Khi Apple gửi thiệp mời sự kiện "Surprise and Shine" hồi đầu tháng 9 với hình ảnh vệt sáng lấp lánh sau logo, mình đã đoán ngay đó là một gợi ý về ống kính. Và đúng là vậy: tại sự kiện ra mắt iPhone 18 Pro, Apple xác nhận cả hai phiên bản Pro và Pro Max năm nay đều được trang bị camera khẩu độ thay đổi (variable aperture) - một tính năng mà, thú vị thay, chính Samsung đã từng làm rồi bỏ cách đây gần một thập kỷ.
Hệ thống 6 lá khẩu trên iPhone 18 Pro, mỗi lá mỏng hơn cả sợi tóc
Còn với chiếc iPhone mình đang cầm trên tay đời trước (17 Pro), ống kính chính vẫn là khẩu độ cố định f/1.78 suốt từ thời 14 Pro. Máy phải "chữa cháy" bằng cách xử lý phần mềm và điều chỉnh tốc độ màn trập, ISO để bù sáng. Giờ với 18 Pro, theo Apple công bố, họ dùng một hệ thống 6 lá khẩu cắt bằng laser, mỗi lá mỏng hơn cả sợi tóc, làm từ vật liệu polymer composite để vừa nhẹ vừa bền - cho phép kiểm soát lượng sáng đi vào cảm biến một cách cơ học thực sự, không chỉ là mô phỏng qua thuật toán.
Vậy vì sao gần 7 năm sau, Apple vẫn quyết theo đuổi con đường mà đối thủ đã bỏ dở? Mình cho là có mấy lý do đáng để cân nhắc:
Thứ nhất là bài toán công nghệ đã khác. Với 6 lá khẩu thay vì cơ chế đóng/mở nhị phân như Galaxy S9 ngày trước, dải khẩu độ trên 18 Pro có thể điều chỉnh mượt hơn nhiều, không chỉ dừng ở hai nấc cố định. Điều này giúp máy ảnh có nhiều dữ liệu quang học "thật" hơn để đưa vào xử lý, thay vì phải "vẽ" toàn bộ hiệu ứng xóa phông bằng phần mềm như hiện tại.
Thứ hai, và có lẽ quan trọng hơn, là câu chuyện video. Với những cảnh quay ngoài trời nắng gắt, camera hiện tại phải chụp từng khung hình cực nhanh để tránh cháy sáng, kéo theo hiện tượng video bị giật, thiếu mượt mà dân quay phim hay gọi là "chớp lá cửa". Khẩu độ cơ học có thể giải quyết trực tiếp vấn đề này ngay từ phần cứng, mang lại video mượt hơn hẳn khi quay ngoài trời - đây là thứ người dùng phổ thông dễ nhận ra hơn nhiều so với một chút khác biệt xóa phông.
Cũng cần nói thêm, Samsung dường như chưa từ bỏ hẳn ý định này. Có tin đồn cho biết hãng đã đặt hàng phát triển lại công nghệ khẩu độ thay đổi từ nhiều đối tác linh kiện, nhưng dòng Galaxy S27 sắp tới nhiều khả năng vẫn chưa kịp có mặt tính năng này. Nói cách khác, Apple đang là người về đích trước trong ván đấu mà chính đối thủ đã khơi mào rồi bỏ cuộc giữa chừng.
Rốt cuộc, khẩu độ thay đổi có phải một cuộc cách mạng nhiếp ảnh trên iPhone hay không thì còn cần thời gian trả lời, nhưng ít nhất lần này, Apple không chỉ đơn thuần "hồi sinh" một tính năng cũ - mà mang đến cách triển khai tinh vi hơn hẳn, kèm theo một lý do nghe hợp lý hơn nhiều so với 7 năm trước.
Một lần nữa, Apple muốn "tái định nghĩa"
Nói Apple đi tiên phong thì không đúng. Ngược dòng thời gian một chút, năm 2018, Samsung mới là hãng đầu tiên đưa khẩu độ thay đổi lên smartphone với cặp Galaxy S9/S9+. Cơ chế khi đó khá đơn giản: một lá chắn cơ học cho phép ống kính chuyển qua lại giữa hai mức khẩu độ f/1.5 và f/2.4 tùy điều kiện ánh sáng - mở to khi thiếu sáng, khép bớt lại khi trời nắng gắt để ảnh không bị cháy sáng và nét hơn. Samsung mang tính năng này sang tiếp Galaxy S10 vào năm 2019, nhưng sau đó thì lặng lẽ rút lui và không nhắc lại nữa.Hệ thống 6 lá khẩu trên iPhone 18 Pro, mỗi lá mỏng hơn cả sợi tóc
Còn với chiếc iPhone mình đang cầm trên tay đời trước (17 Pro), ống kính chính vẫn là khẩu độ cố định f/1.78 suốt từ thời 14 Pro. Máy phải "chữa cháy" bằng cách xử lý phần mềm và điều chỉnh tốc độ màn trập, ISO để bù sáng. Giờ với 18 Pro, theo Apple công bố, họ dùng một hệ thống 6 lá khẩu cắt bằng laser, mỗi lá mỏng hơn cả sợi tóc, làm từ vật liệu polymer composite để vừa nhẹ vừa bền - cho phép kiểm soát lượng sáng đi vào cảm biến một cách cơ học thực sự, không chỉ là mô phỏng qua thuật toán.
Vì sao Samsung từ bỏ, còn Apple lại theo đuổi?
Đây là câu hỏi mình thấy thú vị nhất. Trên lý thuyết, khẩu độ thay đổi là thứ dân chơi máy ảnh DSLR/mirrorless đã quen thuộc: mở khẩu để lấy nhiều sáng và xóa phông tự nhiên, khép khẩu để lấy nét sâu và ảnh sắc nét hơn trong điều kiện đủ sáng. Nhưng đưa nguyên lý đó vào một cảm biến bé xíu như trên điện thoại lại là chuyện khác. Cảm biến smartphone nhỏ hơn máy ảnh chuyên nghiệp rất nhiều lần, nên khoảng chênh lệch giữa hai mức khẩu độ trên Galaxy S9 mang lại lợi ích thực tế khá mờ nhạt so với kỳ vọng - phần lớn người dùng để chế độ tự động và gần như không cảm nhận được sự khác biệt. Thêm vào đó, cơ cấu lá khẩu chiếm diện tích quý giá bên trong máy và đội chi phí sản xuất lên, nên khi bài toán chi phí - lợi ích không cân, Samsung chọn dừng lại.Vậy vì sao gần 7 năm sau, Apple vẫn quyết theo đuổi con đường mà đối thủ đã bỏ dở? Mình cho là có mấy lý do đáng để cân nhắc:
Thứ nhất là bài toán công nghệ đã khác. Với 6 lá khẩu thay vì cơ chế đóng/mở nhị phân như Galaxy S9 ngày trước, dải khẩu độ trên 18 Pro có thể điều chỉnh mượt hơn nhiều, không chỉ dừng ở hai nấc cố định. Điều này giúp máy ảnh có nhiều dữ liệu quang học "thật" hơn để đưa vào xử lý, thay vì phải "vẽ" toàn bộ hiệu ứng xóa phông bằng phần mềm như hiện tại.
Thứ hai, và có lẽ quan trọng hơn, là câu chuyện video. Với những cảnh quay ngoài trời nắng gắt, camera hiện tại phải chụp từng khung hình cực nhanh để tránh cháy sáng, kéo theo hiện tượng video bị giật, thiếu mượt mà dân quay phim hay gọi là "chớp lá cửa". Khẩu độ cơ học có thể giải quyết trực tiếp vấn đề này ngay từ phần cứng, mang lại video mượt hơn hẳn khi quay ngoài trời - đây là thứ người dùng phổ thông dễ nhận ra hơn nhiều so với một chút khác biệt xóa phông.
Với trải nghiệm chụp thực tế thì sao?
Nếu tưởng tượng cảnh mình hay chụp nhất - một khung cảnh phong cảnh lúc chiều tà hay một tấm chân dung đơn giản ngoài quán cà phê - thì khẩu độ thay đổi mở ra vài kịch bản dễ hình dung. Chụp phong cảnh giữa trưa nắng, khép khẩu lại giúp ảnh nét sâu từ tiền cảnh đến hậu cảnh, chi tiết rõ ràng hơn. Còn khi chụp chân dung, mở khẩu để có dải sáng tự nhiên đổ vào ống kính, hậu cảnh mờ đi theo đúng vật lý quang học chứ không phải nhờ AI dựng lại viền tóc. Về lý thuyết là vậy, nhưng thực tế Apple triển khai tính năng này tự động hay cho phép người dùng tùy chỉnh thủ công kiểu chỉnh vòng khẩu độ trên máy ảnh cơ, vẫn phải chờ trải nghiệm trực tiếp mới rõ được.Cũng cần nói thêm, Samsung dường như chưa từ bỏ hẳn ý định này. Có tin đồn cho biết hãng đã đặt hàng phát triển lại công nghệ khẩu độ thay đổi từ nhiều đối tác linh kiện, nhưng dòng Galaxy S27 sắp tới nhiều khả năng vẫn chưa kịp có mặt tính năng này. Nói cách khác, Apple đang là người về đích trước trong ván đấu mà chính đối thủ đã khơi mào rồi bỏ cuộc giữa chừng.
Rốt cuộc, khẩu độ thay đổi có phải một cuộc cách mạng nhiếp ảnh trên iPhone hay không thì còn cần thời gian trả lời, nhưng ít nhất lần này, Apple không chỉ đơn thuần "hồi sinh" một tính năng cũ - mà mang đến cách triển khai tinh vi hơn hẳn, kèm theo một lý do nghe hợp lý hơn nhiều so với 7 năm trước.
