Mr Bens
Intern Writer
Trong nhiều năm, không ít người cho rằng Hoa Kỳ là quốc gia quyết liệt nhất trong việc kiềm chế Trung Quốc bằng các biện pháp thuế quan và trừng phạt. Tuy nhiên, nếu nhìn vào thực tế hiện nay, chiến lược của châu Âu lại được đánh giá là tinh vi hơn rất nhiều. Thay vì đối đầu trực tiếp, EU xây dựng một hệ thống quy tắc khiến doanh nghiệp phải tuân thủ ngay cả khi nhận thức rõ những khó khăn mà các quy định này tạo ra.
Xe điện Trung Quốc là ví dụ rõ nét nhất cho cách tiếp cận đó.
Những năm gần đây, xe điện Trung Quốc liên tục mở rộng thị phần tại nước ngoài nhờ các lợi thế như pin có độ bền cao, buồng lái thông minh thân thiện với người dùng và mức giá cạnh tranh. Đây là những lợi thế thực sự về công nghệ cũng như chuỗi cung ứng, giúp sản phẩm không chỉ bán chạy tại thị trường nội địa mà còn tăng trưởng nhanh ở nhiều thị trường quốc tế.
Người châu Âu có lo ngại trước sự phát triển này hay không? Câu trả lời là có, nhưng cách họ phản ứng hoàn toàn khác với Mỹ. Nếu Washington lựa chọn tăng thuế nhập khẩu xe điện Trung Quốc lên 100% để thể hiện rõ lập trường không muốn hàng hóa Trung Quốc tràn vào thị trường, thì Brussels lại đi theo một con đường khác.
Mùa thu năm ngoái, EU công bố mức thuế chống trợ cấp bổ sung đối với xe điện sản xuất tại Trung Quốc, có thể lên tới 45%.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn xuất hiện sau đó khi EU ban hành quy định mới về pin. Theo quy định này, mọi loại pin nhập khẩu vào thị trường châu Âu đều phải cung cấp báo cáo đầy đủ về lượng khí thải carbon trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.
Trung Quốc có lợi thế về chi phí điện năng thấp, nhưng tỷ trọng điện sản xuất từ nhiệt điện vẫn ở mức cao, kéo theo lượng phát thải carbon lớn. Điều này khiến các doanh nghiệp đứng trước hai lựa chọn: hoặc chuyển sang sử dụng nguồn điện xanh với chi phí cao hơn đáng kể, hoặc chấp nhận đánh đổi khả năng tiếp cận thị trường châu Âu.
Không chỉ dừng lại ở đó, EU còn đặc biệt coi trọng vấn đề dữ liệu. Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) được xem là một trong những bộ quy tắc nghiêm ngặt nhất thế giới.
Các hệ thống buồng lái thông minh và trợ lý giọng nói trên xe điện đều thu thập dữ liệu người dùng. Muốn bán xe tại châu Âu, doanh nghiệp phải giải thích chi tiết toàn bộ quy trình xử lý dữ liệu. Máy chủ phải được đặt tại châu Âu và việc chuyển dữ liệu xuyên biên giới phải được phê duyệt. Đây không đơn thuần là vấn đề công nghệ mà còn là rào cản pháp lý phức tạp.
Trong hàng trăm năm qua, châu Âu đã tham gia định hình nhiều tiêu chuẩn toàn cầu, hệ thống chứng nhận ngành và cơ chế giao dịch carbon. Điều đó đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp muốn tiếp cận thị trường quốc tế thường phải đáp ứng những quy tắc do họ đặt ra.
Gần đây, EU đã điều chỉnh nhẹ thuế suất đối với một số nhà sản xuất ô tô Trung Quốc và giảm mức thuế cho từng doanh nghiệp cụ thể.
Tuy nhiên, những ưu đãi này không phải không có điều kiện. Các doanh nghiệp muốn được giảm thuế phải chấp nhận cam kết giá bán tối thiểu, cho phép kiểm toán cơ cấu chi phí và áp dụng các tiêu chuẩn châu Âu trong quá trình sản xuất. Nói cách khác, cơ hội tiếp cận thị trường được đánh đổi bằng việc chấp nhận các quy tắc do châu Âu thiết lập.
Trường hợp của BYD cho thấy điều này ngày càng trở nên quan trọng. Trong năm 2024, hãng đã bán khoảng 20.000 xe tại châu Âu. Dù mới chiếm khoảng 1,5% thị phần xe năng lượng mới của khu vực, con số này vẫn cao gấp ba lần so với năm trước.
Nếu duy trì tốc độ tăng trưởng hiện tại, thị phần của hãng có thể tăng mạnh trong vòng ba đến năm năm tới. Điều đó khiến châu Âu bắt đầu cảm thấy áp lực. Tuy nhiên, thay vì lựa chọn cách tiếp cận cứng rắn như Mỹ, EU đang theo đuổi một chiến lược kiểm soát dài hạn thông qua hệ thống tiêu chuẩn và quy định.
Trong một cuộc chiến thuế quan, các bên vẫn có thể ngồi lại đàm phán để giảm thiểu tổn thất. Nhưng trong một cuộc chiến về tiêu chuẩn, việc phá vỡ các rào cản trở nên khó khăn hơn nhiều.
Trong nhiều thập kỷ, ngành sản xuất Trung Quốc chủ yếu hoạt động theo các tiêu chuẩn do nước khác đặt ra. Khi muốn tiến sâu vào các phân khúc cao cấp và những thị trường có yêu cầu khắt khe hơn, các doanh nghiệp không thể chỉ tiếp tục đóng vai trò người thực thi luật lệ.
Ở những lĩnh vực như kế toán carbon, bảo vệ dữ liệu hay tái chế pin, Trung Quốc cần xây dựng các giải pháp và tiêu chuẩn riêng để tạo ra ảnh hưởng lớn hơn trên thị trường quốc tế.
Xe điện chỉ là một phần của bức tranh rộng lớn hơn. Điều mà châu Âu đang tạo ra là một mạng lưới quy tắc bao phủ nhiều lĩnh vực khác nhau, với những tiêu chuẩn rõ ràng và cụ thể, tạo nên sức ảnh hưởng lâu dài đối với các doanh nghiệp muốn tham gia thị trường toàn cầu.
Xe điện Trung Quốc là ví dụ rõ nét nhất cho cách tiếp cận đó.
Những năm gần đây, xe điện Trung Quốc liên tục mở rộng thị phần tại nước ngoài nhờ các lợi thế như pin có độ bền cao, buồng lái thông minh thân thiện với người dùng và mức giá cạnh tranh. Đây là những lợi thế thực sự về công nghệ cũng như chuỗi cung ứng, giúp sản phẩm không chỉ bán chạy tại thị trường nội địa mà còn tăng trưởng nhanh ở nhiều thị trường quốc tế.
Người châu Âu có lo ngại trước sự phát triển này hay không? Câu trả lời là có, nhưng cách họ phản ứng hoàn toàn khác với Mỹ. Nếu Washington lựa chọn tăng thuế nhập khẩu xe điện Trung Quốc lên 100% để thể hiện rõ lập trường không muốn hàng hóa Trung Quốc tràn vào thị trường, thì Brussels lại đi theo một con đường khác.
Thuế quan chỉ là một phần của cuộc chơi
Châu Âu tập trung vào các vấn đề như phát thải carbon, tiêu chuẩn tái chế pin và bảo mật dữ liệu. Mỗi quy định đều mang danh nghĩa hợp lý, nhưng lại tạo ra thách thức lớn ở những khâu thực thi phức tạp nhất.Mùa thu năm ngoái, EU công bố mức thuế chống trợ cấp bổ sung đối với xe điện sản xuất tại Trung Quốc, có thể lên tới 45%.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn xuất hiện sau đó khi EU ban hành quy định mới về pin. Theo quy định này, mọi loại pin nhập khẩu vào thị trường châu Âu đều phải cung cấp báo cáo đầy đủ về lượng khí thải carbon trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.
Trung Quốc có lợi thế về chi phí điện năng thấp, nhưng tỷ trọng điện sản xuất từ nhiệt điện vẫn ở mức cao, kéo theo lượng phát thải carbon lớn. Điều này khiến các doanh nghiệp đứng trước hai lựa chọn: hoặc chuyển sang sử dụng nguồn điện xanh với chi phí cao hơn đáng kể, hoặc chấp nhận đánh đổi khả năng tiếp cận thị trường châu Âu.
Không chỉ dừng lại ở đó, EU còn đặc biệt coi trọng vấn đề dữ liệu. Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) được xem là một trong những bộ quy tắc nghiêm ngặt nhất thế giới.
Các hệ thống buồng lái thông minh và trợ lý giọng nói trên xe điện đều thu thập dữ liệu người dùng. Muốn bán xe tại châu Âu, doanh nghiệp phải giải thích chi tiết toàn bộ quy trình xử lý dữ liệu. Máy chủ phải được đặt tại châu Âu và việc chuyển dữ liệu xuyên biên giới phải được phê duyệt. Đây không đơn thuần là vấn đề công nghệ mà còn là rào cản pháp lý phức tạp.
Sức mạnh thật sự nằm ở việc thiết lập tiêu chuẩn
Điểm đáng chú ý trong cách làm của châu Âu là họ hiểu rõ lợi thế của mình. Châu Âu khó cạnh tranh với Trung Quốc về tốc độ phát triển cơ sở hạ tầng, mức độ hoàn thiện chuỗi công nghiệp hay quy mô sản xuất. Tuy nhiên, khu vực này lại nắm giữ quyền lực lớn trong việc xây dựng các tiêu chuẩn công nghiệp quốc tế.
Trong hàng trăm năm qua, châu Âu đã tham gia định hình nhiều tiêu chuẩn toàn cầu, hệ thống chứng nhận ngành và cơ chế giao dịch carbon. Điều đó đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp muốn tiếp cận thị trường quốc tế thường phải đáp ứng những quy tắc do họ đặt ra.
Gần đây, EU đã điều chỉnh nhẹ thuế suất đối với một số nhà sản xuất ô tô Trung Quốc và giảm mức thuế cho từng doanh nghiệp cụ thể.
Tuy nhiên, những ưu đãi này không phải không có điều kiện. Các doanh nghiệp muốn được giảm thuế phải chấp nhận cam kết giá bán tối thiểu, cho phép kiểm toán cơ cấu chi phí và áp dụng các tiêu chuẩn châu Âu trong quá trình sản xuất. Nói cách khác, cơ hội tiếp cận thị trường được đánh đổi bằng việc chấp nhận các quy tắc do châu Âu thiết lập.
Trường hợp của BYD cho thấy điều này ngày càng trở nên quan trọng. Trong năm 2024, hãng đã bán khoảng 20.000 xe tại châu Âu. Dù mới chiếm khoảng 1,5% thị phần xe năng lượng mới của khu vực, con số này vẫn cao gấp ba lần so với năm trước.
Nếu duy trì tốc độ tăng trưởng hiện tại, thị phần của hãng có thể tăng mạnh trong vòng ba đến năm năm tới. Điều đó khiến châu Âu bắt đầu cảm thấy áp lực. Tuy nhiên, thay vì lựa chọn cách tiếp cận cứng rắn như Mỹ, EU đang theo đuổi một chiến lược kiểm soát dài hạn thông qua hệ thống tiêu chuẩn và quy định.
Trong một cuộc chiến thuế quan, các bên vẫn có thể ngồi lại đàm phán để giảm thiểu tổn thất. Nhưng trong một cuộc chiến về tiêu chuẩn, việc phá vỡ các rào cản trở nên khó khăn hơn nhiều.
Trong nhiều thập kỷ, ngành sản xuất Trung Quốc chủ yếu hoạt động theo các tiêu chuẩn do nước khác đặt ra. Khi muốn tiến sâu vào các phân khúc cao cấp và những thị trường có yêu cầu khắt khe hơn, các doanh nghiệp không thể chỉ tiếp tục đóng vai trò người thực thi luật lệ.
Ở những lĩnh vực như kế toán carbon, bảo vệ dữ liệu hay tái chế pin, Trung Quốc cần xây dựng các giải pháp và tiêu chuẩn riêng để tạo ra ảnh hưởng lớn hơn trên thị trường quốc tế.
Xe điện chỉ là một phần của bức tranh rộng lớn hơn. Điều mà châu Âu đang tạo ra là một mạng lưới quy tắc bao phủ nhiều lĩnh vực khác nhau, với những tiêu chuẩn rõ ràng và cụ thể, tạo nên sức ảnh hưởng lâu dài đối với các doanh nghiệp muốn tham gia thị trường toàn cầu.
