Sasha✔
Writer
Bài viết của Victoria Song, reviewer của trang công nghệ The Verge chia sẻ về tính năng “tuổi sức khỏe” trang bị phổ biến trên các thiết bị đeo hiện nay.
Trong sự kiện công bố Apple Watch vào tháng 9, tôi đã thốt lên một tiếng “Không!” đầy rõ rệt ngay tại Nhà hát Steve Jobs. Cùng với một chỉ số đo mức độ sẵn sàng mới và ứng dụng Sức khỏe (Health) được thiết kế lại, Apple thông báo rằng vào cuối năm nay, họ sẽ giới thiệu một tính năng mới liên quan đến tuổi thọ, gọi là “Tuổi sức khỏe” (Health Age).
Câu chuyện về nguồn gốc trở thành phản diện của tôi bắt đầu từ chính số tuổi mà thiết bị Whoop hiển thị. Làm thế nào mà một người lại có số tuổi bằng 0,9 lần tuổi thật, để rồi cuối cùng lại già hơn tuổi thật của mình từ bốn đến năm năm chứ?
Đây là một khái niệm không còn xa lạ trong thế giới thiết bị đeo và công nghệ y tế. Ý tưởng ở đây là nếu bạn nỗ lực chăm sóc sức khỏe và thể chất, thì “tuổi sinh lý” của bạn có thể “trẻ hơn” so với “tuổi theo thời gian” (tuổi thực) của bạn. (Hoặc ngược lại, sẽ “già hơn” nếu bạn không nỗ lực). Whoop có chỉ số “Tuổi Whoop”. Oura có chỉ số “tuổi tim mạch”. Chiếc cân Withings của tôi vừa bổ sung các tính năng “thông minh về tuổi thọ”, bao gồm các chỉ số riêng biệt như “tuổi tim” và “tuổi mạch máu”. Garmin cũng có “điểm số tuổi thể chất”. Tại triển lãm CES, tôi từng ngồi trước một chiếc gương đo tuổi thọ; nó phân tích lưu lượng máu trên khuôn mặt tôi thông qua một bức ảnh selfie dài 30 giây để ước tính “tuổi sinh lý” và “tuổi da mặt” của tôi. Đầu tuần này, khi thức dậy, tôi phát hiện ra rằng chiếc đệm thông minh trị giá 5.000 đô la của mình cũng đang ước tính “tuổi sinh học” của tôi.
Theo Whoop, tôi được cho là 42 tuổi. Trong hai năm qua, Oura cho biết tim tôi trẻ hơn tuổi thực từ 1,5 đến 7 năm. (Hiện tại, nó đang trẻ hơn 2 năm). Withings cho rằng tuổi mạch máu của tôi già hơn tuổi thực một năm, trong khi tuổi tim lại trẻ hơn 4 năm. Garmin thì khẳng định tuổi thể chất của tôi là 36,5. Còn chiếc gương đo tuổi thọ kia? Nó cho biết tuổi da mặt tôi là 26 (nhờ dùng kem chống nắng đấy!), trong khi tuổi sinh lý là 35. Chiếc giường “kém duyên” của tôi thì bảo rằng tuần này tôi đang “già đi”, với con số là 38,7 tuổi.
Tuổi thực của tôi là 38 — và đó mới là con số duy nhất tôi công nhận. Tôi không có ý định làm giảm đi sự hào hứng dành cho Apple (hay các nhà sản xuất thiết bị đeo khác). Thú thật, tôi sẽ chưa đưa ra đánh giá về tính năng này trên các thiết bị của Apple cho đến khi tự mình trải nghiệm. Tôi nêu vấn đề này ra để làm rõ một điểm: khi nào thì tính năng kiểu này thực sự hữu ích, và khi nào bạn nên nhìn nhận nó với một thái độ hoài nghi cần thiết. Cũng như hầu hết các chỉ số khác, mọi thứ đều phụ thuộc vào cách diễn giải.
Đúng là nhờ chế độ ăn uống lành mạnh, thói quen ngủ tốt và tập thể dục thường xuyên, tình trạng sinh lý của bạn có thể tốt hơn so với những người cùng độ tuổi và thuộc nhóm nhân khẩu học tương tự. Tùy thuộc vào cách mỗi công ty định nghĩa các thang điểm về “tuổi thọ” hay “tuổi sức khỏe”, kết quả thu được có thể chỉ ra những khía cạnh mà bạn cần cải thiện. Chẳng hạn, chỉ số “tuổi” trên thiết bị Whoop của tôi khá… trớ trêu, vì thuật toán của nó đặt trọng số rất lớn vào các bài tập rèn luyện sức mạnh (strength training). Lần gần nhất thử nghiệm với Whoop, tôi không tập nặng nhiều mà lại thiên về các bài tập tim mạch (cardio). Nếu muốn cải thiện “tuổi” trên Whoop, tôi chỉ cần tập tạ nhiều hơn là con số đó sẽ thay đổi theo hướng có lợi cho tôi ngay.
Ý bạn là sao khi nói tôi sẽ 80,6 tuổi vào lúc tôi 80 tuổi?
Xét một cách khách quan, việc điều chỉnh lại thói quen tập luyện sao cho cân bằng hơn sẽ rất tốt cho sức khỏe lâu dài của tôi. Nếu chỉ dừng lại ở đó thì tính năng này chẳng có gì đáng bàn. Nhưng xét trên khía cạnh văn hóa, các thang điểm “tuổi sức khỏe” này lại không vận hành theo cách đó.
Theo quan sát của tôi, mọi người thường dùng chỉ số này như một cách để thỏa mãn cái tôi cá nhân. Nếu “tuổi sức khỏe” của bạn cao hơn tuổi thật, có lẽ bạn sẽ chẳng muốn nhắc đến nó. Người ta coi đó là điều “đáng xấu hổ” — dù thực tế chẳng có gì phải xấu hổ cả. Lý do là vì trong văn hóa phương Tây, việc già đi thường không được xem là một điều tích cực. Ngược lại, nếu “tuổi sức khỏe” của bạn trẻ hơn tuổi thật, nó lại trở thành thứ để bạn đem ra khoe khoang với người khác.
Sumbul Desai, Phó chủ tịch phụ trách mảng sức khỏe của Apple, thậm chí còn chia sẻ trong một video trên Instagram rằng “tuổi sức khỏe” (Health Age) có thể là điều mà bạn dùng để khoe với bạn bè mình. Điều đó giải thích tại sao doanh nhân công nghệ Bryan Johnson – người nổi tiếng với khát vọng trường sinh bất tử – lại đăng tải một quan điểm kỳ quặc trên nền tảng X, cho rằng người ngoài hành tinh khó có thể phân biệt được ông với cậu con trai tuổi thiếu niên của mình. Kèm theo đó là một biểu đồ với tiêu đề: “Bryan Johnson giống người 18 tuổi hay 49 tuổi hơn?”. Johnson hiện 49 tuổi; dù trông có vẻ trẻ hơn đôi chút và các chỉ số cơ thể có thể tương đương với một người trẻ tuổi hơn nhiều, nhưng xét cho cùng, trạng thái hiện tại của ông vẫn chính là diện mạo của một người 49 tuổi.
Hơn nữa, độ tuổi được tính toán bởi các thiết bị đeo thông minh thường không phản ánh đầy đủ bức tranh toàn cảnh. Bạn có thể tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí để đạt được chỉ số “độ tuổi” lý tưởng trên thiết bị như Whoop, nhưng khi đi khám sức khỏe định kỳ, bạn lại phát hiện mức cholesterol của mình cao vọt. Một độc giả từng chia sẻ với tôi chính xác trường hợp như vậy. Bạn có thể tối ưu hóa mọi yếu tố lối sống trong tầm kiểm soát – từ chế độ ăn uống, tập luyện cho đến giấc ngủ – giống như Bryan Johnson, nhưng cuối cùng vẫn có thể mắc phải các bệnh lý như viêm dạ dày tự miễn, điều mà chính Johnson đang gặp phải. Một phần sức khỏe của bạn đã được định sẵn bởi hệ gen; dù bạn có thể cải thiện các yếu tố có lợi, nhưng kết cục cuối cùng không phải lúc nào cũng nằm trong tầm kiểm soát của bạn. Chắc hẳn ai trong chúng ta cũng từng biết đến những người vốn có sức khỏe cực kỳ tốt, nhưng rồi lại qua đời khi còn rất trẻ vì một tai nạn bất ngờ.
Cá nhân tôi thấy, các chỉ số “tuổi sức khỏe” (health age) thường cho thấy tôi trẻ hơn một chút so với tuổi thực. Tuy nhiên, ngay cả như vậy, đó vẫn chưa phải là bức tranh chính xác về quá trình lão hóa của tôi. Ở tuổi 38, tôi chắc chắn khỏe khoắn hơn nhiều so với hồi 18 tuổi. Thời thiếu niên, tôi thậm chí không thể chạy liên tục một dặm (khoảng 1,6 km), còn hiện tại, tôi đã hoàn thành nhiều cuộc đua bán marathon. Thế nhưng, xương khớp tôi giờ đây lại hay kêu “lục cục” hơn trước. Tôi cũng không còn đủ sức thức trắng đêm mà không cần đến caffeine như thời trẻ, dù hiện tại tôi đã ăn uống lành mạnh hơn nhiều. Dù có bôi loại dưỡng chất nào lên tóc hay uống thêm thực phẩm bổ sung gì đi nữa, tóc bạc vẫn cứ xuất hiện.
Năm ngoái, tôi có thể trạng tốt hơn, đến mức các thiết bị đeo thông minh liên tục khen ngợi quá trình tập luyện đều đặn của tôi – nhưng kết quả là tôi lại liên tục gặp chấn thương. Năm nay, thể trạng tôi kém hơn một chút; nếu tin vào cân thông minh thì tôi đã mất khoảng 5 pound (khoảng 2,3 kg) cơ bắp. Thế nhưng, các chỉ số sinh học về trao đổi chất của tôi lại cải thiện rõ rệt. Tốt đến mức đầu tuần này, bác sĩ đã vỗ vai tôi và nói rằng bà ấy ghi nhận mọi nỗ lực tôi đã bỏ ra trong suốt một năm qua. Vậy mà, cho đến gần đây, các thiết bị đeo của tôi vẫn khẳng định rằng sức khỏe của tôi đang lao dốc không phanh.
Trong bức ảnh này, tôi tự hào khi đã 38 tuổi, và dù mái tóc có đang thế nào đi chăng nữa, tôi vẫn cảm thấy khá ổn.
Tôi thực sự tin rằng khái niệm “tuổi sức khỏe” vốn được tạo ra như một công cụ hữu ích để hình dung cách những thay đổi nhỏ trong lối sống có thể cải thiện sức khỏe tổng thể khi chúng ta già đi. Tuy nhiên, vì mỗi hệ thống lại có cách định nghĩa và sử dụng các thông số khác nhau, chúng vô tình trở thành những “điểm số” kỳ lạ, đôi khi đưa ra những đánh giá sai lệch về tình trạng sức khỏe thực tế của bạn. Nhìn vào hàng loạt các loại “tuổi” khác nhau đó, tôi chẳng thể hiểu nổi chúng thực sự mang ý nghĩa gì.
Không muốn bàn luận quá triết học, nhưng theo những gì chúng ta biết, thời gian chỉ có thể trôi về phía trước. Chiếc giường “thô lỗ” của tôi nói cũng chẳng sai: mỗi tuần trôi qua, tôi lại già thêm một chút, vì đó đơn giản là quy luật của thời gian. Dù là chỉ số từ thiết bị đeo hay một loại thuốc thần kỳ mới nào đó, thì cũng chẳng ai có thể đảo ngược quy luật này để trẻ lại như nhân vật Benjamin Button được. Điều này dẫn tôi đến triết lý hiện tại của mình: Tôi đã 38 tuổi – một thực tế không thể đảo ngược – và nếu hỏi tôi thì mọi thứ vẫn đang khá ổn.
Trong sự kiện công bố Apple Watch vào tháng 9, tôi đã thốt lên một tiếng “Không!” đầy rõ rệt ngay tại Nhà hát Steve Jobs. Cùng với một chỉ số đo mức độ sẵn sàng mới và ứng dụng Sức khỏe (Health) được thiết kế lại, Apple thông báo rằng vào cuối năm nay, họ sẽ giới thiệu một tính năng mới liên quan đến tuổi thọ, gọi là “Tuổi sức khỏe” (Health Age).
Câu chuyện về nguồn gốc trở thành phản diện của tôi bắt đầu từ chính số tuổi mà thiết bị Whoop hiển thị. Làm thế nào mà một người lại có số tuổi bằng 0,9 lần tuổi thật, để rồi cuối cùng lại già hơn tuổi thật của mình từ bốn đến năm năm chứ?
Đây là một khái niệm không còn xa lạ trong thế giới thiết bị đeo và công nghệ y tế. Ý tưởng ở đây là nếu bạn nỗ lực chăm sóc sức khỏe và thể chất, thì “tuổi sinh lý” của bạn có thể “trẻ hơn” so với “tuổi theo thời gian” (tuổi thực) của bạn. (Hoặc ngược lại, sẽ “già hơn” nếu bạn không nỗ lực). Whoop có chỉ số “Tuổi Whoop”. Oura có chỉ số “tuổi tim mạch”. Chiếc cân Withings của tôi vừa bổ sung các tính năng “thông minh về tuổi thọ”, bao gồm các chỉ số riêng biệt như “tuổi tim” và “tuổi mạch máu”. Garmin cũng có “điểm số tuổi thể chất”. Tại triển lãm CES, tôi từng ngồi trước một chiếc gương đo tuổi thọ; nó phân tích lưu lượng máu trên khuôn mặt tôi thông qua một bức ảnh selfie dài 30 giây để ước tính “tuổi sinh lý” và “tuổi da mặt” của tôi. Đầu tuần này, khi thức dậy, tôi phát hiện ra rằng chiếc đệm thông minh trị giá 5.000 đô la của mình cũng đang ước tính “tuổi sinh học” của tôi.
Theo Whoop, tôi được cho là 42 tuổi. Trong hai năm qua, Oura cho biết tim tôi trẻ hơn tuổi thực từ 1,5 đến 7 năm. (Hiện tại, nó đang trẻ hơn 2 năm). Withings cho rằng tuổi mạch máu của tôi già hơn tuổi thực một năm, trong khi tuổi tim lại trẻ hơn 4 năm. Garmin thì khẳng định tuổi thể chất của tôi là 36,5. Còn chiếc gương đo tuổi thọ kia? Nó cho biết tuổi da mặt tôi là 26 (nhờ dùng kem chống nắng đấy!), trong khi tuổi sinh lý là 35. Chiếc giường “kém duyên” của tôi thì bảo rằng tuần này tôi đang “già đi”, với con số là 38,7 tuổi.
Tuổi thực của tôi là 38 — và đó mới là con số duy nhất tôi công nhận. Tôi không có ý định làm giảm đi sự hào hứng dành cho Apple (hay các nhà sản xuất thiết bị đeo khác). Thú thật, tôi sẽ chưa đưa ra đánh giá về tính năng này trên các thiết bị của Apple cho đến khi tự mình trải nghiệm. Tôi nêu vấn đề này ra để làm rõ một điểm: khi nào thì tính năng kiểu này thực sự hữu ích, và khi nào bạn nên nhìn nhận nó với một thái độ hoài nghi cần thiết. Cũng như hầu hết các chỉ số khác, mọi thứ đều phụ thuộc vào cách diễn giải.
Đúng là nhờ chế độ ăn uống lành mạnh, thói quen ngủ tốt và tập thể dục thường xuyên, tình trạng sinh lý của bạn có thể tốt hơn so với những người cùng độ tuổi và thuộc nhóm nhân khẩu học tương tự. Tùy thuộc vào cách mỗi công ty định nghĩa các thang điểm về “tuổi thọ” hay “tuổi sức khỏe”, kết quả thu được có thể chỉ ra những khía cạnh mà bạn cần cải thiện. Chẳng hạn, chỉ số “tuổi” trên thiết bị Whoop của tôi khá… trớ trêu, vì thuật toán của nó đặt trọng số rất lớn vào các bài tập rèn luyện sức mạnh (strength training). Lần gần nhất thử nghiệm với Whoop, tôi không tập nặng nhiều mà lại thiên về các bài tập tim mạch (cardio). Nếu muốn cải thiện “tuổi” trên Whoop, tôi chỉ cần tập tạ nhiều hơn là con số đó sẽ thay đổi theo hướng có lợi cho tôi ngay.
Ý bạn là sao khi nói tôi sẽ 80,6 tuổi vào lúc tôi 80 tuổi?
Xét một cách khách quan, việc điều chỉnh lại thói quen tập luyện sao cho cân bằng hơn sẽ rất tốt cho sức khỏe lâu dài của tôi. Nếu chỉ dừng lại ở đó thì tính năng này chẳng có gì đáng bàn. Nhưng xét trên khía cạnh văn hóa, các thang điểm “tuổi sức khỏe” này lại không vận hành theo cách đó.
Theo quan sát của tôi, mọi người thường dùng chỉ số này như một cách để thỏa mãn cái tôi cá nhân. Nếu “tuổi sức khỏe” của bạn cao hơn tuổi thật, có lẽ bạn sẽ chẳng muốn nhắc đến nó. Người ta coi đó là điều “đáng xấu hổ” — dù thực tế chẳng có gì phải xấu hổ cả. Lý do là vì trong văn hóa phương Tây, việc già đi thường không được xem là một điều tích cực. Ngược lại, nếu “tuổi sức khỏe” của bạn trẻ hơn tuổi thật, nó lại trở thành thứ để bạn đem ra khoe khoang với người khác.
Sumbul Desai, Phó chủ tịch phụ trách mảng sức khỏe của Apple, thậm chí còn chia sẻ trong một video trên Instagram rằng “tuổi sức khỏe” (Health Age) có thể là điều mà bạn dùng để khoe với bạn bè mình. Điều đó giải thích tại sao doanh nhân công nghệ Bryan Johnson – người nổi tiếng với khát vọng trường sinh bất tử – lại đăng tải một quan điểm kỳ quặc trên nền tảng X, cho rằng người ngoài hành tinh khó có thể phân biệt được ông với cậu con trai tuổi thiếu niên của mình. Kèm theo đó là một biểu đồ với tiêu đề: “Bryan Johnson giống người 18 tuổi hay 49 tuổi hơn?”. Johnson hiện 49 tuổi; dù trông có vẻ trẻ hơn đôi chút và các chỉ số cơ thể có thể tương đương với một người trẻ tuổi hơn nhiều, nhưng xét cho cùng, trạng thái hiện tại của ông vẫn chính là diện mạo của một người 49 tuổi.
Hơn nữa, độ tuổi được tính toán bởi các thiết bị đeo thông minh thường không phản ánh đầy đủ bức tranh toàn cảnh. Bạn có thể tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí để đạt được chỉ số “độ tuổi” lý tưởng trên thiết bị như Whoop, nhưng khi đi khám sức khỏe định kỳ, bạn lại phát hiện mức cholesterol của mình cao vọt. Một độc giả từng chia sẻ với tôi chính xác trường hợp như vậy. Bạn có thể tối ưu hóa mọi yếu tố lối sống trong tầm kiểm soát – từ chế độ ăn uống, tập luyện cho đến giấc ngủ – giống như Bryan Johnson, nhưng cuối cùng vẫn có thể mắc phải các bệnh lý như viêm dạ dày tự miễn, điều mà chính Johnson đang gặp phải. Một phần sức khỏe của bạn đã được định sẵn bởi hệ gen; dù bạn có thể cải thiện các yếu tố có lợi, nhưng kết cục cuối cùng không phải lúc nào cũng nằm trong tầm kiểm soát của bạn. Chắc hẳn ai trong chúng ta cũng từng biết đến những người vốn có sức khỏe cực kỳ tốt, nhưng rồi lại qua đời khi còn rất trẻ vì một tai nạn bất ngờ.
Cá nhân tôi thấy, các chỉ số “tuổi sức khỏe” (health age) thường cho thấy tôi trẻ hơn một chút so với tuổi thực. Tuy nhiên, ngay cả như vậy, đó vẫn chưa phải là bức tranh chính xác về quá trình lão hóa của tôi. Ở tuổi 38, tôi chắc chắn khỏe khoắn hơn nhiều so với hồi 18 tuổi. Thời thiếu niên, tôi thậm chí không thể chạy liên tục một dặm (khoảng 1,6 km), còn hiện tại, tôi đã hoàn thành nhiều cuộc đua bán marathon. Thế nhưng, xương khớp tôi giờ đây lại hay kêu “lục cục” hơn trước. Tôi cũng không còn đủ sức thức trắng đêm mà không cần đến caffeine như thời trẻ, dù hiện tại tôi đã ăn uống lành mạnh hơn nhiều. Dù có bôi loại dưỡng chất nào lên tóc hay uống thêm thực phẩm bổ sung gì đi nữa, tóc bạc vẫn cứ xuất hiện.
Năm ngoái, tôi có thể trạng tốt hơn, đến mức các thiết bị đeo thông minh liên tục khen ngợi quá trình tập luyện đều đặn của tôi – nhưng kết quả là tôi lại liên tục gặp chấn thương. Năm nay, thể trạng tôi kém hơn một chút; nếu tin vào cân thông minh thì tôi đã mất khoảng 5 pound (khoảng 2,3 kg) cơ bắp. Thế nhưng, các chỉ số sinh học về trao đổi chất của tôi lại cải thiện rõ rệt. Tốt đến mức đầu tuần này, bác sĩ đã vỗ vai tôi và nói rằng bà ấy ghi nhận mọi nỗ lực tôi đã bỏ ra trong suốt một năm qua. Vậy mà, cho đến gần đây, các thiết bị đeo của tôi vẫn khẳng định rằng sức khỏe của tôi đang lao dốc không phanh.
Trong bức ảnh này, tôi tự hào khi đã 38 tuổi, và dù mái tóc có đang thế nào đi chăng nữa, tôi vẫn cảm thấy khá ổn.
Tôi thực sự tin rằng khái niệm “tuổi sức khỏe” vốn được tạo ra như một công cụ hữu ích để hình dung cách những thay đổi nhỏ trong lối sống có thể cải thiện sức khỏe tổng thể khi chúng ta già đi. Tuy nhiên, vì mỗi hệ thống lại có cách định nghĩa và sử dụng các thông số khác nhau, chúng vô tình trở thành những “điểm số” kỳ lạ, đôi khi đưa ra những đánh giá sai lệch về tình trạng sức khỏe thực tế của bạn. Nhìn vào hàng loạt các loại “tuổi” khác nhau đó, tôi chẳng thể hiểu nổi chúng thực sự mang ý nghĩa gì.
Không muốn bàn luận quá triết học, nhưng theo những gì chúng ta biết, thời gian chỉ có thể trôi về phía trước. Chiếc giường “thô lỗ” của tôi nói cũng chẳng sai: mỗi tuần trôi qua, tôi lại già thêm một chút, vì đó đơn giản là quy luật của thời gian. Dù là chỉ số từ thiết bị đeo hay một loại thuốc thần kỳ mới nào đó, thì cũng chẳng ai có thể đảo ngược quy luật này để trẻ lại như nhân vật Benjamin Button được. Điều này dẫn tôi đến triết lý hiện tại của mình: Tôi đã 38 tuổi – một thực tế không thể đảo ngược – và nếu hỏi tôi thì mọi thứ vẫn đang khá ổn.
