có sự ra đời của Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF), đồng thời góp phần tạo điều kiện cho những công nghệ như internet, bán dẫn và công nghệ sinh học phát triển.
81 năm sau, ngày 21/7/2026, OSTP công bố Khoa học: Kỷ Nguyên Vàng Mới. Báo cáo dài 123 trang, dù được xây dựng trên nền tảng di sản của Bush, lại đặt câu hỏi về chính hệ thống mà ông từng tạo dựng. Báo cáo nhận định hệ thống nghiên cứu khoa học Mỹ ngày càng "cứng nhắc và trì trệ", trong khi năng suất khoa học liên tục giảm tốc. Theo tính toán sức mua tương đương, chi tiêu R&D của Trung Quốc đã bắt kịp Mỹ, điều mà báo cáo cho rằng Mỹ chưa từng phải đối mặt ngay cả trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Khác biệt lớn nhất giữa Biên Giới Bất Tận và Kỷ Nguyên Vàng Mới nằm ở cách trả lời câu hỏi: Chính phủ nên đóng vai trò gì trong nghiên cứu khoa học?
Với Bush, chính phủ là nhà tài trợ chứ không phải nhà điều hành. Ông đề xuất năm nguyên tắc gồm tài trợ ổn định, quản lý dân sự, dựa vào các tổ chức bên ngoài thay vì tự vận hành phòng thí nghiệm, bảo đảm tự do học thuật và chịu trách nhiệm trước Tổng thống và Quốc hội. Chính phủ cấp tiền cho trường đại học, nhà khoa học được tự do khám phá, còn doanh nghiệp biến các khám phá thành công nghệ và ngành công nghiệp. Đây là nền tảng của "mô hình tuyến tính", với niềm tin rằng nghiên cứu cơ bản ở thượng nguồn sẽ tạo ra ứng dụng và thương mại hóa ở hạ nguồn.
Kỷ Nguyên Vàng Mới đưa ra cách tiếp cận khác. Báo cáo xem chính phủ là "người phân bổ vốn" và "người định hình sân chơi", đồng thời chủ trương chính phủ liên bang đặt ra các mục tiêu khoa học rõ ràng và xây dựng năng lực công nghiệp để chuyển các khám phá thành sức mạnh công nghệ.
Báo cáo đề xuất nhiều cơ chế tài trợ mới, trong đó có "vé vàng", cho phép một chuyên gia đánh giá duy nhất cấp vốn cho các dự án rủi ro cao bị ủy ban từ chối; kênh tài trợ nhanh với quyết định trong 48 giờ; và cơ chế "kéo", trong đó tiền được trả dựa trên kết quả thay vì đầu vào. Chính phủ cũng được khuyến nghị quản lý quỹ nghiên cứu như một nhà đầu tư mạo hiểm, sử dụng "phương pháp danh mục đầu tư" để phân bổ các dự án có mức độ rủi ro khác nhau và thành lập "bộ phận khoa học meta" để thử nghiệm các cơ chế tài trợ.
Nếu mô hình của Bush để tiền đi theo các tổ chức như NSF, NIH và các trường đại học, thì Kỷ Nguyên Vàng Mới muốn đảo ngược logic này: tiền đi theo con người. Báo cáo đề xuất "đầu tư vào con người, chứ không chỉ vào dự án", mở rộng học bổng sau đại học có thể chuyển đổi, hỗ trợ sự độc lập của các nhà khoa học trẻ và cung cấp tài trợ dài hạn để những người tài năng có thể "chuyển giao vốn". Báo cáo cũng cho rằng các trường đại học không còn là nơi duy nhất dành cho những nghiên cứu khoa học sáng tạo nhất của Mỹ, đồng thời đề xuất thành lập các "phòng thí nghiệm X", những tổ chức nghiên cứu nhỏ, tập trung và sẽ giải thể sau khi hoàn thành nhiệm vụ.
Trong khi Bush tin rằng tự do khám phá của các nhà khoa học cuối cùng sẽ mang lại lợi ích cho quốc gia, Kỷ Nguyên Vàng Mới nhấn mạnh một vấn đề khác: nếu khám phá khoa học không được chuyển hóa thành năng lực sản xuất và lợi thế công nghệ trong nước, Mỹ có thể phải trả chi phí R&D để các quốc gia khác hưởng lợi. Báo cáo đưa ra hai ví dụ: Mỹ phát minh công nghệ chủ chốt của quang khắc cực tím EUV nhưng công ty duy nhất sản xuất máy quang khắc EUV hiện đặt tại châu Âu; Mỹ tiên phong về pin lithium-ion nhưng các doanh nghiệp châu Á lại thống trị chuỗi cung ứng toàn cầu.
Để hiểu động lực phía sau Kỷ Nguyên Vàng Mới, cần nhìn vào Cộng Hòa Công Nghệ, xuất bản tháng 2/2025. Cuốn sách của Alexander Karp và Nicolas Ziemba cho rằng những bộ óc công nghệ hàng đầu ở Thung lũng Silicon đã dành quá nhiều năng lượng cho các ứng dụng tiêu dùng như chia sẻ ảnh, giao diện trò chuyện, gọi xe và đặt đồ ăn, thay vì những vấn đề như quốc phòng, tội phạm và y tế.
Cuốn sách cũng chỉ trích sự xa cách giữa giới công nghệ và chính phủ. Google từng rút khỏi "Dự án Maven", chương trình phân tích AI cho máy bay không người lái quân sự, sau sự phản đối của nhân viên. Trong khi đó, khoản đầu tư của Lầu Năm Góc vào AI chỉ chiếm 0,2% tổng ngân sách 886 tỷ USD. Karp cho rằng phương Tây đang "thua trong 'thế kỷ phần mềm' mà không cần chiến đấu".
Cộng Hòa Công Nghệ kêu gọi xây dựng lại mối quan hệ giữa giới công nghệ và chính phủ: ngành phần mềm chuyển năng lực kỹ thuật từ các ứng dụng tiêu dùng sang quốc phòng và phúc lợi công cộng; chính phủ học hỏi văn hóa tập trung vào kết quả của Thung lũng Silicon; và hai bên cùng thúc đẩy một "Dự án Manhattan Mới" nhằm bảo đảm lợi thế AI trên chiến trường. Karp cũng mô tả Palantir như một phương tiện cho "một kế hoạch chính trị rộng lớn hơn".
Mối liên hệ giữa hai văn bản thể hiện ở cả nhân sự lẫn tư tưởng. Michael Kratsios, người đứng sau Kỷ Nguyên Vàng Mới và là Giám đốc OSTP, từng là chánh văn phòng của Peter Thiel. Thiel là nhà đầu tư sáng lập Palantir và là một nguồn tư tưởng quan trọng được nhắc tới trong Cộng Hòa Công Nghệ. Ông cũng là một nhân vật nổi bật của "cánh hữu công nghệ" và là người ủng hộ Trump tại Thung lũng Silicon từ năm 2016.
Theo cách nhìn này, Cộng Hòa Công Nghệ và Kỷ Nguyên Vàng Mới cùng chia sẻ ba tư tưởng chính: phản đối "chủ nghĩa tư bản thức tỉnh", cho rằng các công ty công nghệ nên trở lại nguyên tắc công trạng; chủ nghĩa dân tộc công nghệ, trong đó công nghệ phục vụ sức mạnh quốc gia thay vì chỉ vận hành theo logic thị trường toàn cầu; và mối quan hệ chặt chẽ giữa chính phủ với giới công nghệ, trong đó giới công nghệ tham gia nhiều hơn vào chính phủ và chính phủ vận hành theo cách giống một công ty công nghệ.
Điều đáng chú ý nhất của Kỷ Nguyên Vàng Mới không chỉ nằm ở những đề xuất cụ thể, mà ở thông điệp rộng hơn: hệ thống nghiên cứu khoa học đã trở thành một biến số quan trọng trong cạnh tranh giữa các cường quốc. Quốc gia nào xây dựng được hệ thống sản xuất khoa học hiệu quả hơn sẽ có lợi thế trong cuộc cạnh tranh này.
Quan điểm đó xuyên suốt báo cáo. Trung Quốc sử dụng "hệ thống toàn quốc" để thúc đẩy nghiên cứu trong các lĩnh vực ưu tiên quốc gia; Anh thành lập "bộ phận khoa học meta"; Na Uy tổ chức lại hội đồng nghiên cứu theo "mô hình danh mục đầu tư". Báo cáo cho rằng thế giới đang chạy đua cải cách thể chế nghiên cứu và Mỹ không thể tụt lại.
Báo cáo cũng cho rằng các đối thủ đã tận dụng sự bất đối xứng giữa hệ thống khoa học mở và đóng: sử dụng hệ thống giáo dục mở của Mỹ để tiếp cận các trung tâm đổi mới, đồng thời hạn chế tiếp cận dữ liệu của chính họ. Vì vậy, cuộc cạnh tranh không còn chỉ nằm ở công nghệ mà đã chuyển sang thiết kế thể chế và luật chơi.
Hai mô hình cũng đang có xu hướng tiến gần nhau. Trung Quốc vốn mạnh về chuyển đổi kỹ thuật và sản xuất quy mô lớn đang tiếp tục bổ sung năng lực nghiên cứu cơ bản. Mỹ vốn nổi tiếng về khoa học cơ bản và công nghệ nguyên bản lại đang tìm cách củng cố năng lực sản xuất và kỹ thuật, kết nối "khám phá" với "sản xuất".
Cuộc cạnh tranh tương lai vì thế không chỉ là số lượng bài báo hay giải Nobel, mà là tốc độ xuyên suốt chuỗi "khám phá khoa học – suy luận AI – kiểm chứng thực nghiệm – sản xuất kỹ thuật – ứng dụng thị trường". Khi AI làm giảm ngưỡng cửa của hoạt động khám phá khoa học, việc đưa ra ý tưởng không còn là yếu tố hiếm hoi. Năng lực kiểm chứng thực nghiệm và chuyển đổi sang sản xuất mới trở thành lợi thế chiến lược.
Tuy nhiên, thành công của sự chuyển đổi này vẫn chưa rõ ràng. Sự chia rẽ giữa hai đảng tại Quốc hội rất gay gắt. Đảng Cộng hòa ủng hộ, trong khi các lãnh đạo Đảng Dân chủ chỉ trích báo cáo và hơn 10.000 nhà khoa học đã ký thư ngỏ phản đối. Về ngân sách, chính quyền Trump đề xuất ngân sách R&D năm tài chính 2026 giảm khoảng 6% so với năm trước, trong khi báo cáo cần điều phối khoảng 200 tỷ USD quỹ R&D liên bang mỗi năm.
Một số nhà phê bình cho rằng báo cáo đầu tư chưa đủ vào nghiên cứu cơ bản, đánh giá đồng cấp và đội ngũ nhân tài khoa học, với lập luận rằng "chặt cây táo sẽ không làm ra nhiều bánh táo hơn".
Trước khi biết sự chuyển đổi này thành công hay thất bại, bản thân hướng đi đã là một tín hiệu.
Tám mươi năm trước, Mỹ sử dụng một thiết kế thể chế để đặt nền móng cho vị thế công nghệ hậu chiến. Tám mươi năm sau, nước này bắt đầu đặt lại câu hỏi về chính hệ thống đó. Vì vậy, điều cần quan sát không chỉ là những chính sách cụ thể trong Kỷ Nguyên Vàng Mới, mà còn là những lực lượng đang thúc đẩy sự thay đổi này, bởi tác động của nó có thể không dừng lại ở Washington.
Nguồn: Sohu
Ngày 21/7/2026, Michael Kratsios, Trợ lý Tổng thống kiêm Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ (OSTP) của Nhà Trắng, trình Tổng thống Trump báo cáo mang tên Khoa học: Một Kỷ Nguyên Vàng Mới (Science: A New Golden Age). Đây là lần đầu tiên sau hơn 80 năm, kể từ khi Vannevar Bush công bố Khoa học: Biên Giới Bất Tận (Science: The Endless Frontier) năm 1945, Mỹ tiến hành một cuộc tái định hình toàn diện đối với hệ thống khoa học và công nghệ.
Báo cáo được xây dựng để đáp lại bức thư ngày 26/3/2025 của Tổng thống Trump. Trong thư, ông Trump nhắc lại tiền lệ lịch sử khi Tổng thống Franklin D. Roosevelt giao cố vấn khoa học và công nghệ Vannevar Bush đánh giá tình hình công nghệ quốc gia vào cuối Thế chiến II. Ông yêu cầu Kratsios phân tích những thách thức mà Mỹ đang đối mặt và đề xuất giải pháp cho ba vấn đề lớn: làm thế nào để duy trì vị thế dẫn đầu trong các công nghệ trọng yếu và mới nổi như AI, khoa học thông tin lượng tử và công nghệ hạt nhân; làm thế nào để khôi phục sự nghiệp khoa học và công nghệ, giảm gánh nặng hành chính và trao thêm quyền cho các nhà nghiên cứu; và làm thế nào để bảo đảm tiến bộ khoa học, đổi mới công nghệ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện cuộc sống của người dân Mỹ.
Để hiểu sự khác biệt giữa hai báo cáo và những động lực phía sau Kỷ Nguyên Vàng Mới, cần nhìn lại Cộng Hòa Công Nghệ (The Technological Republic), cuốn sách của Alexander Karp, CEO Palantir, và Nicolas Ziemba.
Theo phân tích được dẫn lại, vào tháng 7/1945, Vannevar Bush trao Khoa học: Biên Giới Bất Tận cho Tổng thống Truman. Báo cáo đặt ra một nguyên tắc rõ ràng: chính phủ liên bang cấp vốn, các trường đại học thực hiện nghiên cứu cơ bản, còn doanh nghiệp chịu trách nhiệm thương mại hóa. Mô hình này trở thành nền tảng cho trật tự khoa học công nghệ Mỹ thời hậu chiến, trong đó có sự ra đời của Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF), đồng thời góp phần tạo điều kiện cho những công nghệ như internet, bán dẫn và công nghệ sinh học phát triển.
81 năm sau, ngày 21/7/2026, OSTP công bố Khoa học: Kỷ Nguyên Vàng Mới. Báo cáo dài 123 trang, dù được xây dựng trên nền tảng di sản của Bush, lại đặt câu hỏi về chính hệ thống mà ông từng tạo dựng. Báo cáo nhận định hệ thống nghiên cứu khoa học Mỹ ngày càng "cứng nhắc và trì trệ", trong khi năng suất khoa học liên tục giảm tốc. Theo tính toán sức mua tương đương, chi tiêu R&D của Trung Quốc đã bắt kịp Mỹ, điều mà báo cáo cho rằng Mỹ chưa từng phải đối mặt ngay cả trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Khác biệt lớn nhất giữa Biên Giới Bất Tận và Kỷ Nguyên Vàng Mới nằm ở cách trả lời câu hỏi: Chính phủ nên đóng vai trò gì trong nghiên cứu khoa học?
Với Bush, chính phủ là nhà tài trợ chứ không phải nhà điều hành. Ông đề xuất năm nguyên tắc gồm tài trợ ổn định, quản lý dân sự, dựa vào các tổ chức bên ngoài thay vì tự vận hành phòng thí nghiệm, bảo đảm tự do học thuật và chịu trách nhiệm trước Tổng thống và Quốc hội. Chính phủ cấp tiền cho trường đại học, nhà khoa học được tự do khám phá, còn doanh nghiệp biến các khám phá thành công nghệ và ngành công nghiệp. Đây là nền tảng của "mô hình tuyến tính", với niềm tin rằng nghiên cứu cơ bản ở thượng nguồn sẽ tạo ra ứng dụng và thương mại hóa ở hạ nguồn.
Kỷ Nguyên Vàng Mới đưa ra cách tiếp cận khác. Báo cáo xem chính phủ là "người phân bổ vốn" và "người định hình sân chơi", đồng thời chủ trương chính phủ liên bang đặt ra các mục tiêu khoa học rõ ràng và xây dựng năng lực công nghiệp để chuyển các khám phá thành sức mạnh công nghệ.
Báo cáo đề xuất nhiều cơ chế tài trợ mới, trong đó có "vé vàng", cho phép một chuyên gia đánh giá duy nhất cấp vốn cho các dự án rủi ro cao bị ủy ban từ chối; kênh tài trợ nhanh với quyết định trong 48 giờ; và cơ chế "kéo", trong đó tiền được trả dựa trên kết quả thay vì đầu vào. Chính phủ cũng được khuyến nghị quản lý quỹ nghiên cứu như một nhà đầu tư mạo hiểm, sử dụng "phương pháp danh mục đầu tư" để phân bổ các dự án có mức độ rủi ro khác nhau và thành lập "bộ phận khoa học meta" để thử nghiệm các cơ chế tài trợ.
Nếu mô hình của Bush để tiền đi theo các tổ chức như NSF, NIH và các trường đại học, thì Kỷ Nguyên Vàng Mới muốn đảo ngược logic này: tiền đi theo con người. Báo cáo đề xuất "đầu tư vào con người, chứ không chỉ vào dự án", mở rộng học bổng sau đại học có thể chuyển đổi, hỗ trợ sự độc lập của các nhà khoa học trẻ và cung cấp tài trợ dài hạn để những người tài năng có thể "chuyển giao vốn". Báo cáo cũng cho rằng các trường đại học không còn là nơi duy nhất dành cho những nghiên cứu khoa học sáng tạo nhất của Mỹ, đồng thời đề xuất thành lập các "phòng thí nghiệm X", những tổ chức nghiên cứu nhỏ, tập trung và sẽ giải thể sau khi hoàn thành nhiệm vụ.
Trong khi Bush tin rằng tự do khám phá của các nhà khoa học cuối cùng sẽ mang lại lợi ích cho quốc gia, Kỷ Nguyên Vàng Mới nhấn mạnh một vấn đề khác: nếu khám phá khoa học không được chuyển hóa thành năng lực sản xuất và lợi thế công nghệ trong nước, Mỹ có thể phải trả chi phí R&D để các quốc gia khác hưởng lợi. Báo cáo đưa ra hai ví dụ: Mỹ phát minh công nghệ chủ chốt của quang khắc cực tím EUV nhưng công ty duy nhất sản xuất máy quang khắc EUV hiện đặt tại châu Âu; Mỹ tiên phong về pin lithium-ion nhưng các doanh nghiệp châu Á lại thống trị chuỗi cung ứng toàn cầu.
Để hiểu động lực phía sau Kỷ Nguyên Vàng Mới, cần nhìn vào Cộng Hòa Công Nghệ, xuất bản tháng 2/2025. Cuốn sách của Alexander Karp và Nicolas Ziemba cho rằng những bộ óc công nghệ hàng đầu ở Thung lũng Silicon đã dành quá nhiều năng lượng cho các ứng dụng tiêu dùng như chia sẻ ảnh, giao diện trò chuyện, gọi xe và đặt đồ ăn, thay vì những vấn đề như quốc phòng, tội phạm và y tế.
Cuốn sách cũng chỉ trích sự xa cách giữa giới công nghệ và chính phủ. Google từng rút khỏi "Dự án Maven", chương trình phân tích AI cho máy bay không người lái quân sự, sau sự phản đối của nhân viên. Trong khi đó, khoản đầu tư của Lầu Năm Góc vào AI chỉ chiếm 0,2% tổng ngân sách 886 tỷ USD. Karp cho rằng phương Tây đang "thua trong 'thế kỷ phần mềm' mà không cần chiến đấu".
Cộng Hòa Công Nghệ kêu gọi xây dựng lại mối quan hệ giữa giới công nghệ và chính phủ: ngành phần mềm chuyển năng lực kỹ thuật từ các ứng dụng tiêu dùng sang quốc phòng và phúc lợi công cộng; chính phủ học hỏi văn hóa tập trung vào kết quả của Thung lũng Silicon; và hai bên cùng thúc đẩy một "Dự án Manhattan Mới" nhằm bảo đảm lợi thế AI trên chiến trường. Karp cũng mô tả Palantir như một phương tiện cho "một kế hoạch chính trị rộng lớn hơn".
Mối liên hệ giữa hai văn bản thể hiện ở cả nhân sự lẫn tư tưởng. Michael Kratsios, người đứng sau Kỷ Nguyên Vàng Mới và là Giám đốc OSTP, từng là chánh văn phòng của Peter Thiel. Thiel là nhà đầu tư sáng lập Palantir và là một nguồn tư tưởng quan trọng được nhắc tới trong Cộng Hòa Công Nghệ. Ông cũng là một nhân vật nổi bật của "cánh hữu công nghệ" và là người ủng hộ Trump tại Thung lũng Silicon từ năm 2016.
Theo cách nhìn này, Cộng Hòa Công Nghệ và Kỷ Nguyên Vàng Mới cùng chia sẻ ba tư tưởng chính: phản đối "chủ nghĩa tư bản thức tỉnh", cho rằng các công ty công nghệ nên trở lại nguyên tắc công trạng; chủ nghĩa dân tộc công nghệ, trong đó công nghệ phục vụ sức mạnh quốc gia thay vì chỉ vận hành theo logic thị trường toàn cầu; và mối quan hệ chặt chẽ giữa chính phủ với giới công nghệ, trong đó giới công nghệ tham gia nhiều hơn vào chính phủ và chính phủ vận hành theo cách giống một công ty công nghệ.
Điều đáng chú ý nhất của Kỷ Nguyên Vàng Mới không chỉ nằm ở những đề xuất cụ thể, mà ở thông điệp rộng hơn: hệ thống nghiên cứu khoa học đã trở thành một biến số quan trọng trong cạnh tranh giữa các cường quốc. Quốc gia nào xây dựng được hệ thống sản xuất khoa học hiệu quả hơn sẽ có lợi thế trong cuộc cạnh tranh này.
Quan điểm đó xuyên suốt báo cáo. Trung Quốc sử dụng "hệ thống toàn quốc" để thúc đẩy nghiên cứu trong các lĩnh vực ưu tiên quốc gia; Anh thành lập "bộ phận khoa học meta"; Na Uy tổ chức lại hội đồng nghiên cứu theo "mô hình danh mục đầu tư". Báo cáo cho rằng thế giới đang chạy đua cải cách thể chế nghiên cứu và Mỹ không thể tụt lại.
Báo cáo cũng cho rằng các đối thủ đã tận dụng sự bất đối xứng giữa hệ thống khoa học mở và đóng: sử dụng hệ thống giáo dục mở của Mỹ để tiếp cận các trung tâm đổi mới, đồng thời hạn chế tiếp cận dữ liệu của chính họ. Vì vậy, cuộc cạnh tranh không còn chỉ nằm ở công nghệ mà đã chuyển sang thiết kế thể chế và luật chơi.
Hai mô hình cũng đang có xu hướng tiến gần nhau. Trung Quốc vốn mạnh về chuyển đổi kỹ thuật và sản xuất quy mô lớn đang tiếp tục bổ sung năng lực nghiên cứu cơ bản. Mỹ vốn nổi tiếng về khoa học cơ bản và công nghệ nguyên bản lại đang tìm cách củng cố năng lực sản xuất và kỹ thuật, kết nối "khám phá" với "sản xuất".
Cuộc cạnh tranh tương lai vì thế không chỉ là số lượng bài báo hay giải Nobel, mà là tốc độ xuyên suốt chuỗi "khám phá khoa học – suy luận AI – kiểm chứng thực nghiệm – sản xuất kỹ thuật – ứng dụng thị trường". Khi AI làm giảm ngưỡng cửa của hoạt động khám phá khoa học, việc đưa ra ý tưởng không còn là yếu tố hiếm hoi. Năng lực kiểm chứng thực nghiệm và chuyển đổi sang sản xuất mới trở thành lợi thế chiến lược.
Tuy nhiên, thành công của sự chuyển đổi này vẫn chưa rõ ràng. Sự chia rẽ giữa hai đảng tại Quốc hội rất gay gắt. Đảng Cộng hòa ủng hộ, trong khi các lãnh đạo Đảng Dân chủ chỉ trích báo cáo và hơn 10.000 nhà khoa học đã ký thư ngỏ phản đối. Về ngân sách, chính quyền Trump đề xuất ngân sách R&D năm tài chính 2026 giảm khoảng 6% so với năm trước, trong khi báo cáo cần điều phối khoảng 200 tỷ USD quỹ R&D liên bang mỗi năm.
Một số nhà phê bình cho rằng báo cáo đầu tư chưa đủ vào nghiên cứu cơ bản, đánh giá đồng cấp và đội ngũ nhân tài khoa học, với lập luận rằng "chặt cây táo sẽ không làm ra nhiều bánh táo hơn".
Trước khi biết sự chuyển đổi này thành công hay thất bại, bản thân hướng đi đã là một tín hiệu.
Tám mươi năm trước, Mỹ sử dụng một thiết kế thể chế để đặt nền móng cho vị thế công nghệ hậu chiến. Tám mươi năm sau, nước này bắt đầu đặt lại câu hỏi về chính hệ thống đó. Vì vậy, điều cần quan sát không chỉ là những chính sách cụ thể trong Kỷ Nguyên Vàng Mới, mà còn là những lực lượng đang thúc đẩy sự thay đổi này, bởi tác động của nó có thể không dừng lại ở Washington.
Nguồn: Sohu
