Nghe có vẻ điên rồ, nhưng Google muốn dùng hàng triệu con muỗi để cứu con người

[Bui Nhat Minh]

Muỗi từ lâu được xem là một trong những loài động vật nguy hiểm nhất đối với con người. Theo thống kê, chúng gây ra hàng trăm nghìn ca tử vong mỗi năm thông qua các bệnh truyền nhiễm như sốt xuất huyết, sốt rét hay virus West Nile. Thế nhưng mới đây, Google lại khiến nhiều người bất ngờ khi đề xuất thả tới 32 triệu con muỗi tại bang Florida trong vòng hai năm.

Thoạt nghe có vẻ khó tin, nhưng mục tiêu của dự án không phải là làm tăng số lượng muỗi mà ngược lại, nhằm giảm chúng bằng một phương pháp sinh học được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo hồ sơ gửi lên United States Environmental Protection Agency, sáng kiến này do bộ phận Debug của Google thực hiện. Cơ quan môi trường Mỹ hiện đang xem xét đề xuất cho phép thả tối đa 16 triệu con muỗi trong năm đầu tiên và thêm 16 triệu con trong năm thứ hai tại Florida. Một kế hoạch tương tự cũng được đề xuất tại bang California.

Những con muỗi này được tạo ra để không sinh sản​

Loài được sử dụng trong dự án là muỗi đực Culex quinquefasciatus, thường được gọi là muỗi nhà phương Nam. Đây là một trong những loài có khả năng truyền virus West Nile cho con người.

Điểm đặc biệt nằm ở chỗ những con muỗi này mang vi khuẩn Wolbachia, một loại vi khuẩn tồn tại tự nhiên trong nhiều loài côn trùng.

Khi muỗi đực mang Wolbachia giao phối với muỗi cái trong tự nhiên không mang cùng chủng vi khuẩn, trứng được tạo ra sẽ không thể nở thành ấu trùng. Nếu quá trình này diễn ra liên tục trong thời gian dài, quần thể muỗi tại khu vực đó sẽ suy giảm đáng kể.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng chỉ có muỗi đực được thả ra môi trường. Điều này rất quan trọng bởi muỗi đực không hút máu người và cũng không truyền bệnh.

Thách thức lớn nhất của phương pháp này là làm thế nào để tách chính xác hàng triệu con muỗi đực khỏi muỗi cái trước khi thả ra môi trường. Đây chính là nơi trí tuệ nhân tạo đóng vai trò quan trọng.

Hệ thống của Debug sử dụng AI, robot tự động và các công nghệ xử lý hình ảnh để nhận diện giới tính của muỗi với độ chính xác cao. Công nghệ này cho phép sản xuất và phân loại hàng triệu cá thể muỗi trong thời gian ngắn mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào lao động thủ công.

Thành công tại Singapore mở đường cho kế hoạch tại Mỹ​

Ý tưởng sử dụng muỗi mang Wolbachia không phải là điều hoàn toàn mới.

Từ năm 2018, Debug đã hợp tác với National Environment Agency trong chương trình Project Wolbachia tại Singapore nhằm kiểm soát loài muỗi Aedes aegypti, tác nhân chính lây truyền bệnh sốt xuất huyết.

Theo số liệu từ chương trình, số lượng muỗi Aedes aegypti tại các khu vực triển khai đã giảm từ 80% đến 90%. Nguy cơ mắc sốt xuất huyết của người dân trong những khu vực này cũng giảm hơn 70%.

Hiện nay, hơn 10 triệu con muỗi đực mang Wolbachia được thả mỗi tuần tại Singapore. Quốc đảo này cũng đã trở thành trung tâm nghiên cứu và phát triển quốc tế đầu tiên của Debug, nơi công nghệ AI và robot được sử dụng để tự động hóa toàn bộ quy trình sản xuất và phân loại muỗi.

Đề xuất mới tại Florida và California cho thấy AI đang dần mở rộng vai trò ra ngoài các lĩnh vực phần mềm hay chatbot để tham gia giải quyết những vấn đề thực tế trong y tế công cộng và môi trường.

Nếu được EPA phê duyệt, đây sẽ là cuộc thử nghiệm quy mô lớn đầu tiên của Google tại Mỹ đối với công nghệ kiểm soát muỗi bằng Wolbachia. Kết quả của dự án có thể ảnh hưởng đến cách các cơ quan quản lý đánh giá những giải pháp sinh học mới trong tương lai, đặc biệt khi các bệnh do muỗi truyền đang có xu hướng gia tăng tại nhiều khu vực trên thế giới.

Hiện tại, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về EPA. Tuy nhiên, nếu được thông qua, hàng chục triệu con muỗi "đặc biệt" có thể sớm được thả vào tự nhiên với mục tiêu không phải để gia tăng số lượng, mà để khiến chúng dần biến mất.