Từng bị bán đi để cứu vãn công ty mẹ và chịu cảnh lu mờ trước các đối thủ Hàn Quốc, Kioxia - hậu duệ của mảng bộ nhớ Toshiba - đang có màn lội ngược dòng ngoạn mục. Sự bùng nổ của AI không chỉ đưa giá trị công ty vượt qua cả Toyota, mà còn biến hàng trăm nhân viên tại đây thành những triệu phú USD chỉ sau một đêm.
Tại nhà máy mới khai trương năm ngoái của Kioxia ở ngoại ô thành phố Kitakami, tỉnh Iwate, bầu không khí đang khẩn trương hơn bao giờ hết. Hệ thống robot vận chuyển hàng nghìn tấm wafer silicon chạy vùn vụt không nghỉ. Công suất nhà máy liên tục được đẩy lên mức tối đa nhằm đáp ứng nhu cầu khổng lồ về chip nhớ từ các trung tâm dữ liệu AI trên toàn cầu.
"Cơn sốt AI đang mở rộng nhanh chóng. Vì thế, chúng tôi kỳ vọng rất cao rằng thị trường chip nhớ flash sẽ tiếp tục mở rộng", ông Hiroo Ota, CEO của Kioxia, chia sẻ đầy lạc quan.
Tòa nhà Flagship Building at Yokohama Technology Campus rộng 40.000 m2 của Kioxia. Ảnh: Kioxia
Sự tăng trưởng thần tốc này đã mang lại "trái ngọt" vô cùng lớn cho những người gắn bó với công ty. Tờ Nikkei cho biết, việc cổ phiếu tăng vọt đã giúp hơn 600 nhân viên của Kioxia – chủ yếu là các giám đốc bộ phận, trưởng phòng và quản đốc nhà máy – bất ngờ sở hữu khối tài sản trị giá trên 1 tỷ yen (tương đương khoảng 6,2 triệu USD) tính đến cuối tháng 6. Đây là thành quả từ chương trình quyền chọn cổ phiếu quy mô lớn được cấp sau khi liên doanh do quỹ đầu tư Bain Capital dẫn đầu mua lại công ty vào năm 2019.
Tại một quốc gia vốn quen với chế độ lương thưởng truyền thống như Nhật Bản, việc các nhân viên văn phòng và kỹ sư nhà máy gia nhập hàng ngũ triệu phú USD nhờ quyền chọn cổ phiếu là một hiện tượng cực kỳ hiếm thấy. Tờ Nikkei nhận định: "Cuộc cách mạng AI không chỉ tạo ra những ngành công nghiệp mới. Nó còn đang thay đổi trật tự hiện tại về việc ai sẽ là người được hưởng lợi từ sự tăng trưởng của các tập đoàn".
Những gì Kioxia đang trải qua hoàn toàn trái ngược với bức tranh u tối của gần một thập kỷ trước. Tiền thân của Kioxia chính là Toshiba Memory - mảng kinh doanh bộ nhớ thuộc tập đoàn Toshiba danh tiếng. Sau khi Toshiba gánh khoản lỗ lũy kế khổng lồ lên tới hơn 1.000 tỷ yen (khoảng 6,2 tỷ USD) trong hai năm 2016 và 2017, mảng bộ nhớ này buộc phải bán cho quỹ Bain Capital với giá 18 tỷ USD để cứu vãn tập đoàn mẹ.
Ngược dòng lịch sử về những năm 1980, chính kỹ sư điện tử người Nhật Fujio Masuoka khi còn làm việc tại Toshiba đã phát minh ra phương pháp lưu trữ dữ liệu không bị mất đi khi ngắt nguồn điện. Đến năm 1987, ông cùng các cộng sự công bố cấu trúc bộ nhớ NAND flash đầu tiên trên thế giới. Phát minh vĩ đại này đã đưa Toshiba trở thành thế lực giúp phổ cập chip nhớ trên mọi thiết bị điện tử toàn cầu, đồng thời giúp Nhật Bản nắm giữ tới một nửa thị phần bán dẫn thế giới trong thời kỳ hoàng kim thập niên 1980 (con số này hiện đã giảm xuống dưới 10% vào đầu năm nay).
Năm 2019, sau khi về tay Bain Capital, Toshiba Memory chính thức đổi tên thành Kioxia. Công ty tái định hướng, tập trung hoàn toàn vào các dòng chip nhớ NAND flash và giải pháp ổ cứng SSD cho điện thoại, máy tính, máy chủ doanh nghiệp và trung tâm dữ liệu. Dù vậy, trong suốt một thời gian dài sau đó, Kioxia vẫn chỉ được biết đến như một nhà sản xuất linh kiện tiêu dùng thông thường.
Thế nhưng, cục diện đã thay đổi hoàn toàn khi công nghệ AI chuyển dịch mạnh mẽ từ giai đoạn "huấn luyện" (training) sang giai đoạn "suy luận" (inference) - tức là quá trình hệ thống xử lý dữ liệu để trả lời các câu hỏi thực tế từ người dùng. Lúc này, nhu cầu về các bộ nhớ NAND dung lượng cao để lưu trữ dữ liệu khổng lồ tăng vọt, gây ra tình trạng khan hiếm nghiêm trọng trên toàn cầu.
"Các nhà sản xuất chip nhớ khác đã quá ưu tiên DRAM đến mức bỏ bê việc đầu tư phát triển NAND", ông Satoru Oyama, một chuyên gia tư vấn từng làm việc tại hãng bán dẫn Tokyo Electron, phân tích. "Họ hoàn toàn bị động và không thể đáp ứng kịp sự bùng nổ nhu cầu NAND ở thời điểm hiện tại. Đó là lý do vì sao mọi đơn hàng giờ đây đều đổ dồn về phía Kioxia".
Nhà phân tích MS Hwang từ Counterpoint Research cũng đồng tình khi cho rằng: "Sự tăng vọt giá cổ phiếu của Kioxia thể hiện sự bình thường hóa định giá đối với một lĩnh vực từng bị bỏ quên".
Theo đánh giá của nhà phân tích Kazuyoshi Saito từ IwaiCosmo Securities, nhờ vào thế mạnh từ công nghệ ghép wafer độc quyền, các sản phẩm NAND của Kioxia hiện đang đi trước các đối thủ cạnh tranh từ 2 đến 4 năm cả về hiệu năng xử lý lẫn khả năng tiết kiệm điện năng.
Để tiếp tục duy trì đà tăng trưởng và huy động thêm nguồn lực, Kioxia đang lên kế hoạch niêm yết chứng chỉ lưu ký Mỹ (ADS) trên sàn giao dịch chứng khoán Mỹ vào năm tới.
Trước cuộc cạnh tranh khốc liệt mang tính toàn cầu, ông Satoshi Nohara, một quan chức cấp cao thuộc Bộ Công nghiệp Nhật Bản, nhấn mạnh: "Việc duy trì và tăng cường khả năng cạnh tranh toàn cầu của Kioxia là cực kỳ quan trọng. Điều này không chỉ vì lợi ích quốc gia của Nhật Bản, mà còn nhằm đảm bảo một chuỗi cung ứng chip ổn định cho các quốc gia đồng minh và các nước cùng chí hướng".
Tại nhà máy mới khai trương năm ngoái của Kioxia ở ngoại ô thành phố Kitakami, tỉnh Iwate, bầu không khí đang khẩn trương hơn bao giờ hết. Hệ thống robot vận chuyển hàng nghìn tấm wafer silicon chạy vùn vụt không nghỉ. Công suất nhà máy liên tục được đẩy lên mức tối đa nhằm đáp ứng nhu cầu khổng lồ về chip nhớ từ các trung tâm dữ liệu AI trên toàn cầu.
"Cơn sốt AI đang mở rộng nhanh chóng. Vì thế, chúng tôi kỳ vọng rất cao rằng thị trường chip nhớ flash sẽ tiếp tục mở rộng", ông Hiroo Ota, CEO của Kioxia, chia sẻ đầy lạc quan.
Tòa nhà Flagship Building at Yokohama Technology Campus rộng 40.000 m2 của Kioxia. Ảnh: Kioxia
Bước chuyển mình lịch sử: Hàng trăm nhân viên bỗng thành tỷ phú
Ít được truyền thông nhắc đến hơn nếu đặt cạnh những gã khổng lồ như Samsung, SK Hynix (Hàn Quốc) hay Micron (Mỹ), thế nhưng Kioxia đang âm thầm tạo nên một cơn địa chấn tại thị trường Nhật Bản. Theo dữ liệu từ Bloomberg, giá cổ phiếu của công ty đã tăng phi mã hơn 670% kể từ đầu năm nay. Vào giữa tháng 6, chỉ sau 18 tháng niêm yết, vốn hóa của Kioxia đã chạm mốc 274 tỷ USD, chính thức vượt qua cả gã khổng lồ ngành xe hơi Toyota để dẫn đầu thị trường chứng khoán Nhật Bản tại thời điểm đó.Sự tăng trưởng thần tốc này đã mang lại "trái ngọt" vô cùng lớn cho những người gắn bó với công ty. Tờ Nikkei cho biết, việc cổ phiếu tăng vọt đã giúp hơn 600 nhân viên của Kioxia – chủ yếu là các giám đốc bộ phận, trưởng phòng và quản đốc nhà máy – bất ngờ sở hữu khối tài sản trị giá trên 1 tỷ yen (tương đương khoảng 6,2 triệu USD) tính đến cuối tháng 6. Đây là thành quả từ chương trình quyền chọn cổ phiếu quy mô lớn được cấp sau khi liên doanh do quỹ đầu tư Bain Capital dẫn đầu mua lại công ty vào năm 2019.
Tại một quốc gia vốn quen với chế độ lương thưởng truyền thống như Nhật Bản, việc các nhân viên văn phòng và kỹ sư nhà máy gia nhập hàng ngũ triệu phú USD nhờ quyền chọn cổ phiếu là một hiện tượng cực kỳ hiếm thấy. Tờ Nikkei nhận định: "Cuộc cách mạng AI không chỉ tạo ra những ngành công nghiệp mới. Nó còn đang thay đổi trật tự hiện tại về việc ai sẽ là người được hưởng lợi từ sự tăng trưởng của các tập đoàn".
Từ "di sản" bị ruồng bỏ của Toshiba đến vị thế tiên phong
Những gì Kioxia đang trải qua hoàn toàn trái ngược với bức tranh u tối của gần một thập kỷ trước. Tiền thân của Kioxia chính là Toshiba Memory - mảng kinh doanh bộ nhớ thuộc tập đoàn Toshiba danh tiếng. Sau khi Toshiba gánh khoản lỗ lũy kế khổng lồ lên tới hơn 1.000 tỷ yen (khoảng 6,2 tỷ USD) trong hai năm 2016 và 2017, mảng bộ nhớ này buộc phải bán cho quỹ Bain Capital với giá 18 tỷ USD để cứu vãn tập đoàn mẹ.
Ngược dòng lịch sử về những năm 1980, chính kỹ sư điện tử người Nhật Fujio Masuoka khi còn làm việc tại Toshiba đã phát minh ra phương pháp lưu trữ dữ liệu không bị mất đi khi ngắt nguồn điện. Đến năm 1987, ông cùng các cộng sự công bố cấu trúc bộ nhớ NAND flash đầu tiên trên thế giới. Phát minh vĩ đại này đã đưa Toshiba trở thành thế lực giúp phổ cập chip nhớ trên mọi thiết bị điện tử toàn cầu, đồng thời giúp Nhật Bản nắm giữ tới một nửa thị phần bán dẫn thế giới trong thời kỳ hoàng kim thập niên 1980 (con số này hiện đã giảm xuống dưới 10% vào đầu năm nay).
Năm 2019, sau khi về tay Bain Capital, Toshiba Memory chính thức đổi tên thành Kioxia. Công ty tái định hướng, tập trung hoàn toàn vào các dòng chip nhớ NAND flash và giải pháp ổ cứng SSD cho điện thoại, máy tính, máy chủ doanh nghiệp và trung tâm dữ liệu. Dù vậy, trong suốt một thời gian dài sau đó, Kioxia vẫn chỉ được biết đến như một nhà sản xuất linh kiện tiêu dùng thông thường.
Thiên thời địa lợi: Khi AI chuyển dịch sang giai đoạn "suy luận"
Trong giai đoạn đầu của làn sóng AI, mọi sự chú ý của ngành công nghệ đều đổ dồn vào DRAM, đặc biệt là bộ nhớ băng thông cao (HBM) cực kỳ đắt đỏ để phục vụ việc huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn. Nhận thấy miếng bánh béo bở, các ông lớn như Samsung, SK Hynix và Micron đã dồn tổng lực đầu tư vào DRAM mà lơ là mảng NAND flash. Kioxia lúc này gần như bị đứng ngoài lề cuộc chơi ban đầu.Thế nhưng, cục diện đã thay đổi hoàn toàn khi công nghệ AI chuyển dịch mạnh mẽ từ giai đoạn "huấn luyện" (training) sang giai đoạn "suy luận" (inference) - tức là quá trình hệ thống xử lý dữ liệu để trả lời các câu hỏi thực tế từ người dùng. Lúc này, nhu cầu về các bộ nhớ NAND dung lượng cao để lưu trữ dữ liệu khổng lồ tăng vọt, gây ra tình trạng khan hiếm nghiêm trọng trên toàn cầu.
"Các nhà sản xuất chip nhớ khác đã quá ưu tiên DRAM đến mức bỏ bê việc đầu tư phát triển NAND", ông Satoru Oyama, một chuyên gia tư vấn từng làm việc tại hãng bán dẫn Tokyo Electron, phân tích. "Họ hoàn toàn bị động và không thể đáp ứng kịp sự bùng nổ nhu cầu NAND ở thời điểm hiện tại. Đó là lý do vì sao mọi đơn hàng giờ đây đều đổ dồn về phía Kioxia".
Nhà phân tích MS Hwang từ Counterpoint Research cũng đồng tình khi cho rằng: "Sự tăng vọt giá cổ phiếu của Kioxia thể hiện sự bình thường hóa định giá đối với một lĩnh vực từng bị bỏ quên".
Công nghệ độc quyền và tham vọng vươn tầm thế giới
Tính đến cuối tháng 3 năm nay, Kioxia đang sở hữu quy mô khoảng 15.000 nhân viên. Hiện tại, hãng đang tập trung sản xuất dòng bộ nhớ Flash BiCS thế hệ thứ 10 - sản phẩm hợp tác phát triển cùng Sandisk - tại hai nhà máy hiện đại ở Nhật Bản.Theo đánh giá của nhà phân tích Kazuyoshi Saito từ IwaiCosmo Securities, nhờ vào thế mạnh từ công nghệ ghép wafer độc quyền, các sản phẩm NAND của Kioxia hiện đang đi trước các đối thủ cạnh tranh từ 2 đến 4 năm cả về hiệu năng xử lý lẫn khả năng tiết kiệm điện năng.
Để tiếp tục duy trì đà tăng trưởng và huy động thêm nguồn lực, Kioxia đang lên kế hoạch niêm yết chứng chỉ lưu ký Mỹ (ADS) trên sàn giao dịch chứng khoán Mỹ vào năm tới.
Trước cuộc cạnh tranh khốc liệt mang tính toàn cầu, ông Satoshi Nohara, một quan chức cấp cao thuộc Bộ Công nghiệp Nhật Bản, nhấn mạnh: "Việc duy trì và tăng cường khả năng cạnh tranh toàn cầu của Kioxia là cực kỳ quan trọng. Điều này không chỉ vì lợi ích quốc gia của Nhật Bản, mà còn nhằm đảm bảo một chuỗi cung ứng chip ổn định cho các quốc gia đồng minh và các nước cùng chí hướng".
