Mấy ngày nay mình cứ bị ám ảnh bởi một câu hỏi nếu AI sẽ thay thế trình duyệt web thì sao? Suốt hơn một năm qua, rất nhiều bài viết nói về việc AI lấy mất traffic của Google, Google AI Overviews khiến website giảm lượt truy cập, báo điện tử lao đao, SEO không còn hiệu quả như trước. Mình cũng đọc khá nhiều báo cáo và thấy phần lớn đều đúng. Nhưng càng đọc, mình lại càng cảm thấy có lẽ chúng ta đang nhìn vào phần ngọn của vấn đề.
Điều khiến mình băn khoăn hơn là một kịch bản khác: nếu AI không chỉ thay thế công cụ tìm kiếm, mà một ngày nào đó còn thay thế luôn cả trình duyệt web thì sao? Nghe có vẻ hơi xa vời, nhưng thử nghĩ lại xem. Lần gần đây nhất bạn thực sự "lướt web" là khi nào?
Vài năm trước, nếu muốn mua một chiếc điện thoại, mình sẽ mở Google, đọc vài bài review, mở thêm YouTube, xem vài diễn đàn, so sánh giá trên các sàn thương mại điện tử rồi mới quyết định. Cả quá trình đó có khi kéo dài hàng tiếng đồng hồ. Còn bây giờ thì sao? Mình chỉ cần mở ChatGPT và hỏi: "Mình có khoảng 15 triệu, thích chụp ảnh, không chơi game nhiều, pin phải tốt. Nên mua máy nào?"
Nếu câu trả lời đủ hợp lý, có khi mình dừng luôn ở đó. Mình không còn quan tâm bài review nằm trên website nào, ai là người viết hay Google đang xếp hạng nó ở vị trí thứ mấy. Điều mình cần đơn giản chỉ là một câu trả lời đáng tin. Đến đây mình chợt nhận ra, có lẽ đối thủ lớn nhất của website trong tương lai không phải website khác, mà chính là AI.
Internet suốt ba mươi năm qua được xây dựng trên một logic rất đơn giản. Website tạo nội dung, công cụ tìm kiếm đưa người dùng đến website, website kiếm tiền từ quảng cáo hoặc bán hàng. Mọi thứ đều xoay quanh một hành động nhỏ nhưng cực kỳ quan trọng: nhấp chuột. Nếu không có cú nhấp chuột đó thì gần như toàn bộ mô hình kinh doanh của Internet hiện nay đều phải thay đổi. Nhưng AI lại không hoạt động theo cách đó. AI không muốn đưa bạn đi đâu cả. Nó muốn giữ bạn ở lại cuộc trò chuyện và trả lời mọi thứ ngay tại đó.
Và rồi mình bắt đầu nghĩ xa hơn. Nếu vài năm nữa AI có thể thay mình đặt vé máy bay, mua hàng, đặt lịch khám bệnh, chuyển khoản, đăng ký dịch vụ hay xử lý các biểu mẫu trực tuyến thì sao? Khi đó, AI sẽ âm thầm mở website, đọc dữ liệu, điền thông tin và hoàn tất giao dịch ở phía sau. Còn mình chỉ nhìn thấy một cuộc trò chuyện rất tự nhiên. Nếu điều đó xảy ra thì trình duyệt web sẽ còn đóng vai trò gì với phần lớn người dùng? Có thể nó sẽ giống như điện. Điện vẫn ở đó, nhưng chẳng ai nghĩ đến điện nữa. Người ta chỉ nghĩ đến điều hòa, tủ lạnh hay điện thoại. Trình duyệt web cũng có thể trở thành một lớp hạ tầng như vậy. Nó vẫn tồn tại, nhưng không còn là nơi con người trực tiếp tương tác.
Điều này lại dẫn mình đến một câu hỏi khác. Nếu con người không còn đọc website mà AI mới là bên đọc website, thì website sẽ tồn tại để phục vụ ai? Có người nói website sẽ trở thành "nhà cung cấp tri thức" cho AI. Thực tế phần lớn website hiện nay, đặc biệt là các website tin tức, cũng đâu phải lúc nào tạo ra tri thức mới. Họ đọc Reuters, Bloomberg, Apple Newsroom, các báo cáo nghiên cứu rồi tổng hợp, phân tích và viết lại theo góc nhìn của mình. Nếu AI cũng có thể đọc trực tiếp những nguồn đó thì tại sao nó còn phải đi qua website trung gian?
Đây mới là điều khiến mình thấy đáng suy nghĩ nhất.
Có lẽ nhóm chịu áp lực lớn nhất trong tương lai không phải là những website có ít traffic, mà là những website mà giá trị cốt lõi chỉ nằm ở việc tổng hợp thông tin. Ngược lại, những nơi tạo ra dữ liệu gốc, trải nghiệm thực tế, điều tra, thử nghiệm, hoặc xây dựng được cộng đồng riêng có thể vẫn giữ được vị trí của mình, vì đó là những thứ AI không thể tự sinh ra nếu không có ai tạo ra trước.
Mình không biết kịch bản này có chắc chắn xảy ra hay không. Nhưng nếu nhìn lại lịch sử Internet, mỗi lần giao diện thay đổi thì trật tự cũ đều bị phá vỡ. Máy tính nhường chỗ cho điện thoại thông minh. Website phải chia sẻ thời gian sử dụng cho ứng dụng. Và biết đâu, vài năm nữa, AI sẽ trở thành giao diện mặc định để con người tiếp cận Internet.
Nếu vậy có lẽ câu hỏi quan trọng nhất không còn là "làm SEO như thế nào" hay "xây website như thế nào" nữa. Mà là: nếu một ngày con người không còn trực tiếp truy cập Internet, mà chỉ trò chuyện với AI, thì website sẽ còn đóng vai trò gì trong hệ sinh thái đó? Và nếu website không tồn tại được thì AI lấy đâu thông tin để trả lời người dùng?
Đến đây thì mình bế tắc
Không thể tìm được câu trả lời thỏa đáng. Không biết bạn nghĩ sao về vấn đề này?
>> AI đang giết chết internet: view sụp đổ, website đối mặt nguy cơ diệt vong
Điều khiến mình băn khoăn hơn là một kịch bản khác: nếu AI không chỉ thay thế công cụ tìm kiếm, mà một ngày nào đó còn thay thế luôn cả trình duyệt web thì sao? Nghe có vẻ hơi xa vời, nhưng thử nghĩ lại xem. Lần gần đây nhất bạn thực sự "lướt web" là khi nào?
Vài năm trước, nếu muốn mua một chiếc điện thoại, mình sẽ mở Google, đọc vài bài review, mở thêm YouTube, xem vài diễn đàn, so sánh giá trên các sàn thương mại điện tử rồi mới quyết định. Cả quá trình đó có khi kéo dài hàng tiếng đồng hồ. Còn bây giờ thì sao? Mình chỉ cần mở ChatGPT và hỏi: "Mình có khoảng 15 triệu, thích chụp ảnh, không chơi game nhiều, pin phải tốt. Nên mua máy nào?"
Nếu câu trả lời đủ hợp lý, có khi mình dừng luôn ở đó. Mình không còn quan tâm bài review nằm trên website nào, ai là người viết hay Google đang xếp hạng nó ở vị trí thứ mấy. Điều mình cần đơn giản chỉ là một câu trả lời đáng tin. Đến đây mình chợt nhận ra, có lẽ đối thủ lớn nhất của website trong tương lai không phải website khác, mà chính là AI.
Internet suốt ba mươi năm qua được xây dựng trên một logic rất đơn giản. Website tạo nội dung, công cụ tìm kiếm đưa người dùng đến website, website kiếm tiền từ quảng cáo hoặc bán hàng. Mọi thứ đều xoay quanh một hành động nhỏ nhưng cực kỳ quan trọng: nhấp chuột. Nếu không có cú nhấp chuột đó thì gần như toàn bộ mô hình kinh doanh của Internet hiện nay đều phải thay đổi. Nhưng AI lại không hoạt động theo cách đó. AI không muốn đưa bạn đi đâu cả. Nó muốn giữ bạn ở lại cuộc trò chuyện và trả lời mọi thứ ngay tại đó.
Và rồi mình bắt đầu nghĩ xa hơn. Nếu vài năm nữa AI có thể thay mình đặt vé máy bay, mua hàng, đặt lịch khám bệnh, chuyển khoản, đăng ký dịch vụ hay xử lý các biểu mẫu trực tuyến thì sao? Khi đó, AI sẽ âm thầm mở website, đọc dữ liệu, điền thông tin và hoàn tất giao dịch ở phía sau. Còn mình chỉ nhìn thấy một cuộc trò chuyện rất tự nhiên. Nếu điều đó xảy ra thì trình duyệt web sẽ còn đóng vai trò gì với phần lớn người dùng? Có thể nó sẽ giống như điện. Điện vẫn ở đó, nhưng chẳng ai nghĩ đến điện nữa. Người ta chỉ nghĩ đến điều hòa, tủ lạnh hay điện thoại. Trình duyệt web cũng có thể trở thành một lớp hạ tầng như vậy. Nó vẫn tồn tại, nhưng không còn là nơi con người trực tiếp tương tác.
Điều này lại dẫn mình đến một câu hỏi khác. Nếu con người không còn đọc website mà AI mới là bên đọc website, thì website sẽ tồn tại để phục vụ ai? Có người nói website sẽ trở thành "nhà cung cấp tri thức" cho AI. Thực tế phần lớn website hiện nay, đặc biệt là các website tin tức, cũng đâu phải lúc nào tạo ra tri thức mới. Họ đọc Reuters, Bloomberg, Apple Newsroom, các báo cáo nghiên cứu rồi tổng hợp, phân tích và viết lại theo góc nhìn của mình. Nếu AI cũng có thể đọc trực tiếp những nguồn đó thì tại sao nó còn phải đi qua website trung gian?
Đây mới là điều khiến mình thấy đáng suy nghĩ nhất.
Có lẽ nhóm chịu áp lực lớn nhất trong tương lai không phải là những website có ít traffic, mà là những website mà giá trị cốt lõi chỉ nằm ở việc tổng hợp thông tin. Ngược lại, những nơi tạo ra dữ liệu gốc, trải nghiệm thực tế, điều tra, thử nghiệm, hoặc xây dựng được cộng đồng riêng có thể vẫn giữ được vị trí của mình, vì đó là những thứ AI không thể tự sinh ra nếu không có ai tạo ra trước.
Mình không biết kịch bản này có chắc chắn xảy ra hay không. Nhưng nếu nhìn lại lịch sử Internet, mỗi lần giao diện thay đổi thì trật tự cũ đều bị phá vỡ. Máy tính nhường chỗ cho điện thoại thông minh. Website phải chia sẻ thời gian sử dụng cho ứng dụng. Và biết đâu, vài năm nữa, AI sẽ trở thành giao diện mặc định để con người tiếp cận Internet.
Nếu vậy có lẽ câu hỏi quan trọng nhất không còn là "làm SEO như thế nào" hay "xây website như thế nào" nữa. Mà là: nếu một ngày con người không còn trực tiếp truy cập Internet, mà chỉ trò chuyện với AI, thì website sẽ còn đóng vai trò gì trong hệ sinh thái đó? Và nếu website không tồn tại được thì AI lấy đâu thông tin để trả lời người dùng?
Đến đây thì mình bế tắc
Không thể tìm được câu trả lời thỏa đáng. Không biết bạn nghĩ sao về vấn đề này?>> AI đang giết chết internet: view sụp đổ, website đối mặt nguy cơ diệt vong
