The Storm Riders
Writer
Trong khi cơn sốt AI đang càn quét khắp thế giới, các doanh nghiệp Nhật Bản lại đang đối mặt với một thực tế khá trầm lắng: tỷ lệ ứng dụng AI tại đây vẫn xếp sau nhiều quốc gia khác. Để thay đổi điều này, nhiều "ông lớn" như Honda hay ANA đã quyết định chơi lớn, dùng lợi ích tài chính trực tiếp và điểm đánh giá hiệu suất để khuyến khích nhân viên đưa AI vào công việc hàng ngày.
Các nhân viên Honda Motor sử dụng AI trong công việc. Ảnh: Nikkei
Hãng xe Honda Motor đang áp dụng một chính sách cực kỳ thực tế để thúc đẩy nhân viên tự nâng cấp bản thân. Họ chia trình độ sử dụng AI của nhân sự làm ba cấp độ và sẵn sàng chi thêm khoản phụ cấp hàng tháng lên tới 150.000 yên (khoảng 920 USD, tương đương hơn 23 triệu đồng) dựa trên năng lực thực tế của mỗi người.
Chương trình này mở ra cho toàn bộ 45.000 nhân viên của Honda tại Nhật Bản trên tinh thần hoàn toàn tự nguyện. Để nhận được khoản tiền thưởng này, nhân viên phải trải qua các bài kiểm tra viết và phỏng vấn trực tiếp. Tính đến tháng 7, Honda đã chứng nhận được 280 nhân sự đạt chuẩn AI và đặt mục tiêu nâng con số này lên 1.000 người trong vài năm tới.
Tuy nhiên, "tiền nào của nấy", việc lấy được khoản phụ cấp tối đa không hề dễ dàng. Hiện chỉ có khoảng 10 nhân sự thuộc nhóm xuất sắc nhất nhận được mức thưởng 150.000 yên này. Đây là những nhân sự có năng lực như một chuyên gia tư vấn, đủ sức đề xuất giải pháp AI áp dụng vào mọi khâu từ nghiên cứu phát triển (R&D), sản xuất cho đến các công việc văn phòng hành chính. Họ được kỳ vọng sẽ là những "hạt nhân" lan tỏa, hướng dẫn và thúc đẩy các đồng nghiệp xung quanh cùng dùng AI.
Động thái này của Honda diễn ra trong bối cảnh hãng vừa trải qua một năm tài chính (kết thúc vào tháng 3) với mức lỗ ròng 423,9 tỷ yên, tạo ra áp lực cực lớn trong việc tối ưu hóa hiệu suất phát triển xe và vận hành bộ máy.
Chuỗi cửa hàng tiện lợi FamilyMart đã yêu cầu toàn bộ 4.500 nhân viên phải đưa kế hoạch sử dụng AI vào mục tiêu công việc cá nhân. Kết quả triển khai thực tế sẽ được tính trực tiếp vào kỳ đánh giá năng lực định kỳ. Đại diện FamilyMart chia sẻ rằng do tính chất công việc của nhân viên rất đa dạng, đây là cách tốt nhất để phổ cập AI sâu rộng vào toàn bộ tổ chức.
Tương tự, hãng hàng không All Nippon Airways (ANA) cũng là một trong những đơn vị tiên phong khi đưa tiêu chí ứng dụng AI vào đánh giá hiệu suất từ năm tài chính 2024, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến việc điều chỉnh lương. Một ví dụ điển hình là đội ngũ bảo trì của ANA đã tự phát triển một hệ thống phân tích hình ảnh bằng AI để cải thiện quy trình kiểm tra trực quan động cơ máy bay.
Tại ANA, cấp quản lý sẽ đánh giá các sáng kiến AI này một cách độc lập với công việc chuyên môn thông thường, dựa trên độ khó, phạm vi ảnh hưởng và tính bền vững của giải pháp.
Đầu tiên là sự bất bình đẳng trong công việc. Shohei Chino, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Recruit Works, chỉ ra rằng không phải vị trí nào cũng có cơ hội tiếp cận và học hỏi kỹ năng AI như nhau. Việc bắt buộc tất cả mọi người phải dùng AI có thể tạo ra cảm giác bất công giữa các bộ phận.
Thứ hai là câu chuyện chi phí và hiệu quả thực tế. Đôi khi việc cố đưa AI vào lại tốn kém hơn là làm theo cách truyền thống. Thậm chí, việc chấm điểm AI có thể phản tác dụng nếu nhân viên tìm cách "lách luật". Amazon gần đây đã phải dừng việc xếp hạng nhân viên dựa trên tần suất dùng AI sau khi phát hiện nhiều người dùng bot tự động thực hiện các tác vụ vô thưởng vô phạt chỉ để đối phó và lấy điểm số.
Nhìn chung, các doanh nghiệp Nhật Bản vẫn đang dò dẫm tìm đường. Theo một khảo sát của Microsoft vào tháng 5, Nhật Bản chỉ đứng thứ 48 toàn cầu về tỷ lệ ứng dụng AI tạo sinh, xếp sau rất xa so với UAE (nước dẫn đầu nhờ sự thúc đẩy mạnh mẽ từ chính phủ), Pháp hay Mỹ. Một khảo sát khác của Nikkei hồi tháng 3 cũng cho thấy chưa đến 10% trong số 143 doanh nghiệp lớn tại Nhật đưa AI vào quy trình đánh giá nhân viên.
Rõ ràng, việc dùng tiền và KPI để "kích cầu" AI như cách Honda hay ANA đang làm là những thử nghiệm táo bạo, nhưng để biến AI thành một công cụ làm việc thực chất thay vì một phong trào đối phó vẫn là bài toán cần thời gian trả lời.
Thưởng nóng gần nghìn đô mỗi tháng cho "cao thủ" AI
Các nhân viên Honda Motor sử dụng AI trong công việc. Ảnh: Nikkei
Hãng xe Honda Motor đang áp dụng một chính sách cực kỳ thực tế để thúc đẩy nhân viên tự nâng cấp bản thân. Họ chia trình độ sử dụng AI của nhân sự làm ba cấp độ và sẵn sàng chi thêm khoản phụ cấp hàng tháng lên tới 150.000 yên (khoảng 920 USD, tương đương hơn 23 triệu đồng) dựa trên năng lực thực tế của mỗi người.
Chương trình này mở ra cho toàn bộ 45.000 nhân viên của Honda tại Nhật Bản trên tinh thần hoàn toàn tự nguyện. Để nhận được khoản tiền thưởng này, nhân viên phải trải qua các bài kiểm tra viết và phỏng vấn trực tiếp. Tính đến tháng 7, Honda đã chứng nhận được 280 nhân sự đạt chuẩn AI và đặt mục tiêu nâng con số này lên 1.000 người trong vài năm tới.
Tuy nhiên, "tiền nào của nấy", việc lấy được khoản phụ cấp tối đa không hề dễ dàng. Hiện chỉ có khoảng 10 nhân sự thuộc nhóm xuất sắc nhất nhận được mức thưởng 150.000 yên này. Đây là những nhân sự có năng lực như một chuyên gia tư vấn, đủ sức đề xuất giải pháp AI áp dụng vào mọi khâu từ nghiên cứu phát triển (R&D), sản xuất cho đến các công việc văn phòng hành chính. Họ được kỳ vọng sẽ là những "hạt nhân" lan tỏa, hướng dẫn và thúc đẩy các đồng nghiệp xung quanh cùng dùng AI.
Động thái này của Honda diễn ra trong bối cảnh hãng vừa trải qua một năm tài chính (kết thúc vào tháng 3) với mức lỗ ròng 423,9 tỷ yên, tạo ra áp lực cực lớn trong việc tối ưu hóa hiệu suất phát triển xe và vận hành bộ máy.
Đưa AI vào KPI đánh giá năng lực
Không chỉ thưởng tiền mặt, một số doanh nghiệp khác lại chọn cách gắn AI trực tiếp vào lộ trình thăng tiến và đánh giá hiệu quả công việc (KPI).Chuỗi cửa hàng tiện lợi FamilyMart đã yêu cầu toàn bộ 4.500 nhân viên phải đưa kế hoạch sử dụng AI vào mục tiêu công việc cá nhân. Kết quả triển khai thực tế sẽ được tính trực tiếp vào kỳ đánh giá năng lực định kỳ. Đại diện FamilyMart chia sẻ rằng do tính chất công việc của nhân viên rất đa dạng, đây là cách tốt nhất để phổ cập AI sâu rộng vào toàn bộ tổ chức.
Tương tự, hãng hàng không All Nippon Airways (ANA) cũng là một trong những đơn vị tiên phong khi đưa tiêu chí ứng dụng AI vào đánh giá hiệu suất từ năm tài chính 2024, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến việc điều chỉnh lương. Một ví dụ điển hình là đội ngũ bảo trì của ANA đã tự phát triển một hệ thống phân tích hình ảnh bằng AI để cải thiện quy trình kiểm tra trực quan động cơ máy bay.
Tại ANA, cấp quản lý sẽ đánh giá các sáng kiến AI này một cách độc lập với công việc chuyên môn thông thường, dựa trên độ khó, phạm vi ảnh hưởng và tính bền vững của giải pháp.
Bài toán công bằng và rủi ro từ "chiêu trò" của nhân viên
Dù mang lại nhiều hứa hẹn, việc thúc đẩy AI bằng tiền hay KPI cũng vấp phải không ít rào cản thực tế.Đầu tiên là sự bất bình đẳng trong công việc. Shohei Chino, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Recruit Works, chỉ ra rằng không phải vị trí nào cũng có cơ hội tiếp cận và học hỏi kỹ năng AI như nhau. Việc bắt buộc tất cả mọi người phải dùng AI có thể tạo ra cảm giác bất công giữa các bộ phận.
Thứ hai là câu chuyện chi phí và hiệu quả thực tế. Đôi khi việc cố đưa AI vào lại tốn kém hơn là làm theo cách truyền thống. Thậm chí, việc chấm điểm AI có thể phản tác dụng nếu nhân viên tìm cách "lách luật". Amazon gần đây đã phải dừng việc xếp hạng nhân viên dựa trên tần suất dùng AI sau khi phát hiện nhiều người dùng bot tự động thực hiện các tác vụ vô thưởng vô phạt chỉ để đối phó và lấy điểm số.
Nhìn chung, các doanh nghiệp Nhật Bản vẫn đang dò dẫm tìm đường. Theo một khảo sát của Microsoft vào tháng 5, Nhật Bản chỉ đứng thứ 48 toàn cầu về tỷ lệ ứng dụng AI tạo sinh, xếp sau rất xa so với UAE (nước dẫn đầu nhờ sự thúc đẩy mạnh mẽ từ chính phủ), Pháp hay Mỹ. Một khảo sát khác của Nikkei hồi tháng 3 cũng cho thấy chưa đến 10% trong số 143 doanh nghiệp lớn tại Nhật đưa AI vào quy trình đánh giá nhân viên.
Rõ ràng, việc dùng tiền và KPI để "kích cầu" AI như cách Honda hay ANA đang làm là những thử nghiệm táo bạo, nhưng để biến AI thành một công cụ làm việc thực chất thay vì một phong trào đối phó vẫn là bài toán cần thời gian trả lời.
