Sự phát triển mạnh của trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực dịch thuật đang tạo ra cuộc tranh luận lớn trên mạng xã hội và giới học thuật khi nhiều chuyên gia cảnh báo hàng nghìn ngôn ngữ nhỏ trên thế giới có thể bị đẩy nhanh tới nguy cơ biến mất.
Theo các nghiên cứu từ nhiều tổ chức trên Thế giới, các công cụ AI dịch thuật hiện nay chủ yếu tập trung vào những ngôn ngữ có lượng dữ liệu lớn như tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Tây Ban Nha hay tiếng Pháp. Điều này khiến các ngôn ngữ thiểu số hoặc ít người sử dụng gần như bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua công nghệ.
Nhiều chuyên gia ngôn ngữ học lo ngại khi AI ngày càng trở thành công cụ giao tiếp phổ biến toàn cầu, người dùng sẽ có xu hướng chuyển sang sử dụng các ngôn ngữ được hỗ trợ tốt hơn để thuận tiện cho học tập, làm việc và tiếp cận nội dung số. Theo thời gian, điều này có thể làm suy giảm vai trò của các ngôn ngữ bản địa trong đời sống hàng ngày.
Một số nhà nghiên cứu cho rằng AI không trực tiếp “giết chết” ngôn ngữ nhưng công nghệ này có thể vô tình tạo ra môi trường khiến các ngôn ngữ nhỏ mất dần giá trị sử dụng thực tế. Khi một ngôn ngữ không còn được dùng thường xuyên trong giáo dục, công việc hay Internet, nguy cơ mai một sẽ tăng rất nhanh.
Theo nhiều thống kê từ Unesco cho thấy, hiện thế giới có khoảng 7.000 ngôn ngữ nhưng phần lớn nội dung số trên Internet chỉ tập trung vào một nhóm rất nhỏ các ngôn ngữ phổ biến. Điều này khiến dữ liệu huấn luyện AI tiếp tục mất cân bằng và tạo ra vòng lặp bất lợi cho các cộng đồng ngôn ngữ nhỏ.
Theo các nghiên cứu từ nhiều tổ chức trên Thế giới, các công cụ AI dịch thuật hiện nay chủ yếu tập trung vào những ngôn ngữ có lượng dữ liệu lớn như tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Tây Ban Nha hay tiếng Pháp. Điều này khiến các ngôn ngữ thiểu số hoặc ít người sử dụng gần như bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua công nghệ.
Nhiều chuyên gia ngôn ngữ học lo ngại khi AI ngày càng trở thành công cụ giao tiếp phổ biến toàn cầu, người dùng sẽ có xu hướng chuyển sang sử dụng các ngôn ngữ được hỗ trợ tốt hơn để thuận tiện cho học tập, làm việc và tiếp cận nội dung số. Theo thời gian, điều này có thể làm suy giảm vai trò của các ngôn ngữ bản địa trong đời sống hàng ngày.
Một số nhà nghiên cứu cho rằng AI không trực tiếp “giết chết” ngôn ngữ nhưng công nghệ này có thể vô tình tạo ra môi trường khiến các ngôn ngữ nhỏ mất dần giá trị sử dụng thực tế. Khi một ngôn ngữ không còn được dùng thường xuyên trong giáo dục, công việc hay Internet, nguy cơ mai một sẽ tăng rất nhanh.
Theo nhiều thống kê từ Unesco cho thấy, hiện thế giới có khoảng 7.000 ngôn ngữ nhưng phần lớn nội dung số trên Internet chỉ tập trung vào một nhóm rất nhỏ các ngôn ngữ phổ biến. Điều này khiến dữ liệu huấn luyện AI tiếp tục mất cân bằng và tạo ra vòng lặp bất lợi cho các cộng đồng ngôn ngữ nhỏ.
Tranh luận trên mạng xã hội cũng đang chia thành nhiều luồng ý kiến trái chiều. Một bộ phận cho rằng AI dịch thuật giúp xóa bỏ rào cản ngôn ngữ, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và giúp con người giao tiếp dễ dàng hơn bao giờ hết.
Tuy nhiên, phía còn lại cảnh báo sự tiện lợi của AI có thể khiến các thế hệ trẻ dần từ bỏ tiếng mẹ đẻ hoặc không còn động lực duy trì các ngôn ngữ truyền thống vốn đã ít người sử dụng. Nhiều người lo ngại tương lai Internet sẽ ngày càng bị thống trị bởi vài ngôn ngữ lớn, trong khi các nền văn hóa địa phương dần biến mất khỏi môi trường số.
Một số chuyên gia công nghệ nhận định nếu các mô hình AI chỉ tiếp tục ưu tiên ngôn ngữ phổ biến để tối ưu hiệu quả thương mại, khoảng cách số giữa các cộng đồng ngôn ngữ sẽ còn gia tăng mạnh hơn trong những năm tới.
Trong khi đó, nhiều tổ chức bảo tồn ngôn ngữ đang kêu gọi các công ty công nghệ đưa thêm dữ liệu ngôn ngữ thiểu số vào hệ thống AI nhằm tránh nguy cơ hàng nghìn ngôn ngữ bị loại khỏi hệ sinh thái số toàn cầu.
Các chuyên gia cũng cho rằng AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ bảo tồn ngôn ngữ nếu được sử dụng đúng hướng, chẳng hạn như số hóa tài liệu cổ, lưu trữ phát âm bản địa hoặc tạo hệ thống học ngôn ngữ tự động cho các cộng đồng nhỏ.
Dù vậy, cuộc tranh luận lớn nhất hiện nay vẫn xoay quanh câu hỏi liệu AI sẽ trở thành công cụ giúp bảo tồn đa dạng ngôn ngữ hay vô tình thúc đẩy quá trình biến mất của các ngôn ngữ yếu thế trong thời đại số hiện nay.
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
