Sán Đầu, thành phố ven biển thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, từng được lựa chọn làm một trong những đặc khu kinh tế đầu tiên của nước này vào năm 1980. Từ một khu vực có xuất phát điểm khiêm tốn, thành phố đã trải qua nhiều thập kỷ mở cửa, phát triển công nghiệp và thu hút đầu tư. Nhưng khi lợi thế sản xuất truyền thống không còn đủ để bảo đảm tăng trưởng, Sán Đầu đang tìm cách nâng cao năng lực khoa học công nghệ, thúc đẩy đổi mới và tạo thêm động lực cho nền kinh tế.
Tháng 9/2026, thành phố tổ chức hơn 90 sự kiện khoa học công nghệ, thu hút khoảng 20.000 lượt người tham gia và tạo ra hơn 200 tin, bài truyền thông. Những hoạt động này không tự thân chứng minh Sán Đầu đã trở thành một trung tâm công nghệ lớn. Điều đáng chú ý nằm ở cách thành phố kết nối giáo dục khoa học, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và các ngành kinh tế trong một chương trình chung.
Tuy nhiên, quá trình phát triển không diễn ra trong điều kiện thuận lợi như nhau giữa các thành phố. Sán Đầu nằm xa Hong Kong, Macau và các khu vực phát triển trọng điểm của Quảng Đông, trong khi hạ tầng giao thông và khả năng huy động vốn ở giai đoạn đầu còn hạn chế. Thành phố từng dựa nhiều vào kinh tế tư nhân, hoạt động thương mại, sản xuất và nguồn lực từ cộng đồng người Hoa ở nước ngoài để phát triển.
Hiện nay, Sán Đầu có nền kinh tế sản xuất và dịch vụ tương đối đa dạng, với các ngành như dệt may, đồ chơi, điện tử, vật liệu mới, năng lượng mới và kinh tế số. Nhưng chuyển đổi mô hình tăng trưởng vẫn là thách thức.
Năm 2025, GDP thành phố đạt khoảng 3.023,83 tỷ nhân dân tệ, tăng 0,1% theo giá so sánh. Giá trị gia tăng của ngành sản xuất công nghệ cao tăng 2,3%, còn ngành công nghiệp điện tử thế hệ mới tăng 4,2%. Dịch vụ tăng 5,4%, trở thành một trong những động lực hỗ trợ nền kinh tế. Các con số cho thấy một bức tranh không đơn giản: thành phố đã có nền tảng công nghiệp và những lĩnh vực công nghệ mới, nhưng tốc độ tăng trưởng tổng thể vẫn thấp.
Vì thế, vấn đề đặt ra với Sán Đầu không chỉ là tổ chức thêm hoạt động khoa học, mà là làm sao biến kiến thức, công nghệ và nguồn lực nghiên cứu thành năng lực sản xuất, sản phẩm và giá trị kinh tế thực tế.
Thành phố triển khai nhiều hình thức phổ biến khoa học, từ bài giảng, triển lãm đến thí nghiệm trực tiếp và hoạt động tương tác. Chợ Khoa học và Công nghệ tại Bảo tàng Khoa học và Công nghệ Sán Đầu ngày 12/9 thu hút hơn 3.700 lượt khách, với các khu trải nghiệm về công nghệ số, sức khỏe cộng đồng, cứu hộ khẩn cấp và kiến thức nông nghiệp.
Tại các trường học, học sinh được làm quen với AI, robot, thực tế ảo, lập trình và những thí nghiệm khoa học. Một số địa phương tổ chức trình diễn robot, bóng đá drone và các hoạt động khám phá công nghệ. Bảo tàng và thư viện cũng tham gia bằng các chương trình triển lãm, đọc sách và thuyết trình khoa học.
Cách tiếp cận này có hai mục tiêu. Trước hết, nó giúp người dân hiểu và tiếp cận khoa học dễ dàng hơn. Xa hơn, việc tạo môi trường để học sinh tiếp xúc sớm với công nghệ có thể góp phần hình thành nguồn nhân lực cho các ngành công nghiệp mới.
Dĩ nhiên, phổ biến khoa học không đồng nghĩa với tạo ra đột phá công nghệ. Nhưng nếu thiếu kiến thức nền tảng và nguồn nhân lực có khả năng tiếp thu công nghệ, những khoản đầu tư vào nghiên cứu và sản xuất công nghệ cao cũng khó phát huy hết hiệu quả.
Ngày 28/8, một hội thảo về phát triển xanh và bền vững được tổ chức tại Phòng thí nghiệm Hóa học Liên hợp và Hóa chất Tinh khiết Quảng Đông ở Sán Đầu. Sự kiện có hơn 100 đại diện từ trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ cao và tổ chức tài chính thuộc Sán Đầu, Triều Châu và Yết Dương tham dự, hướng đến thúc đẩy hợp tác về đổi mới khoa học công nghệ và phát triển xanh.
Trong lĩnh vực năng lượng mới, các chuyên gia từ doanh nghiệp điện gió ngoài khơi chia sẻ kiến thức về công nghệ và vận hành thông minh tại những trường học ở Triều Dương và Triều Nam. Với kinh tế số, diễn đàn chuyên đề về công nghệ 6G và an ninh mạng có sự tham gia của chuyên gia từ ZTE, đồng thời kết hợp nội dung công nghệ với thông tin về chính sách thu hút đầu tư công nghiệp.
Tại huyện Nam Áo, một sự kiện khác tập trung thảo luận về cách AI có thể thúc đẩy phát triển địa phương. Những chương trình này cho thấy thành phố đang cố gắng đưa công nghệ vào các cuộc thảo luận gắn với nhu cầu của từng ngành, từ năng lượng xanh đến hạ tầng số.
Cách làm đó có ý nghĩa bởi doanh nghiệp thường không cần công nghệ chỉ để biết thêm về công nghệ. Điều họ cần là giải pháp giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng, tăng năng suất, cải thiện quản lý hoặc mở rộng thị trường. Việc đưa chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý vào cùng một không gian trao đổi có thể giúp xác định nhu cầu thực tế và mở đường cho hợp tác.
Dù vậy, các thông tin về chương trình tháng 9 chưa cung cấp số liệu về số dự án nghiên cứu được thương mại hóa, số doanh nghiệp áp dụng công nghệ thành công hay mức tăng năng suất đạt được. Vì thế, cần xem đây là cách tổ chức và kết nối nguồn lực, chưa phải bằng chứng đầy đủ về hiệu quả kinh tế dài hạn.
Nội dung gồm hướng dẫn ứng dụng AI để hỗ trợ xuất khẩu, kiến thức về tài chính bao trùm và những vấn đề cần lưu ý khi tuân thủ quy định pháp luật trong hoạt động xuất khẩu.
Điểm đáng chú ý là AI được đặt trong bối cảnh hoạt động kinh doanh cụ thể. Với doanh nghiệp xuất khẩu, công nghệ có thể hỗ trợ xử lý thông tin, nghiên cứu thị trường và một số quy trình nghiệp vụ. Tuy nhiên, để tạo ra hiệu quả thực sự, doanh nghiệp còn cần dữ liệu phù hợp, nhân sự có kỹ năng và quy trình kiểm soát chất lượng.
Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp vì thế có thể đóng vai trò cầu nối giữa kiến thức công nghệ và nhu cầu ứng dụng. Nhưng bước tiếp theo quan trọng hơn là theo dõi xem doanh nghiệp có thực sự triển khai giải pháp sau hội thảo hay không, cũng như kết quả đạt được như thế nào.
Học sinh được tiếp cận với những chủ đề như trí tuệ nhân tạo, robot, khoa học thần kinh, khí tượng và phòng chống thiên tai. Các cuộc thi sáng tạo tác phẩm khoa học, kịch khoa học và thuyết trình khoa học tạo cơ hội để các em thể hiện ý tưởng thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.
Ở cấp độ nghiên cứu và công nghiệp, Sán Đầu đã có những nền tảng phát triển công nghệ rộng hơn các hoạt động phổ biến khoa học. Theo thông tin do chính quyền địa phương công bố về năm 2025, Khu lõi Thành phố Khoa học Sán Đầu đã đi vào hoạt động, các nền tảng nghiên cứu lớn như Phòng thí nghiệm cấp tỉnh về hóa học và hóa chất tinh khiết tiếp tục vận hành. Thành phố cũng thúc đẩy kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp và giới nghiên cứu để tìm kiếm cơ hội hợp tác, chuyển giao công nghệ.
Đây là mắt xích quan trọng hơn về dài hạn. Một hệ sinh thái công nghệ cần có nơi đào tạo nhân lực, nơi thực hiện nghiên cứu, doanh nghiệp đủ năng lực tiếp nhận công nghệ và cơ chế giúp kết quả nghiên cứu đi vào sản xuất. Các sự kiện cộng đồng có thể góp phần tạo môi trường thuận lợi, nhưng không thể thay thế đầu tư nghiên cứu, chính sách hỗ trợ đổi mới và năng lực thực thi của doanh nghiệp.
Cách tiếp cận này có thể giúp giảm khoảng cách giữa nghiên cứu, giáo dục và sản xuất. Nó cũng cho thấy thúc đẩy khoa học công nghệ không nhất thiết chỉ bắt đầu bằng việc xây dựng những trung tâm nghiên cứu quy mô lớn. Địa phương có thể đồng thời xây dựng nền tảng nhân lực, tạo kết nối giữa các tổ chức và khuyến khích doanh nghiệp tìm kiếm giải pháp công nghệ cho vấn đề của mình.
Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế của Sán Đầu cũng nhắc nhở rằng chuyển đổi không thể chỉ dựa vào hoạt động phong trào. GDP năm 2025 tăng trưởng thấp, dù một số ngành công nghệ có kết quả tích cực. Điều này khiến câu hỏi quan trọng nhất không phải là thành phố tổ chức bao nhiêu sự kiện, mà là có bao nhiêu kết nối được chuyển thành dự án nghiên cứu, bao nhiêu doanh nghiệp thực sự đổi mới quy trình, và bao nhiêu sản phẩm có giá trị gia tăng cao được tạo ra.
Với những địa phương muốn thúc đẩy khoa học công nghệ, kinh nghiệm có thể tham khảo từ Sán Đầu là xây dựng mạng lưới hợp tác rộng, gắn hoạt động khoa học với nhu cầu công nghiệp và đầu tư vào nhân lực từ sớm. Nhưng để chứng minh một mô hình thành công, cần tiếp tục theo dõi những kết quả có thể đo lường được về năng suất, chất lượng sản phẩm, thương mại hóa nghiên cứu và tăng trưởng của các ngành công nghệ.
Sán Đầu đã đi một chặng đường dài kể từ khi trở thành đặc khu kinh tế với diện tích ban đầu chỉ 1,6 km². Giai đoạn tiếp theo đòi hỏi thành phố không chỉ duy trì tinh thần mở cửa và phát triển công nghiệp, mà còn biến khoa học công nghệ thành năng lực cạnh tranh thực chất. Đó mới là thước đo cho mức độ thành công của quá trình chuyển đổi.
Tháng 9/2026, thành phố tổ chức hơn 90 sự kiện khoa học công nghệ, thu hút khoảng 20.000 lượt người tham gia và tạo ra hơn 200 tin, bài truyền thông. Những hoạt động này không tự thân chứng minh Sán Đầu đã trở thành một trung tâm công nghệ lớn. Điều đáng chú ý nằm ở cách thành phố kết nối giáo dục khoa học, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và các ngành kinh tế trong một chương trình chung.
Xuất phát điểm khiêm tốn, bài toán phát triển vẫn còn phía trước
Sán Đầu vốn phát triển từ một khu vực ven biển và chính thức mở cảng thương mại vào năm 1860. Đến năm 1980, thành phố được chọn xây dựng đặc khu kinh tế, với diện tích ban đầu chỉ 1,6 km². Phạm vi đặc khu sau đó nhiều lần được mở rộng, đến năm 2011 bao trùm toàn thành phố. Theo số liệu do chính quyền địa phương công bố, GDP Sán Đầu năm 2019 đạt 269,41 tỷ nhân dân tệ, gấp 97,4 lần năm 1980.Tuy nhiên, quá trình phát triển không diễn ra trong điều kiện thuận lợi như nhau giữa các thành phố. Sán Đầu nằm xa Hong Kong, Macau và các khu vực phát triển trọng điểm của Quảng Đông, trong khi hạ tầng giao thông và khả năng huy động vốn ở giai đoạn đầu còn hạn chế. Thành phố từng dựa nhiều vào kinh tế tư nhân, hoạt động thương mại, sản xuất và nguồn lực từ cộng đồng người Hoa ở nước ngoài để phát triển.
Hiện nay, Sán Đầu có nền kinh tế sản xuất và dịch vụ tương đối đa dạng, với các ngành như dệt may, đồ chơi, điện tử, vật liệu mới, năng lượng mới và kinh tế số. Nhưng chuyển đổi mô hình tăng trưởng vẫn là thách thức.
Năm 2025, GDP thành phố đạt khoảng 3.023,83 tỷ nhân dân tệ, tăng 0,1% theo giá so sánh. Giá trị gia tăng của ngành sản xuất công nghệ cao tăng 2,3%, còn ngành công nghiệp điện tử thế hệ mới tăng 4,2%. Dịch vụ tăng 5,4%, trở thành một trong những động lực hỗ trợ nền kinh tế. Các con số cho thấy một bức tranh không đơn giản: thành phố đã có nền tảng công nghiệp và những lĩnh vực công nghệ mới, nhưng tốc độ tăng trưởng tổng thể vẫn thấp.
Vì thế, vấn đề đặt ra với Sán Đầu không chỉ là tổ chức thêm hoạt động khoa học, mà là làm sao biến kiến thức, công nghệ và nguồn lực nghiên cứu thành năng lực sản xuất, sản phẩm và giá trị kinh tế thực tế.
Không để khoa học chỉ nằm trong phòng thí nghiệm
Một điểm đáng chú ý trong chương trình tháng 9/2026 là cách Hội Khoa học và Công nghệ Sán Đầu huy động nhiều lực lượng cùng tham gia. Các sở, ban, ngành, trường học, bảo tàng, hiệp hội chuyên môn và doanh nghiệp được kết nối trong một mạng lưới hoạt động chung, thay vì mỗi đơn vị tự tổ chức chương trình riêng.Thành phố triển khai nhiều hình thức phổ biến khoa học, từ bài giảng, triển lãm đến thí nghiệm trực tiếp và hoạt động tương tác. Chợ Khoa học và Công nghệ tại Bảo tàng Khoa học và Công nghệ Sán Đầu ngày 12/9 thu hút hơn 3.700 lượt khách, với các khu trải nghiệm về công nghệ số, sức khỏe cộng đồng, cứu hộ khẩn cấp và kiến thức nông nghiệp.
Tại các trường học, học sinh được làm quen với AI, robot, thực tế ảo, lập trình và những thí nghiệm khoa học. Một số địa phương tổ chức trình diễn robot, bóng đá drone và các hoạt động khám phá công nghệ. Bảo tàng và thư viện cũng tham gia bằng các chương trình triển lãm, đọc sách và thuyết trình khoa học.
Cách tiếp cận này có hai mục tiêu. Trước hết, nó giúp người dân hiểu và tiếp cận khoa học dễ dàng hơn. Xa hơn, việc tạo môi trường để học sinh tiếp xúc sớm với công nghệ có thể góp phần hình thành nguồn nhân lực cho các ngành công nghiệp mới.
Dĩ nhiên, phổ biến khoa học không đồng nghĩa với tạo ra đột phá công nghệ. Nhưng nếu thiếu kiến thức nền tảng và nguồn nhân lực có khả năng tiếp thu công nghệ, những khoản đầu tư vào nghiên cứu và sản xuất công nghệ cao cũng khó phát huy hết hiệu quả.
Đưa khoa học công nghệ gắn với nhu cầu của doanh nghiệp
Một hướng đi quan trọng khác của Sán Đầu là kết nối hoạt động khoa học với các lĩnh vực kinh tế cụ thể, thay vì chỉ phổ biến kiến thức mang tính đại chúng.Ngày 28/8, một hội thảo về phát triển xanh và bền vững được tổ chức tại Phòng thí nghiệm Hóa học Liên hợp và Hóa chất Tinh khiết Quảng Đông ở Sán Đầu. Sự kiện có hơn 100 đại diện từ trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ cao và tổ chức tài chính thuộc Sán Đầu, Triều Châu và Yết Dương tham dự, hướng đến thúc đẩy hợp tác về đổi mới khoa học công nghệ và phát triển xanh.
Trong lĩnh vực năng lượng mới, các chuyên gia từ doanh nghiệp điện gió ngoài khơi chia sẻ kiến thức về công nghệ và vận hành thông minh tại những trường học ở Triều Dương và Triều Nam. Với kinh tế số, diễn đàn chuyên đề về công nghệ 6G và an ninh mạng có sự tham gia của chuyên gia từ ZTE, đồng thời kết hợp nội dung công nghệ với thông tin về chính sách thu hút đầu tư công nghiệp.
Tại huyện Nam Áo, một sự kiện khác tập trung thảo luận về cách AI có thể thúc đẩy phát triển địa phương. Những chương trình này cho thấy thành phố đang cố gắng đưa công nghệ vào các cuộc thảo luận gắn với nhu cầu của từng ngành, từ năng lượng xanh đến hạ tầng số.
Cách làm đó có ý nghĩa bởi doanh nghiệp thường không cần công nghệ chỉ để biết thêm về công nghệ. Điều họ cần là giải pháp giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng, tăng năng suất, cải thiện quản lý hoặc mở rộng thị trường. Việc đưa chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý vào cùng một không gian trao đổi có thể giúp xác định nhu cầu thực tế và mở đường cho hợp tác.
Dù vậy, các thông tin về chương trình tháng 9 chưa cung cấp số liệu về số dự án nghiên cứu được thương mại hóa, số doanh nghiệp áp dụng công nghệ thành công hay mức tăng năng suất đạt được. Vì thế, cần xem đây là cách tổ chức và kết nối nguồn lực, chưa phải bằng chứng đầy đủ về hiệu quả kinh tế dài hạn.
Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận AI và thị trường mới
Sán Đầu cũng tổ chức các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng thực tiễn. Ngày 12/9, một sự kiện dành cho doanh nghiệp trong lĩnh vực tài chính, thực phẩm và dịch vụ xuất khẩu xuyên biên giới thu hút khoảng 120 đại diện tham dự.Nội dung gồm hướng dẫn ứng dụng AI để hỗ trợ xuất khẩu, kiến thức về tài chính bao trùm và những vấn đề cần lưu ý khi tuân thủ quy định pháp luật trong hoạt động xuất khẩu.
Điểm đáng chú ý là AI được đặt trong bối cảnh hoạt động kinh doanh cụ thể. Với doanh nghiệp xuất khẩu, công nghệ có thể hỗ trợ xử lý thông tin, nghiên cứu thị trường và một số quy trình nghiệp vụ. Tuy nhiên, để tạo ra hiệu quả thực sự, doanh nghiệp còn cần dữ liệu phù hợp, nhân sự có kỹ năng và quy trình kiểm soát chất lượng.
Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp vì thế có thể đóng vai trò cầu nối giữa kiến thức công nghệ và nhu cầu ứng dụng. Nhưng bước tiếp theo quan trọng hơn là theo dõi xem doanh nghiệp có thực sự triển khai giải pháp sau hội thảo hay không, cũng như kết quả đạt được như thế nào.
Tạo nền tảng đổi mới từ trường học đến hệ sinh thái nghiên cứu
Các hoạt động trong tháng khoa học cũng phản ánh nỗ lực mở rộng nền tảng đổi mới từ giáo dục phổ thông đến các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp.Học sinh được tiếp cận với những chủ đề như trí tuệ nhân tạo, robot, khoa học thần kinh, khí tượng và phòng chống thiên tai. Các cuộc thi sáng tạo tác phẩm khoa học, kịch khoa học và thuyết trình khoa học tạo cơ hội để các em thể hiện ý tưởng thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.
Ở cấp độ nghiên cứu và công nghiệp, Sán Đầu đã có những nền tảng phát triển công nghệ rộng hơn các hoạt động phổ biến khoa học. Theo thông tin do chính quyền địa phương công bố về năm 2025, Khu lõi Thành phố Khoa học Sán Đầu đã đi vào hoạt động, các nền tảng nghiên cứu lớn như Phòng thí nghiệm cấp tỉnh về hóa học và hóa chất tinh khiết tiếp tục vận hành. Thành phố cũng thúc đẩy kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp và giới nghiên cứu để tìm kiếm cơ hội hợp tác, chuyển giao công nghệ.
Đây là mắt xích quan trọng hơn về dài hạn. Một hệ sinh thái công nghệ cần có nơi đào tạo nhân lực, nơi thực hiện nghiên cứu, doanh nghiệp đủ năng lực tiếp nhận công nghệ và cơ chế giúp kết quả nghiên cứu đi vào sản xuất. Các sự kiện cộng đồng có thể góp phần tạo môi trường thuận lợi, nhưng không thể thay thế đầu tư nghiên cứu, chính sách hỗ trợ đổi mới và năng lực thực thi của doanh nghiệp.
Bài học từ Sán Đầu: Phải đo hiệu quả bằng kết quả kinh tế
Kinh nghiệm của Sán Đầu không nằm ở số lượng sự kiện khoa học được tổ chức trong một tháng, mà ở nỗ lực kết nối nhiều thành phần trong cùng một quá trình phát triển. Chính quyền đóng vai trò điều phối; trường học và bảo tàng mở rộng khả năng tiếp cận khoa học; chuyên gia và cơ sở nghiên cứu cung cấp tri thức; doanh nghiệp đưa ra nhu cầu thực tế và có thể trở thành nơi ứng dụng công nghệ.Cách tiếp cận này có thể giúp giảm khoảng cách giữa nghiên cứu, giáo dục và sản xuất. Nó cũng cho thấy thúc đẩy khoa học công nghệ không nhất thiết chỉ bắt đầu bằng việc xây dựng những trung tâm nghiên cứu quy mô lớn. Địa phương có thể đồng thời xây dựng nền tảng nhân lực, tạo kết nối giữa các tổ chức và khuyến khích doanh nghiệp tìm kiếm giải pháp công nghệ cho vấn đề của mình.
Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế của Sán Đầu cũng nhắc nhở rằng chuyển đổi không thể chỉ dựa vào hoạt động phong trào. GDP năm 2025 tăng trưởng thấp, dù một số ngành công nghệ có kết quả tích cực. Điều này khiến câu hỏi quan trọng nhất không phải là thành phố tổ chức bao nhiêu sự kiện, mà là có bao nhiêu kết nối được chuyển thành dự án nghiên cứu, bao nhiêu doanh nghiệp thực sự đổi mới quy trình, và bao nhiêu sản phẩm có giá trị gia tăng cao được tạo ra.
Với những địa phương muốn thúc đẩy khoa học công nghệ, kinh nghiệm có thể tham khảo từ Sán Đầu là xây dựng mạng lưới hợp tác rộng, gắn hoạt động khoa học với nhu cầu công nghiệp và đầu tư vào nhân lực từ sớm. Nhưng để chứng minh một mô hình thành công, cần tiếp tục theo dõi những kết quả có thể đo lường được về năng suất, chất lượng sản phẩm, thương mại hóa nghiên cứu và tăng trưởng của các ngành công nghệ.
Sán Đầu đã đi một chặng đường dài kể từ khi trở thành đặc khu kinh tế với diện tích ban đầu chỉ 1,6 km². Giai đoạn tiếp theo đòi hỏi thành phố không chỉ duy trì tinh thần mở cửa và phát triển công nghiệp, mà còn biến khoa học công nghệ thành năng lực cạnh tranh thực chất. Đó mới là thước đo cho mức độ thành công của quá trình chuyển đổi.
