The Storm Riders
Writer
Một bước ngoặt bất ngờ đang diễn ra trong làng công nghệ Mỹ. Sau khi chính quyền siết chặt quản lý khiến Anthropic phải tạm dừng một số mô hình AI cao cấp, nhiều doanh nghiệp Mỹ, từ các startup cho đến những ông lớn như Coinbase hay Uber, đã nhanh chóng "quay xe" sang sử dụng các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc nhờ lợi thế chi phí siêu rẻ, chỉ bằng 5% so với hàng Mỹ.
Kể từ khi ChatGPT bùng nổ vào năm 2022, các công ty Mỹ luôn dẫn đầu về hiệu năng AI, trong khi các đối thủ Trung Quốc bám đuổi sát sao. Tuy nhiên, phần lớn các mô hình AI hàng đầu của Mỹ là mã nguồn đóng, đi kèm chi phí vận hành ngày càng đắt đỏ khi khối lượng công việc tăng lên.
Bước ngoặt xảy ra vào tháng 6 vừa qua, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với hai mô hình Claude Mythos 5 và Claude Fable 5 của Anthropic. Việc Anthropic phải tạm dừng cung cấp các mô hình này đã giáng một đòn mạnh vào tâm lý các doanh nghiệp Mỹ. Nỗi sợ về việc dịch vụ có thể bị gián đoạn bất cứ lúc nào do chính sách đã đẩy nhiều công ty tìm kiếm phương án dự phòng.
Và họ đã tìm thấy câu trả lời ở các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc – nơi có mức giá rẻ đến giật mình, chỉ bằng khoảng 1/20 (tương đương 5%) so với các dòng AI mới nhất của Anthropic.
Sự dịch chuyển này thể hiện rất rõ qua số liệu từ OpenRouter, nền tảng trung gian cho phép hơn 8 triệu người dùng (chủ yếu là kỹ sư) chuyển đổi linh hoạt giữa hơn 400 loại AI khác nhau. Vào đầu năm, lượng token tiêu thụ của các AI Trung Quốc chưa bằng một nửa so với AI Mỹ. Tuy nhiên, con số này đã tăng vọt từ tháng 2 và chính thức bùng nổ vào tháng 6. Trong tuần cuối cùng của tháng 6, lượng token tiêu thụ của AI Trung Quốc đạt tới 25 nghìn tỷ, gấp đôi cuối tháng 5 và vượt AI Mỹ tới 78%.
Điển hình là sàn giao dịch tiền số Coinbase. CEO Brian Armstrong chia sẻ trên mạng xã hội vào cuối tháng 6 rằng công ty đã chuyển phần lớn tác vụ AI sang các mô hình Trung Quốc giá rẻ như GLM và Kimi. Quyết định này đã giúp Coinbase cắt giảm gần một nửa chi phí dành cho AI.
Vậy những mô hình này mạnh đến đâu mà khiến các kỹ sư Mỹ ưa chuộng?
Đây là kỹ thuật sử dụng dữ liệu đầu ra của các mô hình AI cao cấp để huấn luyện cho một AI khác, giúp giảm chi phí phát triển tối đa mà vẫn giữ được hiệu năng cao. Nhiều công ty Mỹ nghiêm cấm hành vi này, nhưng rất khó kiểm soát. Giữa tháng 6, Anthropic đã phải gửi thư lên các Thượng nghị sĩ Mỹ cáo buộc tập đoàn Alibaba thực hiện "vụ tấn công chưng cất quy mô lớn nhất từ trước đến nay" nhắm vào họ. Nếu tình trạng này tiếp diễn, các công ty Mỹ dù có đổ hàng tỷ USD nghiên cứu cũng sẽ nhanh chóng bị các đối thủ Trung Quốc "bắt bài" và đuổi kịp.
Bên cạnh đó, việc phụ thuộc vào AI mã nguồn mở giá rẻ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Chuyên gia Shinichi Takayanagi từ Boston Consulting Group nhận định, các mô hình mã nguồn mở rất khó quản lý vì chúng dễ dàng bị sao chép. Sự xuất hiện của các AI Trung Quốc giá rẻ sẽ tạo áp lực buộc các công ty Mỹ phải hạ giá dịch vụ. Hệ quả là họ có thể không còn đủ ngân sách để tái đầu tư, dẫn đến việc lơ là các biện pháp đảm bảo an toàn AI.
Khi "hàng Mỹ" quá đắt đỏ và thiếu ổn định
Kể từ khi ChatGPT bùng nổ vào năm 2022, các công ty Mỹ luôn dẫn đầu về hiệu năng AI, trong khi các đối thủ Trung Quốc bám đuổi sát sao. Tuy nhiên, phần lớn các mô hình AI hàng đầu của Mỹ là mã nguồn đóng, đi kèm chi phí vận hành ngày càng đắt đỏ khi khối lượng công việc tăng lên.
Bước ngoặt xảy ra vào tháng 6 vừa qua, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với hai mô hình Claude Mythos 5 và Claude Fable 5 của Anthropic. Việc Anthropic phải tạm dừng cung cấp các mô hình này đã giáng một đòn mạnh vào tâm lý các doanh nghiệp Mỹ. Nỗi sợ về việc dịch vụ có thể bị gián đoạn bất cứ lúc nào do chính sách đã đẩy nhiều công ty tìm kiếm phương án dự phòng.
Và họ đã tìm thấy câu trả lời ở các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc – nơi có mức giá rẻ đến giật mình, chỉ bằng khoảng 1/20 (tương đương 5%) so với các dòng AI mới nhất của Anthropic.
Sự dịch chuyển này thể hiện rất rõ qua số liệu từ OpenRouter, nền tảng trung gian cho phép hơn 8 triệu người dùng (chủ yếu là kỹ sư) chuyển đổi linh hoạt giữa hơn 400 loại AI khác nhau. Vào đầu năm, lượng token tiêu thụ của các AI Trung Quốc chưa bằng một nửa so với AI Mỹ. Tuy nhiên, con số này đã tăng vọt từ tháng 2 và chính thức bùng nổ vào tháng 6. Trong tuần cuối cùng của tháng 6, lượng token tiêu thụ của AI Trung Quốc đạt tới 25 nghìn tỷ, gấp đôi cuối tháng 5 và vượt AI Mỹ tới 78%.
Những cái tên Trung Quốc đang "làm mưa làm gió" tại Mỹ
Không còn là thử nghiệm, những ông lớn như Coinbase, Airbnb hay Uber Technologies đều đã thừa nhận việc đưa AI Trung Quốc vào quy trình vận hành nội bộ.Điển hình là sàn giao dịch tiền số Coinbase. CEO Brian Armstrong chia sẻ trên mạng xã hội vào cuối tháng 6 rằng công ty đã chuyển phần lớn tác vụ AI sang các mô hình Trung Quốc giá rẻ như GLM và Kimi. Quyết định này đã giúp Coinbase cắt giảm gần một nửa chi phí dành cho AI.
Vậy những mô hình này mạnh đến đâu mà khiến các kỹ sư Mỹ ưa chuộng?
- GLM (do Z.ai phát triển) và Kimi (của Moonshot AI): Cả hai đều cực kỳ xuất sắc trong việc viết code phần mềm và xử lý các tác vụ tốn thời gian. Phiên bản GLM-5.2 ra mắt giữa tháng 6 vừa qua đã gây tiếng vang lớn khi xếp thứ 5 trong số khoảng 500 mô hình AI ở bài kiểm tra năng lực thực tế với 9.000 câu hỏi, vượt qua cả các đối thủ từ Google.
- DeepSeek: Mô hình R1 ra mắt vào đầu năm 2025 của startup này từng khiến giới công nghệ toàn cầu ngỡ ngàng vì khả năng xử lý đáng nể đi kèm mức chi phí cực thấp.
Nỗi lo "học lỏm" và rủi ro bảo mật
Sự trỗi dậy của AI Trung Quốc khiến giới chức và các công ty công nghệ Mỹ đứng ngồi không yên. Bên cạnh nỗi lo về an ninh hay khả năng AI bị lạm dụng cho các cuộc tấn công mạng, một vấn đề nhức nhối khác đang nổi lên: nạn "chưng cất" AI (distillation).Đây là kỹ thuật sử dụng dữ liệu đầu ra của các mô hình AI cao cấp để huấn luyện cho một AI khác, giúp giảm chi phí phát triển tối đa mà vẫn giữ được hiệu năng cao. Nhiều công ty Mỹ nghiêm cấm hành vi này, nhưng rất khó kiểm soát. Giữa tháng 6, Anthropic đã phải gửi thư lên các Thượng nghị sĩ Mỹ cáo buộc tập đoàn Alibaba thực hiện "vụ tấn công chưng cất quy mô lớn nhất từ trước đến nay" nhắm vào họ. Nếu tình trạng này tiếp diễn, các công ty Mỹ dù có đổ hàng tỷ USD nghiên cứu cũng sẽ nhanh chóng bị các đối thủ Trung Quốc "bắt bài" và đuổi kịp.
Bên cạnh đó, việc phụ thuộc vào AI mã nguồn mở giá rẻ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Chuyên gia Shinichi Takayanagi từ Boston Consulting Group nhận định, các mô hình mã nguồn mở rất khó quản lý vì chúng dễ dàng bị sao chép. Sự xuất hiện của các AI Trung Quốc giá rẻ sẽ tạo áp lực buộc các công ty Mỹ phải hạ giá dịch vụ. Hệ quả là họ có thể không còn đủ ngân sách để tái đầu tư, dẫn đến việc lơ là các biện pháp đảm bảo an toàn AI.
