Hàng xóm Việt Nam phát hiện kiểu mỏ đất hiếm hoàn toàn mới, có thể thay đổi cán cân tài nguyên toàn cầu

[Bùi Minh Nhật]

Một phát hiện địa chất mới tại miền bắc Trung Quốc đang thu hút sự chú ý lớn của giới nghiên cứu khi được đánh giá có thể làm thay đổi cách thế giới nhìn nhận về sự phân bố đất hiếm tại quốc gia này.

Khác với các mỏ đất hiếm truyền thống ở miền nam Trung Quốc nơi khoáng vật bám trong đất sét và phải dùng hóa chất để tách chiết, dạng mỏ mới được phát hiện ở đông bắc nước này lại tồn tại trong cát và sỏi rời hình thành qua hàng nghìn năm đóng băng và tan băng.

Theo nhóm nghiên cứu, cấu trúc đặc biệt này có thể giúp việc khai thác đất hiếm trở nên đơn giản hơn, chi phí thấp hơn và giảm đáng kể tác động môi trường.

Nghiên cứu do Viện Địa chất và Địa vật lý thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc phối hợp với cơ quan địa chất Hắc Long Giang thực hiện, vừa được công bố trên tạp chí khoa học Acta Petrologica Sinica.

Phát hiện có thể đảo ngược quy luật “đất hiếm nặng ở phía nam”​

Trong nhiều năm, giới địa chất Trung Quốc thường mô tả quy luật phân bố đất hiếm bằng công thức: “nặng ở phía nam, nhẹ ở phía bắc”.

Điều này có nghĩa miền nam Trung Quốc nổi tiếng với các mỏ đất hiếm nặng loại cực kỳ quan trọng trong công nghệ cao và quốc phòng, còn miền bắc chủ yếu sở hữu đất hiếm nhẹ.

Tuy nhiên, phát hiện mới tại các tỉnh Hắc Long Giang và Cát Lâm cho thấy miền bắc của Trung Quốc có thể cũng sở hữu nguồn đất hiếm nặng đáng kể.

Theo nghiên cứu, các đá granite kiềm trong khu vực đã bị phá vỡ dần dưới tác động của khí hậu lạnh giá và các chu kỳ đóng băng tan băng kéo dài. Thay vì phong hóa thành đất sét như ở miền nam, đá bị nghiền rã thành cát và sỏi, khiến các khoáng vật chứa đất hiếm như monazite và xenotime tồn tại dưới dạng hạt rời.

Điều này đồng nghĩa đất hiếm không còn “bám” trong lớp đất sét khó xử lý, mà tập trung trong các hạt khoáng dễ thu hồi hơn.

Một số mẫu khảo sát ghi nhận hàm lượng cao các nguyên tố như lanthanum, cerium và neodymium. Đặc biệt, nhiều mẫu ở tỉnh Cát Lâm còn cho thấy sự hiện diện đáng kể của nhóm đất hiếm nặng loại vốn được xem là lợi thế chiến lược của miền nam Trung Quốc.

Trung Quốc có thể củng cố thêm vị thế thống trị đất hiếm toàn cầu​

Đất hiếm là nhóm gồm 17 nguyên tố chiến lược, đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nam châm vĩnh cửu, xe điện, tua-bin gió, điện tử, công nghệ quốc phòng và nhiều ngành công nghệ xanh.

Hiện Trung Quốc vẫn là quốc gia thống trị chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, nắm gần 90% năng lực chế biến thế giới. Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ, nước này sở hữu khoảng 44 triệu tấn trữ lượng đất hiếm quy đổi theo oxit lớn nhất thế giới.

Trong nhiều năm, các mỏ hấp phụ ion ở miền nam Trung Quốc vẫn là nguồn cung đất hiếm nặng cạnh tranh nhất toàn cầu, chiếm hơn 90% sản lượng thế giới. Tuy nhiên, kiểu mỏ này có nhược điểm lớn là phải sử dụng hóa chất để hòa tách, vừa tốn kém vừa gây áp lực môi trường lớn. Ngoài ra, quá trình khai thác còn có thể làm thất thoát từ 20–25% lượng đất hiếm.

Ngược lại, dạng mỏ mới ở đông bắc Trung Quốc được đánh giá có tiềm năng khai thác “sạch” và hiệu quả hơn do đất hiếm nằm trong cát và sỏi rời.

Nếu các khảo sát tiếp theo xác nhận quy mô thương mại đủ lớn, phát hiện này có thể làm thay đổi cán cân tài nguyên đất hiếm tại Trung Quốc, đồng thời giúp nước này tiếp tục củng cố vị thế trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu nơi đất hiếm ngày càng trở thành tài nguyên chiến lược quan trọng ngang với dầu mỏ trong thế kỷ 21.

 

Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav, cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview