Mạnh Quân
Writer
Gần đây bạn có để ý: newsfeed Facebook của mình liên tục xuất hiện các bài chia buồn, cáo phó, đám tang của những người bạn không hề quen biết. Điều đáng chú ý hơn là những bài như vậy lại có lượng tương tác cực cao, hàng nghìn bình luận và chia sẻ.
Không phải ngẫu nhiên đâu. Đây là cách thuật toán Facebook đang vận hành, và chính hành vi của người dùng đang "tiếp tay" cho nó.
Vì sao Facebook cứ đẩy những nội dung như vậy?
Não người vốn nhạy cảm với những gì liên quan đến mất mát. Khi lướt qua một bài chia buồn hay cáo phó, bạn thường dừng lại lâu hơn bình thường, bấm vào đọc chi tiết, rồi kéo xuống xem bình luận. Với thuật toán Facebook, tín hiệu đó được hiểu đơn giản là: nội dung này giữ chân người dùng tốt, vậy thì đẩy mạnh hơn.
Nhưng còn một yếu tố tâm lý quan trọng hơn thúc đẩy người ta bấm vào: sự tò mò. Người ta muốn biết nguyên nhân cụ thể là gì, người đó khi còn sống là ai, làm gì, có câu chuyện như thế nào. Chính tâm lý đó khiến tỷ lệ bấm vào đọc của những bài kiểu này cao bất thường so với các nội dung thông thường khác.
Những bài kiểu này thường kéo theo hàng loạt bình luận chia buồn, rất nhiều lượt chia sẻ và không ít tranh luận, suy đoán trong phần bình luận.
Thuật toán không phân biệt nội dung tốt hay xấu. Nó chỉ nhìn vào một thứ duy nhất là mức độ tương tác, rồi tăng phân phối cho bài đó.
Một khi một bài bắt đầu lan rộng, các trang khác copy lại, thêm tiêu đề gây chú ý rồi đăng tiếp. Bạn sẽ thấy cùng một nội dung xuất hiện lặp đi lặp lại, tạo cảm giác như cả newsfeed đang tràn ngập những tin kiểu này.Và phần đáng chú ý nhất: bạn vô tình đang "dạy" thuật toán.
Chỉ cần dừng lại vài giây, lỡ bấm vào xem, hoặc đọc lâu hơn một chút, hệ thống sẽ ghi nhận rằng bạn quan tâm đến loại nội dung này và tiếp tục đẩy thêm. Tin chia buồn, cáo phó không hề tăng đột biến ngoài đời thực. Thuật toán đang phóng đại nó lên trước mắt bạn mà thôi.
Cách "huấn luyện lại" newsfeed trong 2 đến 3 ngày
Nguyên tắc cốt lõi cần nhớ là thuật toán của Meta học từ hành vi thực tế của bạn, không phải từ suy nghĩ hay mong muốn. Vì vậy bạn cần làm hai việc song song: chặn mạnh nội dung không muốn thấy và chủ động bơm nội dung muốn thấy vào feed.
Ngày đầu tiên, dọn dẹp thật dứt khoát.
Mỗi khi gặp bài không muốn thấy, đừng lướt qua mà hãy bấm "Ẩn bài viết" hoặc "Không quan tâm" ngay lập tức. Nếu bài đó đến từ một trang chuyên đăng nội dung giật gân, bỏ theo dõi trang đó luôn. Làm liên tục với khoảng 10 đến 20 bài, thuật toán sẽ bắt đầu nhận tín hiệu.
Quan trọng không kém là đừng tò mò bấm vào xem. Đây là lỗi nhiều người mắc nhất. Dù bạn chỉ muốn "xem thử chuyện gì xảy ra", mỗi lần bấm vào là một lần bạn tự tay dạy thuật toán đẩy thêm loại nội dung đó cho mình.
Ngày thứ hai, bơm nội dung bạn thực sự muốn thấy.
Chủ động tìm các bài về kiến thức, kỹ năng, thể thao, kinh doanh hoặc giải trí nhẹ nhàng, rồi tương tác thật sự với chúng. Không phải lướt qua, mà là xem lâu hơn bình thường, thả cảm xúc, để lại bình luận hoặc lưu bài lại. Thuật toán sẽ hiểu đây mới là thứ bạn quan tâm.
Một mẹo khá hiệu quả trong giai đoạn này là dành 15 đến 20 phút xem liên tục các video hoặc Reels về chủ đề bạn thích. Thuật toán sẽ "xoay trục" sang hướng đó khá nhanh.
Ngày thứ ba, tinh chỉnh lại danh sách theo dõi.
Vào phần cài đặt feed, thêm các trang bạn thực sự muốn theo dõi vào mục Yêu thích, Facebook sẽ ưu tiên hiển thị nội dung từ những trang đó. Đồng thời, rà soát lại danh sách đang theo dõi và bỏ theo dõi thẳng tay các trang chuyên đăng nội dung tiêu cực. Giữ lại những trang đó chỉ làm feed của bạn tiếp tục bị ảnh hưởng.
Nếu làm đúng và nhất quán, sau khoảng 24 giờ bạn sẽ thấy lượng nội dung không mong muốn giảm rõ rệt. Sau 48 đến 72 giờ, feed gần như thay đổi hoàn toàn.
Feed của bạn là kết quả của chính hành vi bạn thể hiện trên đó. Không kiểm soát hành vi thì thuật toán sẽ kiểm soát lại những gì bạn nhìn thấy mỗi ngày.
Không phải ngẫu nhiên đâu. Đây là cách thuật toán Facebook đang vận hành, và chính hành vi của người dùng đang "tiếp tay" cho nó.
Vì sao Facebook cứ đẩy những nội dung như vậy?
Não người vốn nhạy cảm với những gì liên quan đến mất mát. Khi lướt qua một bài chia buồn hay cáo phó, bạn thường dừng lại lâu hơn bình thường, bấm vào đọc chi tiết, rồi kéo xuống xem bình luận. Với thuật toán Facebook, tín hiệu đó được hiểu đơn giản là: nội dung này giữ chân người dùng tốt, vậy thì đẩy mạnh hơn.
Nhưng còn một yếu tố tâm lý quan trọng hơn thúc đẩy người ta bấm vào: sự tò mò. Người ta muốn biết nguyên nhân cụ thể là gì, người đó khi còn sống là ai, làm gì, có câu chuyện như thế nào. Chính tâm lý đó khiến tỷ lệ bấm vào đọc của những bài kiểu này cao bất thường so với các nội dung thông thường khác.
Những bài kiểu này thường kéo theo hàng loạt bình luận chia buồn, rất nhiều lượt chia sẻ và không ít tranh luận, suy đoán trong phần bình luận.
Thuật toán không phân biệt nội dung tốt hay xấu. Nó chỉ nhìn vào một thứ duy nhất là mức độ tương tác, rồi tăng phân phối cho bài đó.
Một khi một bài bắt đầu lan rộng, các trang khác copy lại, thêm tiêu đề gây chú ý rồi đăng tiếp. Bạn sẽ thấy cùng một nội dung xuất hiện lặp đi lặp lại, tạo cảm giác như cả newsfeed đang tràn ngập những tin kiểu này.Và phần đáng chú ý nhất: bạn vô tình đang "dạy" thuật toán.
Chỉ cần dừng lại vài giây, lỡ bấm vào xem, hoặc đọc lâu hơn một chút, hệ thống sẽ ghi nhận rằng bạn quan tâm đến loại nội dung này và tiếp tục đẩy thêm. Tin chia buồn, cáo phó không hề tăng đột biến ngoài đời thực. Thuật toán đang phóng đại nó lên trước mắt bạn mà thôi.
Cách "huấn luyện lại" newsfeed trong 2 đến 3 ngày
Nguyên tắc cốt lõi cần nhớ là thuật toán của Meta học từ hành vi thực tế của bạn, không phải từ suy nghĩ hay mong muốn. Vì vậy bạn cần làm hai việc song song: chặn mạnh nội dung không muốn thấy và chủ động bơm nội dung muốn thấy vào feed.
Ngày đầu tiên, dọn dẹp thật dứt khoát.
Mỗi khi gặp bài không muốn thấy, đừng lướt qua mà hãy bấm "Ẩn bài viết" hoặc "Không quan tâm" ngay lập tức. Nếu bài đó đến từ một trang chuyên đăng nội dung giật gân, bỏ theo dõi trang đó luôn. Làm liên tục với khoảng 10 đến 20 bài, thuật toán sẽ bắt đầu nhận tín hiệu.
Quan trọng không kém là đừng tò mò bấm vào xem. Đây là lỗi nhiều người mắc nhất. Dù bạn chỉ muốn "xem thử chuyện gì xảy ra", mỗi lần bấm vào là một lần bạn tự tay dạy thuật toán đẩy thêm loại nội dung đó cho mình.
Ngày thứ hai, bơm nội dung bạn thực sự muốn thấy.
Chủ động tìm các bài về kiến thức, kỹ năng, thể thao, kinh doanh hoặc giải trí nhẹ nhàng, rồi tương tác thật sự với chúng. Không phải lướt qua, mà là xem lâu hơn bình thường, thả cảm xúc, để lại bình luận hoặc lưu bài lại. Thuật toán sẽ hiểu đây mới là thứ bạn quan tâm.
Một mẹo khá hiệu quả trong giai đoạn này là dành 15 đến 20 phút xem liên tục các video hoặc Reels về chủ đề bạn thích. Thuật toán sẽ "xoay trục" sang hướng đó khá nhanh.
Ngày thứ ba, tinh chỉnh lại danh sách theo dõi.
Vào phần cài đặt feed, thêm các trang bạn thực sự muốn theo dõi vào mục Yêu thích, Facebook sẽ ưu tiên hiển thị nội dung từ những trang đó. Đồng thời, rà soát lại danh sách đang theo dõi và bỏ theo dõi thẳng tay các trang chuyên đăng nội dung tiêu cực. Giữ lại những trang đó chỉ làm feed của bạn tiếp tục bị ảnh hưởng.
Nếu làm đúng và nhất quán, sau khoảng 24 giờ bạn sẽ thấy lượng nội dung không mong muốn giảm rõ rệt. Sau 48 đến 72 giờ, feed gần như thay đổi hoàn toàn.
Feed của bạn là kết quả của chính hành vi bạn thể hiện trên đó. Không kiểm soát hành vi thì thuật toán sẽ kiểm soát lại những gì bạn nhìn thấy mỗi ngày.
