Lướt mạng xã hội, chơi game hay mua sắm trực tuyến để giải tỏa căng thẳng có thể mang lại cảm giác dễ chịu trong chốc lát. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy chính sự "thưởng tức thì" này lại có thể khiến người dùng hình thành thói quen phụ thuộc vào Internet.
Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Duisburg-Essen (Đức) thực hiện trên hơn 900 người trưởng thành và được công bố trên tạp chí PLOS ONE vào cuối tháng 7. Trong 14 ngày liên tiếp, những người tham gia ghi lại tâm trạng, mức độ căng thẳng, thời gian sử dụng Internet, cảm giác sau khi truy cập mạng và các hoạt động trong cuộc sống bị ảnh hưởng. Tổng cộng, nhóm nghiên cứu thu thập hơn 11.000 bản đánh giá.
Kết quả cho thấy những người có dấu hiệu sử dụng Internet ở mức rủi ro hoặc bệnh lý thường có tâm trạng tiêu cực hơn, căng thẳng nhiều hơn, dành nhiều thời gian trực tuyến hơn và dễ bỏ bê công việc, học tập cũng như các mối quan hệ.
Đáng chú ý, yếu tố dự báo mạnh nhất khiến một người truy cập Internet không phải là tâm trạng tiêu cực, mà là cảm giác thôi thúc phải lên mạng. Theo ông Andreas Oelker, đồng tác giả nghiên cứu, khi cảm thấy buồn bã, mệt mỏi hoặc chịu áp lực, nhiều người có xu hướng mở mạng xã hội, chơi game hoặc mua sắm trực tuyến như một cách để giải tỏa.
Việc lên mạng mang lại cảm giác vui vẻ hoặc nhẹ nhõm trong thời gian ngắn. Chính trải nghiệm tích cực này khiến não bộ ghi nhớ Internet như một "liều thuốc" giảm căng thẳng, từ đó thôi thúc người dùng lặp lại hành vi mỗi khi gặp áp lực.
Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Duisburg-Essen (Đức) thực hiện trên hơn 900 người trưởng thành và được công bố trên tạp chí PLOS ONE vào cuối tháng 7. Trong 14 ngày liên tiếp, những người tham gia ghi lại tâm trạng, mức độ căng thẳng, thời gian sử dụng Internet, cảm giác sau khi truy cập mạng và các hoạt động trong cuộc sống bị ảnh hưởng. Tổng cộng, nhóm nghiên cứu thu thập hơn 11.000 bản đánh giá.
Kết quả cho thấy những người có dấu hiệu sử dụng Internet ở mức rủi ro hoặc bệnh lý thường có tâm trạng tiêu cực hơn, căng thẳng nhiều hơn, dành nhiều thời gian trực tuyến hơn và dễ bỏ bê công việc, học tập cũng như các mối quan hệ.
Đáng chú ý, yếu tố dự báo mạnh nhất khiến một người truy cập Internet không phải là tâm trạng tiêu cực, mà là cảm giác thôi thúc phải lên mạng. Theo ông Andreas Oelker, đồng tác giả nghiên cứu, khi cảm thấy buồn bã, mệt mỏi hoặc chịu áp lực, nhiều người có xu hướng mở mạng xã hội, chơi game hoặc mua sắm trực tuyến như một cách để giải tỏa.
Việc lên mạng mang lại cảm giác vui vẻ hoặc nhẹ nhõm trong thời gian ngắn. Chính trải nghiệm tích cực này khiến não bộ ghi nhớ Internet như một "liều thuốc" giảm căng thẳng, từ đó thôi thúc người dùng lặp lại hành vi mỗi khi gặp áp lực.
Các nhà nghiên cứu cho rằng điều này có thể tạo thành một vòng lặp: căng thẳng làm tăng nhu cầu lên mạng, Internet giúp giải tỏa tạm thời, người dùng dành nhiều thời gian trực tuyến hơn rồi dần bỏ bê công việc, giấc ngủ, vận động và các mối quan hệ. Những hệ quả này lại khiến tâm trạng xấu đi, tiếp tục làm gia tăng nhu cầu sử dụng Internet.
Theo thống kê, nhóm có biểu hiện sử dụng Internet ở mức bệnh lý dành trung bình 2,68 giờ mỗi ngày cho các hoạt động trực tuyến được theo dõi, cao hơn đáng kể so với nhóm có nguy cơ (2,15 giờ) và nhóm sử dụng bình thường (1,49 giờ).
Tuy nhiên, các tác giả cũng nhấn mạnh rằng thời gian sử dụng Internet dài chưa đủ để kết luận một người gặp vấn đề. Điều đáng lo ngại hơn là việc mất khả năng kiểm soát hành vi, thường xuyên bỏ bê trách nhiệm và vẫn tiếp tục sử dụng Internet dù đã xuất hiện những tác động tiêu cực đến cuộc sống.
Theo bà Silke M. Müller, đồng tác giả nghiên cứu, phần lớn người dùng vẫn có thể tận hưởng Internet như một công cụ giải trí và thư giãn mà không ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống. Rủi ro chỉ thực sự gia tăng khi các hoạt động quan trọng như tập thể dục, gặp gỡ bạn bè, nghỉ ngơi hay hoàn thành công việc thường xuyên bị thay thế bằng thời gian trực tuyến.
Nghiên cứu cũng là lời nhắc nhở rằng Internet không phải là nguyên nhân trực tiếp gây nghiện, mà vấn đề nằm ở cách chúng ta sử dụng nó. Khi việc lên mạng trở thành phản xạ mỗi lúc căng thẳng thay vì tìm cách giải quyết nguyên nhân của áp lực, người dùng rất dễ rơi vào vòng lặp phụ thuộc mà chính nghiên cứu đã chỉ ra. Việc cân bằng giữa đời sống trực tuyến và các hoạt động ngoài đời thực vẫn là yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe tinh thần trong kỷ nguyên số.
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
