Kỷ nguyên của vải làm từ thân cây chuối: Mặc mát hơn, bền hơn cotton 22% và cực kỳ thân thiện với môi trường

[Mẫn Nhi]

Mỗi khi nghĩ về biến đổi khí hậu, chúng ta thường đổ lỗi cho xe cộ hay các nhà máy công nghiệp mà quên mất rằng, chính bộ quần áo đang mặc trên người cũng là một "thủ phạm" đáng gờm. Ngành thời trang hiện là ngành tiêu thụ nước lớn thứ hai thế giới và chịu trách nhiệm cho khoảng 8% lượng khí thải carbon toàn cầu. Giữa lúc rác thải dệt may đang tràn ngập các bãi chôn lấp, một giải pháp cực kỳ bất ngờ lại đến từ một loài cây vô cùng quen thuộc: cây chuối.

Từ thứ bỏ đi trên những cánh đồng chuối...​

Cây chuối thực chất là một loại thảo mộc cỡ lớn chứ không phải thân gỗ. Phần "thân" to lớn mà chúng ta thường thấy thực ra là thân giả (pseudostem), được tạo thành từ nhiều lớp bẹ lá dày đặc cuộn chặt lấy nhau. Những bẹ lá này chứa hàm lượng sợi cellulose rất cao và cực kỳ chắc chắn.

Thông thường, mỗi cây chuối chỉ ra quả đúng một lần trong đời. Sau khi thu hoạch quả, người nông dân sẽ chặt bỏ thân giả để nhường chỗ cho vụ mùa mới. Phần thân này hầu như bị bỏ phí, thậm chí bị đốt bỏ. Theo một nghiên cứu vào năm 2023 đăng trên tạp chí Journal of Natural Fibers, lượng chất thải này ước tính lên tới khoảng 220 tấn trên mỗi hecta đất canh tác chuối. Một con số khổng lồ và gây lãng phí nghiêm trọng. Nhưng nếu biết cách tận dụng, đây lại là nguồn nguyên liệu dệt may vô giá.

Quy trình biến thân chuối thành sợi vải​

Mỗi thân chuối trưởng thành có khoảng 20 đến 25 lớp bẹ lá có thể khai thác sợi. Để lấy được những sợi này, người ta có thể làm thủ công hoặc dùng một loại máy chuyên dụng gọi là máy tách vỏ (decorticating machine) với các lưỡi dao để cạo sạch phần thịt lá, giữ lại phần sợi.

Tuy nhiên, sợi chuối sau khi tách chưa thể dùng ngay vì chúng bị bao phủ bởi một lớp nhựa tự nhiên của cây. Để làm sạch, người ta áp dụng phương pháp ngâm nước (water retting) - ngâm các bó sợi vào nước để vi khuẩn tự nhiên phân hủy các mô thừa, chỉ để lại những sợi cellulose tinh khiết nhất. Quy trình này thực tế đã được áp dụng cho nhiều loại sợi tự nhiên khác, nên việc đưa vào sản xuất quy mô lớn hoàn toàn khả thi về mặt công nghệ.

Vượt trội hơn cả cotton?​

Hiện tại, cotton (bông) vẫn là "vua" của ngành dệt may, nhưng loại cây này lại cực kỳ tốn nước để canh tác. Trong khi đó, vải làm từ sợi chuối lại sở hữu những đặc tính sinh học vượt trội.

Một nghiên cứu năm 2022 trên tạp chí Industrial Crops and Products chỉ ra rằng, vải sợi chuối có khả năng chống rách tốt hơn cotton tới 22%. Không chỉ bền hơn, loại vải này còn có độ bền kéo cực tốt và khả năng thông thoáng khí vượt trội, giúp người mặc cảm thấy mát mẻ hơn.

Rõ ràng, việc chuyển hướng sang sử dụng sợi chuối không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng rác thải nông nghiệp mà còn mang lại một chất liệu may mặc chất lượng cao. Vấn đề còn lại chỉ là liệu người tiêu dùng và các hãng thời trang có sẵn sàng đón nhận xu hướng mới mẻ này hay không.