Khi công nghệ cao đối đầu mẹo cũ: Nga tìm cách đánh lừa AI bằng sơn ngụy trang

[Bui Nhat Minh]

Trong khi cuộc chiến giữa Nga và Ukraine ngày càng chứng kiến sự xuất hiện dày đặc của máy bay không người lái (drone) được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI), một biện pháp đối phó khá bất ngờ đang thu hút sự chú ý của giới quân sự. Nhiều phương tiện quân sự Nga gần đây xuất hiện với những họa tiết sọc đen trắng hoặc các đường xoáy gây ảo giác, trông giống như lớp da của ngựa vằn.

Theo các chuyên gia, mục đích của kiểu sơn này không phải để ngụy trang theo cách truyền thống mà nhằm làm rối loạn khả năng nhận diện mục tiêu của các hệ thống AI được tích hợp trên drone Ukraine.

Những hình ảnh ghi nhận trong thời gian gần đây cho thấy nhiều xe tải quân sự Nga hoạt động tại các khu vực hậu phương đã được sơn bằng các họa tiết đặc biệt. Điều này diễn ra trong bối cảnh Ukraine đang gia tăng các cuộc tấn công bằng drone cảm tử nhằm vào các tuyến tiếp vận và phương tiện hậu cần của Nga ở khoảng cách hàng trăm km sau chiến tuyến.

Theo ông Geert De Cubber, chuyên gia về hệ thống tự hành tại Học viện Quân sự Bỉ, các thuật toán AI nhận dạng mục tiêu thường được huấn luyện bằng hàng nghìn hoặc hàng triệu hình ảnh đã được gắn nhãn trước đó.

Hệ thống sẽ học cách nhận biết mục tiêu dựa trên màu sắc, hình dáng, độ tương phản và nhiều đặc điểm trực quan khác. Trong chiến sự Ukraine, các phương tiện quân sự Nga thường mang những đặc điểm quen thuộc như màu sơn xanh quân đội hoặc biểu tượng chữ "Z", giúp AI dễ dàng nhận diện.

Tuy nhiên, khi những họa tiết bất thường xuất hiện trên thân xe, hệ thống có thể gặp khó khăn trong việc xác định chính xác mục tiêu. Nếu các mẫu sơn này không nằm trong dữ liệu huấn luyện ban đầu, hiệu quả nhận diện của AI có thể giảm đáng kể.

Cuộc đua liên tục giữa AI và ngụy trang​

Todd Humphreys, chuyên gia về AI và hàng không vũ trụ tại Đại học Texas ở Austin, cho rằng hiệu quả của phương pháp này có thể lớn hơn nhiều người tưởng.

Theo ông, những lớp sơn gây ảo giác khiến phương tiện quân sự trở thành đối tượng nằm ngoài "vùng dữ liệu quen thuộc" của hệ thống AI. Nói cách khác, bộ nhận dạng mục tiêu có thể không còn xem chiếc xe là một phương tiện quân sự giống như những gì nó từng được huấn luyện.

Tuy nhiên, lợi thế này có thể chỉ mang tính tạm thời. Khi phía Ukraine thu thập đủ dữ liệu và huấn luyện lại thuật toán với các mẫu sơn mới, hệ thống AI sẽ dần thích nghi và nhận diện được các mục tiêu này.

Khi đó, phía Nga có thể tiếp tục thay đổi kiểu ngụy trang khác, tạo nên một cuộc chạy đua liên tục giữa công nghệ nhận dạng bằng AI và các biện pháp đánh lừa thị giác.

Trên thực tế, đây không phải lần đầu tiên Nga sử dụng những biện pháp như vậy. Năm 2023, nhiều hình ảnh cho thấy các máy bay chiến đấu Nga được phủ kín bằng lốp xe khi đỗ trên sân bay. Khi đó, một số chuyên gia cho rằng mục tiêu là làm nhiễu các hệ thống nhận dạng hình ảnh của tên lửa và drone đối phương.

Một năm sau, bà Schuyler Moore, cựu Giám đốc Công nghệ thuộc Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ, đã lấy ví dụ này để minh họa cho điểm yếu của các hệ thống thị giác máy tính.

Theo bà, khi một thuật toán được huấn luyện để tìm kiếm hình ảnh máy bay chiến đấu, việc đặt các vật thể lạ như lốp xe lên cánh máy bay có thể khiến hệ thống gặp khó khăn trong việc xác định mục tiêu.

Ngoài ra, Nga cũng từng sử dụng các hình vẽ mô phỏng tàu ngầm, máy bay hoặc các mục tiêu quân sự khác trên mặt đất nhằm đánh lừa những loại vũ khí dẫn đường bằng hình ảnh.

Sự xuất hiện của những chiếc xe tải "ngựa vằn" cho thấy một thực tế mới trên chiến trường hiện đại: không chỉ vũ khí ngày càng thông minh hơn, mà các biện pháp ngụy trang cũng đang được phát triển để đối phó trực tiếp với trí tuệ nhân tạo. Cuộc đối đầu giữa AI và các kỹ thuật đánh lừa cảm biến có thể sẽ trở thành một phần quan trọng của chiến tranh trong tương lai.