Trung Quốc xóa sổ hơn 12.000 ngành học đại học: Ở kỷ nguyên AI, bằng đại học "hết thời"

[Hư Trúc]

Hệ thống giáo dục đại học Trung Quốc đang trải qua một cuộc tái cấu trúc quy mô lớn chưa từng có. Hàng nghìn chương trình đào tạo truyền thống đang bị dứt khoát cắt giảm hoặc tạm dừng hoạt động. Tất cả nhằm dọn đường cho trí tuệ nhân tạo (AI), robot và những ngành công nghệ mũi nhọn phát triển mạnh mẽ.

Động thái tái cấu trúc quyết liệt này diễn ra trong bối cảnh Bắc Kinh muốn tăng tốc tối đa trong cuộc đua công nghệ toàn cầu. Đồng thời, đây cũng là nỗ lực thực tế nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng việc làm nhức nhối của thế hệ trẻ khi hàng triệu sinh viên mới tốt nghiệp đang chật vật tìm kiếm hướng đi phù hợp trong một thị trường lao động biến động không ngừng.

Cuộc thanh lọc lịch sử: Hơn 30% ngành học biến mất sau 5 năm​

Dữ liệu từ Bộ Giáo dục Trung Quốc được Tân Hoa Xã công bố cho thấy một quy mô thay đổi đáng kinh ngạc. Từ năm 2021 đến năm 2025, các cơ sở giáo dục đại học trên khắp cả nước đã hủy bỏ hoặc đình chỉ khoảng 12.200 chương trình cử nhân. Ở chiều ngược lại, các trường chỉ mở mới 10.200 chương trình khác.

Sự dịch chuyển khốc liệt này đồng nghĩa với việc có tới hơn 30% tổng số ngành đào tạo đại học tại Trung Quốc đã bị thay đổi hoặc điều chỉnh chỉ trong vòng 5 năm. Những lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là nghệ thuật, nhân văn, ngoại ngữ và quản lý. Đây là những nhóm ngành bị đánh giá là đã rơi vào trạng thái bão hòa hoặc không còn đáp ứng được đòi hỏi thực tế từ thị trường lao động.

Tỷ lệ thất nghiệp của giới trẻ Trung Quốc vẫn duy trì ở mức cao, tạo áp lực lớn buộc các cơ quan quản lý phải hành động. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang tái định hình nhanh chóng các yêu cầu tuyển dụng, khiến nhiều tấm bằng cử nhân truyền thống dần mất đi chỗ đứng vốn có.

Khi AI tự động hóa thiết kế, quay phim và cơn sốt trí tuệ hiện thân lên ngôi​

Để phục vụ trực tiếp cho chiến lược phát triển kinh tế quốc gia, các trường đại học Trung Quốc đang tập trung dồn mọi nguồn lực vào các lĩnh vực công nghệ mới nổi. Điển hình là việc 9 trường đại học đã nhanh chóng mở ngành \"trí tuệ hiện thân\" (embodied intelligence). Ngành học mới này kết hợp trực tiếp giữa AI, công nghệ robot và các hệ thống vật lý thông minh, giúp đưa trí tuệ nhân tạo thế hệ mới thâm nhập sâu vào nền kinh tế thực.

Áp lực thích ứng đang đè nặng lên vai các cơ sở giáo dục khi số lượng sinh viên tốt nghiệp liên tục lập kỷ lục qua từng năm. Nhiều người trẻ nhận ra rằng tấm bằng đại học từng là niềm tự hào giờ đây không còn mang lại lợi thế cạnh tranh rõ rệt khi bước chân vào thị trường tuyển dụng.

Một ví dụ điển hình cho xu hướng này là Đại học Khoa học và Công nghệ Thượng Hải, nơi vừa quyết định ngừng tuyển sinh ngành thiết kế sản phẩm từ năm nay. Một cựu sinh viên của chương trình chia sẻ rằng, sự phát triển vượt bậc của AI đã tự động hóa hầu hết các công việc cốt lõi như dựng mô hình hay kết xuất hình ảnh. Điều này khiến triển vọng việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp trở nên vô cùng ảm đạm.

Không ngoại lệ, Đại học Truyền thông Trung Quốc (CUC) – một trong những cái tên danh tiếng nhất trong lĩnh vực truyền thông tại Bắc Kinh – cũng gây chú ý khi tiến hành sáp nhập nhiều ngành học. Chương trình đào tạo quay phim độc lập đã chính thức bị sáp nhập vào ngành sản xuất và quay phim truyền hình - điện ảnh.

Ông Song Song, một nhà quay phim tốt nghiệp CUC năm 2012, nhận định việc điều chỉnh này là phản ứng tự nhiên của hệ thống giáo dục trước những thay đổi của công nghệ. Thời ông đi học là giai đoạn chuyển giao từ phim nhựa sang kỹ thuật số, còn hiện nay, sự bùng nổ của livestream và video ngắn đã thay đổi hoàn toàn các tiêu chuẩn tuyển dụng và yêu cầu kỹ thuật đối với một người quay phim truyền thống.

Giải pháp dài hạn hay chỉ là bước đi tạm thời khi thị trường biến động?​

Dù làn sóng cải tổ diễn ra vô cùng mạnh mẽ, không ít chuyên gia giáo dục vẫn tỏ ra lo ngại về tính bền vững lâu dài của các quyết định này. Ông Chu Zhaohui, nhà nghiên cứu cấp cao thuộc Viện Khoa học Giáo dục Quốc gia Trung Quốc, nhận định việc liên tục xóa bỏ ngành học cũ để đắp vào ngành học mới chỉ là giải pháp mang tính ngắn hạn.

Ông Chu thẳng thắn chỉ ra rằng, nhiều ngành học vừa bị loại bỏ thực chất mới được thành lập cách đây không lâu trong các đợt cải cách trước đó. Do bị khai tử quá sớm, các chương trình này thậm chí chưa có đủ thời gian để phát triển, thử nghiệm và hoàn thiện chất lượng giảng dạy.

Thay vì liên tục xáo trộn danh mục đào tạo theo phong trào, ông Chu khuyến nghị các trường đại học nên tập trung xây dựng một hệ thống giáo dục linh hoạt hơn. Ở đó, sinh viên được tự do lựa chọn các học phần khác nhau dựa trên sở thích, năng lực thực tế và định hướng nghề nghiệp cá nhân, thay vì bị bó buộc trong một khung chương trình cứng nhắc.

Kết luận​

Sự biến động khốc liệt của thị trường lao động cũng đang làm thay đổi sâu sắc tư duy của các bậc phụ huynh tại Trung Quốc. Nhiều người không còn xem tấm bằng đại học chuyên ngành là tấm vé bảo hiểm trọn đời cho con em mình.

Ông Vincent Zhao, chủ một doanh nghiệp sản xuất truyền thông tại Bắc Kinh, chia sẻ rằng ông đã hướng con gái mình chọn ngành liên quan đến thống kê và quản trị dữ liệu khi cô bé vào đại học năm ngoái. Ông tin rằng việc chọn một hướng đi đủ rộng rãi sẽ giúp sinh viên dễ thích nghi hơn, đồng thời mở rộng cơ hội học cao học hoặc chuyển hướng nghề nghiệp linh hoạt sau này.

Lối mòn cũ – học một chuyên ngành cụ thể, tìm đúng một công việc tương ứng rồi gắn bó suốt đời – giờ đây gần như đã hoàn toàn biến mất trong kỷ nguyên công nghệ số tại Trung Quốc.