25 kịch bản lừa đảo trên mạng người Việt cần đặc biệt cảnh giác trong năm 2026

Kaya · 09:48

Không chỉ giả danh công an hay ngân hàng, kẻ lừa đảo ngày càng tận dụng AI, Deepfake, giọng nói giả, mã QR độc hại và các ứng dụng điều khiển từ xa để tiếp cận nạn nhân. Lực lượng Công an cảnh báo 25 kịch bản lừa đảo phổ biến, được chia thành 5 nhóm thủ đoạn chính.

Lừa đảo trên không gian mạng đang ngày càng khó nhận biết khi kẻ xấu liên tục kết hợp các thủ đoạn truyền thống với công nghệ mới. Một cuộc gọi giả danh cơ quan chức năng, một tin nhắn thông báo nhận tiền hay thậm chí hình ảnh, giọng nói của người quen đều có thể được sử dụng để tạo lòng tin và thúc đẩy nạn nhân thực hiện hành động theo ý muốn của kẻ lừa đảo.

Ảnh: internet

Theo cảnh báo của cơ quan Công an, các đối tượng hiện đặc biệt tận dụng AI, Deepfake, DeepVoice, mạng xã hội, ngân hàng số và thanh toán điện tử để đánh vào tâm lý chủ quan của người dùng. Các thủ đoạn được tập trung thành 5 nhóm lớn.

Nhóm 1: Mạo danh cơ quan, tổ chức để chiếm đoạt tài sản

Đây vẫn là một trong những thủ đoạn phổ biến. Kẻ lừa đảo có thể tự xưng là công an, viện kiểm sát, tòa án, ngân hàng, nhà trường, bệnh viện, cơ quan bảo hiểm xã hội, điện lực hoặc đơn vị viễn thông.

Chúng thường tạo ra tình huống khiến nạn nhân cảm thấy phải xử lý ngay, chẳng hạn yêu cầu “xác minh thông tin”, “xử lý vi phạm”, “thanh toán nợ cước”, “nhận hoàn tiền” hoặc “nộp phạt nguội”.

Ngoài cuộc gọi trực tiếp, các đối tượng còn sử dụng tin nhắn Brandname giả mạo để tạo cảm giác đây là thông báo chính thức. Mục tiêu cuối cùng thường là lấy thông tin cá nhân, mật khẩu, mã OTP hoặc yêu cầu nạn nhân chuyển tiền.

Nhóm 2: Lừa đảo bằng công nghệ AI, Deepfake, DeepVoice

Một thay đổi đáng chú ý trong các kịch bản lừa đảo hiện nay là sự xuất hiện của AI, Deepfake và DeepVoice. Kẻ xấu có thể tạo hình ảnh, video hoặc giọng nói giả mạo người thân, bạn bè hay lãnh đạo cơ quan rồi sử dụng chúng để vay tiền hoặc yêu cầu chuyển khoản khẩn cấp.

Trong một số trường hợp, đối tượng còn chủ động gọi điện để thu thập mẫu giọng nói của nạn nhân, nhằm phục vụ việc giả mạo và lừa đảo trong tương lai. Điều này khiến việc “nghe đúng giọng người quen” hoặc “nhìn thấy hình ảnh người quen trong cuộc gọi” không còn là căn cứ đủ chắc chắn để xác định người ở đầu bên kia là thật.

Nhóm 3: Lừa đảo đầu tư tài chính và tuyển dụng việc làm

Một nhóm thủ đoạn khác đánh vào tâm lý muốn kiếm thêm thu nhập hoặc làm giàu nhanh. Các đối tượng có thể đăng quảng cáo tuyển “việc nhẹ lương cao”, mời làm cộng tác viên trực tuyến hoặc giới thiệu các cơ hội đầu tư chứng khoán, tiền số, ngoại hối với mức lợi nhuận hấp dẫn.

Để tạo lòng tin, nạn nhân có thể được cho rút tiền trong giai đoạn đầu. Khi đã tin rằng hoạt động này thực sự mang lại lợi nhuận, họ được dụ nạp số tiền lớn hơn. Sau đó, toàn bộ số tiền có thể bị chiếm đoạt.

Nhóm 4: Lừa đảo trong hoạt động mua bán trực tuyến

Các giao dịch mua bán trên mạng tiếp tục là mục tiêu của nhiều thủ đoạn lừa đảo. Một trong những cách phổ biến là sử dụng biên lai chuyển khoản giả, khiến người bán tưởng rằng tiền đã được thanh toán và giao hàng.

Ở chiều ngược lại, kẻ lừa đảo có thể giả danh người bán hoặc người mua, yêu cầu nạn nhân đặt cọc trước rồi chiếm đoạt tiền. Như vậy, không chỉ người mua mà cả người bán trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội đều có thể trở thành mục tiêu.

Nhóm 5: Đánh cắp dữ liệu, chiếm quyền điều khiển thiết bị

Bên cạnh việc đánh vào tâm lý, tội phạm mạng còn tìm cách chiếm quyền kiểm soát tài khoản và thiết bị của nạn nhân. Các đối tượng có thể phát tán đường link giả mạo, mã QR độc hại, ứng dụng chứa mã độc hoặc phần mềm điều khiển từ xa. Nếu người dùng làm theo hướng dẫn, kẻ xấu có thể tiếp cận tài khoản mạng xã hội, tài khoản ngân hàng hoặc thu thập thông tin cá nhân. Những dữ liệu này sau đó tiếp tục được sử dụng cho các vụ lừa đảo khác.

Ảnh: Cổng TTĐT Công an TP Hà Nội

Điểm chung của những kịch bản này là gì?

Dù hình thức khác nhau, phần lớn các thủ đoạn đều tìm cách đưa nạn nhân vào một trong ba trạng thái: tin tưởng, sợ hãi hoặc vội vàng. Kẻ lừa đảo có thể tạo ra một tình huống khẩn cấp để nạn nhân không kịp kiểm chứng, đưa ra một khoản lợi nhuận hấp dẫn để khiến nạn nhân chủ động chuyển tiền, hoặc giả danh một người có uy tín để tạo niềm tin.

Công nghệ mới như AI, Deepfake hay mã QR không thay thế hoàn toàn những thủ đoạn cũ mà đang giúp chúng trở nên tinh vi và khó nhận diện hơn.

5 nguyên tắc giúp tránh mắc bẫy

Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân không cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu hoặc mã OTP cho bất kỳ ai; không chuyển tiền khi chưa xác minh chính xác danh tính người nhận. Người dùng cũng không nên truy cập các đường link lạ, quét mã QR không rõ nguồn gốc hoặc cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn của người không quen biết.

Quan trọng hơn, khi gặp một yêu cầu liên quan đến tiền bạc, tài khoản hoặc thông tin cá nhân, cần dừng lại để kiểm tra ít nhất qua một kênh khác, thay vì làm ngay theo hướng dẫn của người đang liên hệ. Nếu phát hiện dấu hiệu nghi vấn hoặc đã trở thành nạn nhân của một vụ lừa đảo trực tuyến, người dân cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan Công an gần nhất để được hướng dẫn và hỗ trợ xử lý.

Trong bối cảnh các công cụ AI ngày càng dễ tiếp cận, việc nhận diện lừa đảo không còn chỉ là biết những số điện thoại hay đường link đáng ngờ. Người dùng cần cảnh giác với cả những thứ tưởng như rất thật: một giọng nói quen thuộc, một video của người thân, một tin nhắn thương hiệu hay một thông báo có vẻ đến từ cơ quan chính thức.