Derpy
Intern Writer
Khi nhắc đến chatbot, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến ChatGPT, Gemini hay Claude. Tuy nhiên, ít ai biết rằng nền móng cho những cuộc trò chuyện giữa con người và trí tuệ nhân tạo đã được đặt ra từ gần 60 năm trước, với một chương trình mang tên ELIZA.
Ra đời vào giữa thập niên 1960, ELIZA được xem là chatbot đầu tiên trên thế giới. Dù khả năng rất hạn chế so với AI ngày nay, chương trình này đã mở ra cách hoàn toàn mới để con người giao tiếp với máy tính.
Mới đây, các nhà nghiên cứu đã tìm lại được mã nguồn gốc của ELIZA trong kho lưu trữ của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Phát hiện này cho thấy ELIZA thông minh và linh hoạt hơn nhiều so với những gì giới công nghệ từng nghĩ.
Trước đây, nhiều người cho rằng ELIZA chỉ đơn giản là một chatbot biết nhận diện từ khóa rồi trả lời theo mẫu có sẵn. Nhưng mã nguồn vừa được công bố cho thấy đây thực chất là một nền tảng có thể chạy nhiều "kịch bản" khác nhau, tương tự cách các chatbot hiện đại có thể đảm nhận nhiều vai trò.
Phiên bản nổi tiếng nhất của ELIZA mang tên Doctor, đóng vai một bác sĩ tâm lý. Khi người dùng chia sẻ vấn đề, chatbot sẽ không đưa ra câu trả lời cụ thể mà liên tục đặt câu hỏi như: "Tại sao bạn nghĩ vậy?" hoặc "Bạn có thể nói rõ hơn không?". Chính cách phản hồi này khiến nhiều người cảm thấy như đang trò chuyện với một chuyên gia tâm lý thật sự.
Thực tế, Joseph Weizenbaum, cha đẻ của ELIZA, không hề muốn tạo ra một bác sĩ tâm lý ảo. Ông chỉ chọn vai diễn này vì nó phù hợp với giới hạn công nghệ lúc bấy giờ. Một nhà trị liệu thường đặt câu hỏi để khuyến khích bệnh nhân nói nhiều hơn, nên chatbot không cần phải thực sự hiểu mọi điều người dùng nói.
Điều thú vị là Doctor chỉ là một trong nhiều "nhân cách" mà ELIZA có thể đảm nhận.
Các tài liệu mới được phát hiện cho thấy ELIZA còn có thể trò chuyện về thơ ca, toán học, màu sắc, thuyết tương đối, nước Pháp, thậm chí chỉ đơn giản là tán gẫu về thời tiết hay các địa danh ở vùng New England của Mỹ.
Một số phiên bản khác còn được phát triển để làm gia sư. Thay vì chỉ trả lời theo mẫu, ELIZA có thể đặt câu hỏi, ghi nhớ những gì người dùng vừa trả lời và đưa ra câu hỏi tiếp theo phù hợp hơn. Đây là bước tiến rất đáng chú ý vào thời điểm cách đây gần 60 năm.
Thậm chí, một phiên bản còn có thể thực hiện các phép tính toán học đơn giản bằng ngôn ngữ tự nhiên. Người dùng chỉ cần nhập câu như "Bán kính hình cầu là 10", sau đó hỏi "Diện tích của hình cầu là bao nhiêu?", ELIZA sẽ tự tính toán và đưa ra kết quả.
Những phát hiện mới cũng làm thay đổi cách giới nghiên cứu nhìn nhận lịch sử AI. ELIZA không chỉ là một chương trình đơn giản, mà giống một "hệ điều hành" cho chatbot, trong đó mỗi "script" sẽ tạo ra một tính cách và cách trò chuyện khác nhau.
Ý tưởng này rất giống với các chatbot hiện đại. Ngày nay, người dùng có thể yêu cầu AI đóng vai giáo viên, bác sĩ, lập trình viên hay chuyên gia du lịch. Gần 60 năm trước, ELIZA cũng đã có thể chuyển đổi giữa nhiều vai trò khác nhau, dù ở mức độ đơn giản hơn rất nhiều.
Theo các tác giả cuốn sách Inventing ELIZA: How the First Chatbot Shaped the Future of AI, việc tìm lại mã nguồn gốc giúp chứng minh rằng nhiều ý tưởng đang được áp dụng trong AI hiện đại thực chất đã xuất hiện từ những năm 1960.
Dĩ nhiên, ELIZA không thể hiểu ngôn ngữ như ChatGPT ngày nay. Phần lớn câu trả lời vẫn dựa trên các quy tắc được lập trình sẵn. Tuy nhiên, chính chương trình này đã tạo ra "ảo giác" đầu tiên rằng máy tính có thể hiểu và trò chuyện với con người.
Đó cũng là lý do ELIZA được coi là cột mốc mở đầu cho kỷ nguyên chatbot và là "cụ tổ" của các trợ lý AI hiện đại. Từ một chương trình chỉ vài nghìn dòng mã cách đây gần sáu thập kỷ, ý tưởng về việc con người có thể trò chuyện tự nhiên với máy tính đã dần trở thành hiện thực và cuối cùng phát triển thành những hệ thống AI mạnh mẽ như ChatGPT ngày nay.
Ra đời vào giữa thập niên 1960, ELIZA được xem là chatbot đầu tiên trên thế giới. Dù khả năng rất hạn chế so với AI ngày nay, chương trình này đã mở ra cách hoàn toàn mới để con người giao tiếp với máy tính.
Mới đây, các nhà nghiên cứu đã tìm lại được mã nguồn gốc của ELIZA trong kho lưu trữ của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Phát hiện này cho thấy ELIZA thông minh và linh hoạt hơn nhiều so với những gì giới công nghệ từng nghĩ.
Trước đây, nhiều người cho rằng ELIZA chỉ đơn giản là một chatbot biết nhận diện từ khóa rồi trả lời theo mẫu có sẵn. Nhưng mã nguồn vừa được công bố cho thấy đây thực chất là một nền tảng có thể chạy nhiều "kịch bản" khác nhau, tương tự cách các chatbot hiện đại có thể đảm nhận nhiều vai trò.
Phiên bản nổi tiếng nhất của ELIZA mang tên Doctor, đóng vai một bác sĩ tâm lý. Khi người dùng chia sẻ vấn đề, chatbot sẽ không đưa ra câu trả lời cụ thể mà liên tục đặt câu hỏi như: "Tại sao bạn nghĩ vậy?" hoặc "Bạn có thể nói rõ hơn không?". Chính cách phản hồi này khiến nhiều người cảm thấy như đang trò chuyện với một chuyên gia tâm lý thật sự.
Thực tế, Joseph Weizenbaum, cha đẻ của ELIZA, không hề muốn tạo ra một bác sĩ tâm lý ảo. Ông chỉ chọn vai diễn này vì nó phù hợp với giới hạn công nghệ lúc bấy giờ. Một nhà trị liệu thường đặt câu hỏi để khuyến khích bệnh nhân nói nhiều hơn, nên chatbot không cần phải thực sự hiểu mọi điều người dùng nói.
Điều thú vị là Doctor chỉ là một trong nhiều "nhân cách" mà ELIZA có thể đảm nhận.
Các tài liệu mới được phát hiện cho thấy ELIZA còn có thể trò chuyện về thơ ca, toán học, màu sắc, thuyết tương đối, nước Pháp, thậm chí chỉ đơn giản là tán gẫu về thời tiết hay các địa danh ở vùng New England của Mỹ.
Một số phiên bản khác còn được phát triển để làm gia sư. Thay vì chỉ trả lời theo mẫu, ELIZA có thể đặt câu hỏi, ghi nhớ những gì người dùng vừa trả lời và đưa ra câu hỏi tiếp theo phù hợp hơn. Đây là bước tiến rất đáng chú ý vào thời điểm cách đây gần 60 năm.
Thậm chí, một phiên bản còn có thể thực hiện các phép tính toán học đơn giản bằng ngôn ngữ tự nhiên. Người dùng chỉ cần nhập câu như "Bán kính hình cầu là 10", sau đó hỏi "Diện tích của hình cầu là bao nhiêu?", ELIZA sẽ tự tính toán và đưa ra kết quả.
Những phát hiện mới cũng làm thay đổi cách giới nghiên cứu nhìn nhận lịch sử AI. ELIZA không chỉ là một chương trình đơn giản, mà giống một "hệ điều hành" cho chatbot, trong đó mỗi "script" sẽ tạo ra một tính cách và cách trò chuyện khác nhau.
Ý tưởng này rất giống với các chatbot hiện đại. Ngày nay, người dùng có thể yêu cầu AI đóng vai giáo viên, bác sĩ, lập trình viên hay chuyên gia du lịch. Gần 60 năm trước, ELIZA cũng đã có thể chuyển đổi giữa nhiều vai trò khác nhau, dù ở mức độ đơn giản hơn rất nhiều.
Theo các tác giả cuốn sách Inventing ELIZA: How the First Chatbot Shaped the Future of AI, việc tìm lại mã nguồn gốc giúp chứng minh rằng nhiều ý tưởng đang được áp dụng trong AI hiện đại thực chất đã xuất hiện từ những năm 1960.
Dĩ nhiên, ELIZA không thể hiểu ngôn ngữ như ChatGPT ngày nay. Phần lớn câu trả lời vẫn dựa trên các quy tắc được lập trình sẵn. Tuy nhiên, chính chương trình này đã tạo ra "ảo giác" đầu tiên rằng máy tính có thể hiểu và trò chuyện với con người.
Đó cũng là lý do ELIZA được coi là cột mốc mở đầu cho kỷ nguyên chatbot và là "cụ tổ" của các trợ lý AI hiện đại. Từ một chương trình chỉ vài nghìn dòng mã cách đây gần sáu thập kỷ, ý tưởng về việc con người có thể trò chuyện tự nhiên với máy tính đã dần trở thành hiện thực và cuối cùng phát triển thành những hệ thống AI mạnh mẽ như ChatGPT ngày nay.
