Hail the Judge
Ta chơi xong không trả tiền, vậy đâu có gọi là bán
Nếu nhìn từ góc độ kỹ thuật thuần túy, câu trả lời có lẽ là Windows. Nhưng điều đó không có nghĩa Windows được thiết kế “kém hơn”, mà bởi hai hệ điều hành này đang giải những bài toán hoàn toàn khác nhau.
macOS hiện nay được xây dựng trên Darwin, nền tảng bắt nguồn từ BSD Unix và công nghệ của NeXT, công ty Steve Jobs thành lập sau khi rời Apple vào thập niên 1980. Sau khi Apple mua lại NeXT vào năm 1997, công nghệ này trở thành nền móng cho Mac OS X, sau này đổi tên thành macOS.
Sơ đồ các lệnh gọi hệ thống được thực hiện bởi một yêu cầu web duy nhất tới máy chủ Apache trên Linux, một hệ thống Unix khác: (tôi đoán rằng một bản ghi trên MacOS cũng sẽ tương tự).
…và thao tác hoàn toàn giống hệt như vậy được thực hiện bởi IIS trên Windows.
Nhờ mang gốc Unix, macOS thừa hưởng khá nhiều ưu điểm của triết lý Unix cổ điển: hệ thống phân quyền rõ ràng, cấu trúc tương đối nhất quán, các thành phần tách biệt tốt và khả năng mở rộng lâu dài. Đây cũng là lý do kiến trúc Unix vẫn tồn tại mạnh mẽ hơn nửa thế kỷ, từ máy chủ, siêu máy tính cho tới điện thoại thông minh ngày nay.
Trong khi đó, Windows có lịch sử phát triển khác hẳn. Những phiên bản Windows đầu tiên đúng là hoạt động trên nền MS-DOS và chịu ảnh hưởng mạnh từ giao diện đồ họa của Macintosh. Tuy nhiên, Windows hiện đại không còn là “MS-DOS gắn thêm giao diện” như nhiều người vẫn nghĩ. Từ đầu thập niên 1990, Microsoft đã phát triển dòng Windows NT với kiến trúc nhân hoàn toàn mới, đặt nền móng cho toàn bộ các phiên bản Windows hiện nay, từ Windows XP cho tới Windows 11.
Điểm khiến Windows trở nên phức tạp không nằm ở việc thiết kế thiếu nghiêm túc, mà nằm ở quy mô hệ sinh thái mà Microsoft phải duy trì.
Apple kiểm soát gần như toàn bộ phần cứng chạy macOS. Số lượng dòng máy tương đối ít, linh kiện do Apple lựa chọn và hệ điều hành cũng do chính Apple phát triển. Điều này giúp họ tối ưu rất sâu và cắt bỏ công nghệ cũ khá dễ dàng. Apple từng nhiều lần chuyển đổi lớn như bỏ PowerPC sang Intel, rồi từ Intel sang Apple Silicon, đồng thời loại bỏ dần ứng dụng 32-bit hay nhiều chuẩn kết nối cũ.
Microsoft thì ở vị thế khác. Windows phải hoạt động trên vô số cấu hình máy tính đến từ hàng trăm hãng sản xuất khác nhau. Nó phải tương thích với hàng triệu phần mềm, driver, thiết bị ngoại vi và cả những hệ thống cũ từ nhiều năm trước. Không ít doanh nghiệp hiện nay vẫn vận hành các phần mềm được viết từ thời Windows XP, thậm chí cũ hơn. Vì vậy Microsoft gần như luôn phải duy trì khả năng tương thích ngược để tránh làm hỏng toàn bộ hệ sinh thái.
Đó là lý do Windows chứa rất nhiều lớp tương thích và cơ chế tồn tại song song qua nhiều thế hệ. Điều này khiến hệ điều hành trở nên đồ sộ và phức tạp hơn nhiều so với macOS.
Có thể hình dung macOS giống một khu đô thị được quy hoạch đồng bộ từ đầu, nơi chủ đầu tư kiểm soát mọi thứ từ hạ tầng đến kiến trúc. Còn Windows giống một thành phố khổng lồ đã phát triển suốt hàng chục năm, nơi các công trình cũ và mới phải tiếp tục hoạt động cùng nhau mà không được làm gián đoạn toàn bộ hệ thống.
Nói vậy không có nghĩa macOS đơn giản tuyệt đối hay Windows luôn rối rắm. Thực tế cả hai đều là những hệ điều hành cực kỳ phức tạp với hàng chục triệu dòng mã nguồn. Linux và các hệ Unix hiện đại cũng không còn “gọn nhẹ” như hình dung của nhiều người, vì bản thân công nghệ ngày nay đã phức tạp hơn rất nhiều so với vài thập niên trước.
Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở triết lý phát triển. Apple ưu tiên tính đồng bộ và khả năng kiểm soát toàn diện trải nghiệm người dùng. Microsoft ưu tiên khả năng tương thích và sự linh hoạt của hệ sinh thái. Một bên chọn tối ưu chiều sâu, bên kia chọn phục vụ quy mô rộng nhất có thể.
Vì vậy, nếu hỏi hệ điều hành nào phức tạp hơn, Windows có lẽ là câu trả lời hợp lý hơn. Nhưng nếu hỏi hệ điều hành nào “tốt hơn”, thì điều đó còn phụ thuộc vào việc người dùng cần sự ổn định đồng bộ hay cần khả năng tương thích với cả một thế giới phần mềm và phần cứng khổng lồ.
macOS hiện nay được xây dựng trên Darwin, nền tảng bắt nguồn từ BSD Unix và công nghệ của NeXT, công ty Steve Jobs thành lập sau khi rời Apple vào thập niên 1980. Sau khi Apple mua lại NeXT vào năm 1997, công nghệ này trở thành nền móng cho Mac OS X, sau này đổi tên thành macOS.
Sơ đồ các lệnh gọi hệ thống được thực hiện bởi một yêu cầu web duy nhất tới máy chủ Apache trên Linux, một hệ thống Unix khác: (tôi đoán rằng một bản ghi trên MacOS cũng sẽ tương tự).
…và thao tác hoàn toàn giống hệt như vậy được thực hiện bởi IIS trên Windows.
Nhờ mang gốc Unix, macOS thừa hưởng khá nhiều ưu điểm của triết lý Unix cổ điển: hệ thống phân quyền rõ ràng, cấu trúc tương đối nhất quán, các thành phần tách biệt tốt và khả năng mở rộng lâu dài. Đây cũng là lý do kiến trúc Unix vẫn tồn tại mạnh mẽ hơn nửa thế kỷ, từ máy chủ, siêu máy tính cho tới điện thoại thông minh ngày nay.
Trong khi đó, Windows có lịch sử phát triển khác hẳn. Những phiên bản Windows đầu tiên đúng là hoạt động trên nền MS-DOS và chịu ảnh hưởng mạnh từ giao diện đồ họa của Macintosh. Tuy nhiên, Windows hiện đại không còn là “MS-DOS gắn thêm giao diện” như nhiều người vẫn nghĩ. Từ đầu thập niên 1990, Microsoft đã phát triển dòng Windows NT với kiến trúc nhân hoàn toàn mới, đặt nền móng cho toàn bộ các phiên bản Windows hiện nay, từ Windows XP cho tới Windows 11.
Điểm khiến Windows trở nên phức tạp không nằm ở việc thiết kế thiếu nghiêm túc, mà nằm ở quy mô hệ sinh thái mà Microsoft phải duy trì.
Apple kiểm soát gần như toàn bộ phần cứng chạy macOS. Số lượng dòng máy tương đối ít, linh kiện do Apple lựa chọn và hệ điều hành cũng do chính Apple phát triển. Điều này giúp họ tối ưu rất sâu và cắt bỏ công nghệ cũ khá dễ dàng. Apple từng nhiều lần chuyển đổi lớn như bỏ PowerPC sang Intel, rồi từ Intel sang Apple Silicon, đồng thời loại bỏ dần ứng dụng 32-bit hay nhiều chuẩn kết nối cũ.
Microsoft thì ở vị thế khác. Windows phải hoạt động trên vô số cấu hình máy tính đến từ hàng trăm hãng sản xuất khác nhau. Nó phải tương thích với hàng triệu phần mềm, driver, thiết bị ngoại vi và cả những hệ thống cũ từ nhiều năm trước. Không ít doanh nghiệp hiện nay vẫn vận hành các phần mềm được viết từ thời Windows XP, thậm chí cũ hơn. Vì vậy Microsoft gần như luôn phải duy trì khả năng tương thích ngược để tránh làm hỏng toàn bộ hệ sinh thái.
Đó là lý do Windows chứa rất nhiều lớp tương thích và cơ chế tồn tại song song qua nhiều thế hệ. Điều này khiến hệ điều hành trở nên đồ sộ và phức tạp hơn nhiều so với macOS.
Có thể hình dung macOS giống một khu đô thị được quy hoạch đồng bộ từ đầu, nơi chủ đầu tư kiểm soát mọi thứ từ hạ tầng đến kiến trúc. Còn Windows giống một thành phố khổng lồ đã phát triển suốt hàng chục năm, nơi các công trình cũ và mới phải tiếp tục hoạt động cùng nhau mà không được làm gián đoạn toàn bộ hệ thống.
Nói vậy không có nghĩa macOS đơn giản tuyệt đối hay Windows luôn rối rắm. Thực tế cả hai đều là những hệ điều hành cực kỳ phức tạp với hàng chục triệu dòng mã nguồn. Linux và các hệ Unix hiện đại cũng không còn “gọn nhẹ” như hình dung của nhiều người, vì bản thân công nghệ ngày nay đã phức tạp hơn rất nhiều so với vài thập niên trước.
Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở triết lý phát triển. Apple ưu tiên tính đồng bộ và khả năng kiểm soát toàn diện trải nghiệm người dùng. Microsoft ưu tiên khả năng tương thích và sự linh hoạt của hệ sinh thái. Một bên chọn tối ưu chiều sâu, bên kia chọn phục vụ quy mô rộng nhất có thể.
Vì vậy, nếu hỏi hệ điều hành nào phức tạp hơn, Windows có lẽ là câu trả lời hợp lý hơn. Nhưng nếu hỏi hệ điều hành nào “tốt hơn”, thì điều đó còn phụ thuộc vào việc người dùng cần sự ổn định đồng bộ hay cần khả năng tương thích với cả một thế giới phần mềm và phần cứng khổng lồ.
